Dòng sông Cái và ký ức thời hoa lửa của ông tôi

Thời hoa lửa - chỉ cần nhắc đến thôi cũng đủ khiến ánh mắt ông tôi chùng xuống. Đó là những năm tháng mà quê hương tôi chìm trong khói bom, lửa đạn và nước mắt. Chiến tranh đã đi qua rất lâu rồi, nhưng trong ký ức của những người từng sống qua thời hoa lửa ấy, có những nỗi đau mãi mãi không thể nguôi ngoai.

Ông tôi là một người như thế. Năm nay ông đã ngoài tám mươi tuổi. Mái tóc bạc trắng theo thời gian, đôi mắt đã mờ đi nhiều, nhưng mỗi lần nhắc đến trận bom năm 1965 ở làng Mân Quang, giọng ông vẫn nghẹn lại như vừa mới hôm qua. Tôi đã nghe ông kể câu chuyện ấy rất nhiều lần, nhưng lần nào cũng thấy lòng mình thắt lại. Ông nói: “Chiến tranh tàn nhẫn lắm con… Nhưng đau nhất là khi bom đạn rơi xuống trường học.”

Ông tôi sinh ra và lớn lên ở vùng đất Mân Quang, nơi có dòng sông Cái lặng lẽ chảy qua bao mùa nắng gió. Những năm tháng thời hoa lửa, quê tôi nghèo lắm. Người dân quanh năm sống bằng nghề chài lưới, làm ruộng. Cuộc sống thiếu thốn đủ bề nhưng trẻ con trong làng vẫn thích đến trường. Với những người dân nghèo khi ấy, con chữ là niềm hy vọng duy nhất cho tương lai.

Ông kể rằng trường Tiểu học Mân Quang ngày xưa chỉ là những dãy phòng học đơn sơ nằm bên bờ sông. Mái trường nhỏ bé ấy đã từng chứa đầy tiếng cười trẻ thơ. Có những đứa trẻ đi học bằng chân đất, áo vá vai, cặp sách cũ sờn theo năm tháng. Nhưng đứa nào cũng háo hức đến lớp. Giữa những ngày thời hoa lửa khốc liệt, tiếng học bài của lũ trẻ vẫn vang lên như một niềm tin rằng rồi chiến tranh sẽ qua đi. Nhưng chiến tranh đâu cho con người được bình yên lâu đến thế. Ngày 16 tháng 3 năm 1965 là ngày mà ông tôi không bao giờ quên.

Hôm ấy, từ sáng sớm, máy bay Mỹ đã quần thảo trên bầu trời Mân Quang. Người dân trong làng vẫn cố tiếp tục công việc thường ngày, bởi suốt những năm thời hoa lửa ấy, họ đã quá quen với cảnh bom rơi đạn nổ. Không ai nghĩ rằng tai họa lại ập xuống chính ngôi trường nhỏ của lũ trẻ.

Nhà và bia tưởng niệm 45 em học sinh bị giặc Mỹ sát hại ngày 16-3-1965 tại làng Mân Quang

Buổi chiều hôm đó, học sinh trường Tiểu học Mân Quang đang trong giờ ra chơi. Ông kể rằng lúc ấy sân trường rất đông vui. Lũ trẻ chạy nhảy, đùa giỡn khắp nơi. Tiếng cười trẻ thơ vang lên rộn rã cả khoảng sân nhỏ bên dòng sông Cái. Không ai có thể ngờ chỉ ít phút sau, tất cả sẽ chìm trong biển lửa. Rồi tiếng máy bay bất ngờ gầm rú trên đầu. Bom trút xuống. Ông tôi kể rằng đó là âm thanh kinh hoàng nhất mà ông từng nghe trong đời. “Một tiếng nổ long trời… rồi tất cả chìm trong khói lửa.”. Mặt đất rung chuyển dữ dội. Khói bụi bốc lên mù mịt. Tiếng trẻ con khóc thét vang lên xé lòng giữa tiếng người lớn gọi nhau hoảng loạn.

Ông tôi khi ấy đang ở gần bờ sông Cái. Nghe tiếng bom, ông cùng nhiều người dân bỏ chạy về phía trường học. Nhưng cảnh tượng trước mắt khiến tất cả chết lặng. Ngôi trường nhỏ gần như bị san phẳng. Mái tôn văng khắp nơi. Bàn ghế gãy nát. Những trang tập học trò bay lẫn trong khói bụi. Tiếng gọi con vang lên tuyệt vọng giữa đống đổ nát.Ông nói rằng suốt cuộc đời mình, ông chưa từng chứng kiến nỗi đau nào lớn đến vậy.

Có người mẹ vừa đào bới gạch đá vừa khóc đến khản giọng. Có người cha ôm chiếc cặp sách bê bết đất mà run rẩy gọi tên con. Có những đứa trẻ bị thương nằm khóc thét giữa máu và bụi bom. Nhưng đau lòng nhất là rất nhiều em đã không còn tỉnh dậy nữa. Bốn mươi lăm học sinh đã mãi mãi nằm lại trong buổi chiều thời hoa lửa ấy. Bốn mươi lăm đứa trẻ. Bốn mươi lăm tuổi thơ còn dang dở.

Có em sáng hôm đó còn xin mẹ thêm vài đồng mua quà vặt. Có em vẫn chưa kịp viết xong bài tập trong cuốn vở còn mở dở trên bàn học. Có em trước khi đi học còn quay lại cười với mẹ một cái, vậy mà chiều đã không còn trở về nữa.

Ông tôi kể rằng hình ảnh ám ảnh ông nhất là những cuốn tập học trò nằm vương vãi khắp sân trường. Những nét chữ non nớt của trẻ thơ còn chưa kịp viết hết đã bị chiến tranh vùi lấp trong máu và khói lửa. Chiến tranh không chỉ cướp đi mạng sống con người. Chiến tranh còn cướp đi cả tiếng cười, tuổi thơ và những giấc mơ chưa kịp lớn.

Buổi chiều hôm ấy, cả làng Mân Quang chìm trong tiếng khóc. Người dân ôm thi thể các em nhỏ mà không ai cầm được nước mắt. Có gia đình mất cùng lúc hai, ba người con. Có người mẹ sau cú sốc ấy mãi mãi sống trong lặng lẽ. Tiếng khóc của những người mất con hòa cùng tiếng sóng sông Cái nghe đau đến quặn lòng.

Ông tôi nói rằng suốt nhiều đêm sau đó, cả làng không ai ngủ được. Cứ nhắm mắt lại là tiếng bom năm ấy lại ùa về. Những người sống sót trong thời hoa lửa mang theo nỗi ám ảnh ấy suốt cả cuộc đời. Nhưng cũng chính từ đau thương ấy, người dân quê tôi càng thêm căm ghét chiến tranh và yêu hòa bình hơn bao giờ hết.

Sáng hôm sau, trong nỗi đau và căm phẫn tột cùng, người dân Mân Quang đã xuống ghe thuyền theo dòng sông Cái để đấu tranh, tố cáo tội ác chiến tranh. Ông tôi cũng có mặt trong đoàn người hôm ấy. Ông bảo rằng chưa bao giờ ông thấy dân làng mình đau đến thế. Đó không còn chỉ là nỗi đau của một gia đình. Đó là nỗi đau của cả quê hương trong những năm tháng thời hoa lửa.

Nhiều năm đã trôi qua kể từ ngày ấy. Dòng sông Cái hôm nay vẫn lặng lẽ chảy qua vùng quê thanh bình. Trẻ con bây giờ được đến trường trong những lớp học khang trang, được vui chơi dưới bầu trời không còn tiếng bom rơi đạn nổ. Nhưng mỗi lần nghe tiếng trống trường vang lên, ông tôi lại nhớ đến những đứa trẻ ở Mân Quang năm ấy.

Có lần, ông đưa tôi đến khu tưởng niệm 45 em học sinh nằm nép mình trong một xóm nhỏ bên dòng sông Cái. Giữa không gian tĩnh lặng, những hàng bia trắng nằm san sát cạnh nhau như những đứa trẻ vẫn còn quây quần trong một lớp học chưa kịp tan trường. Ông đứng lặng thật lâu trước những ngôi mộ nhỏ, đôi mắt già nua hoe đỏ. Rồi ông khẽ thở dài, giọng run run: “Nếu tụi nhỏ còn sống… giờ chắc cũng đã có con cháu đề huề rồi con hè…”

Khoảnh khắc ấy, tôi bỗng thấy lòng mình nghẹn lại. Chiến tranh không chỉ cướp đi mạng sống của 45 đứa trẻ vô tội, mà còn cướp đi cả một tương lai, cướp đi những mái ấm, những cuộc đời lẽ ra đã được tiếp tục lớn lên trong bình yên.Tôi nhìn những cái tên khắc trên bia đá mà nghẹn lòng.

Bốn mươi lăm cuộc đời mãi mãi dừng lại ở tuổi học trò. Bốn mươi lăm tuổi thơ ngủ yên dưới lòng đất mẹ. Là một giáo viên, mỗi ngày được nhìn học sinh ríu rít đến lớp, tôi càng thấm thía hơn giá trị của hòa bình hôm nay. Có những học sinh của tôi cũng bằng đúng tuổi các em nhỏ ở Mân Quang năm ấy. Các em hôm nay được sống trong yên bình, được cắp sách đến trường mà không phải lo sợ bom đạn chiến tranh.

Danh sách 45 học sinh vô tôi bị Mỹ thả bom sát hại ngày 16/03/1965

Nhưng để có được cuộc sống ấy, biết bao người đã phải hy sinh trong thời hoa lửa. Câu chuyện của ông tôi không chỉ là ký ức riêng của một con người, mà còn là một phần ký ức đau thương của quê hương Đà Nẵng trong những năm tháng chiến tranh ác liệt. Dù thời gian có trôi qua bao lâu, tôi tin rằng những câu chuyện như thế vẫn sẽ còn được nhắc nhớ mãi, để thế hệ hôm nay hiểu rằng hòa bình không phải điều tự nhiên mà có.

Thời hoa lửa đã đi qua, nhưng ký ức về buổi chiều đau thương bên dòng sông Cái vẫn còn ở lại trong lòng những người từng chứng kiến.

Và với tôi, lời kể của ông chính là ngọn lửa không bao giờ tắt - ngọn lửa của ký ức, của lòng yêu nước và của sự biết ơn đối với những con người đã nằm lại trong thời hoa lửa năm nào.