DÒNG SÔNG CỦA KÝ ỨC

Nếu hỏi chúng tôi điều gì còn lại sâu đậm nhất sau những năm tháng chiến đấu ở Thành cổ Quảng Trị, có lẽ câu trả lời sẽ là dòng Thạch Hãn.

Ngày ấy, chúng tôi là những sinh viên Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Những trang sách đang học dở được gác lại, thay vào đó là ba lô, súng đạn và những chặng đường hành quân vào Nam. Trung đoàn 95, Sư đoàn 325 được giao nhiệm vụ chốt giữ Thành cổ Quảng Trị.

Chúng tôi đến Quảng Trị sau nhiều ngày hành quân. Nhưng vừa đặt chân tới chiến trường, đoàn xe đã bất ngờ bị địch ném bom ngạt. Không có mặt nạ phòng độc, nhiều người rơi vào trạng thái hoảng loạn. Hơi ngạt khiến chúng tôi khó thở, kiệt sức. Rồi một tiếng hô vang lên: “Chạy ra bờ sông!”

Chúng tôi dìu nhau chạy về phía Thạch Hãn. Những người còn sức xuống nước, ngụp lặn để tránh hơi độc. Dòng sông đã cứu chúng tôi trong khoảnh khắc đầu tiên ấy.

Nhưng Thạch Hãn không chỉ cứu sống người lính. Nó còn nuôi sống cả những người đang chiến đấu trong Thành cổ.

Trong 81 ngày đêm, bộ đội gần như không có điều kiện nấu nướng. Lương thực chủ yếu là lương khô. Khi khát, chúng tôi tìm đến sông. Nước sông trở thành thứ quý giá mà trong hoàn cảnh ấy chẳng ai nghĩ đến chuyện sạch hay bẩn.

Đôi khi chúng tôi còn vớt được những túi mì, túi gạo ăn liền trôi theo dòng nước. Đó là những phần lương thực viện trợ được thả từ thượng nguồn để bộ đội ở phía dưới vớt lên.

Nhưng dòng sông cũng là nơi khốc liệt nhất.

Cầu đường bộ đã bị phá hủy nên muốn đưa người và hàng hóa vào Thành cổ gần như chỉ còn cách vượt sông. Những chuyến vượt sông thường diễn ra ban đêm. Pháo sáng liên tục xé màn đêm. Bom B52 từ trên trời trút xuống, pháo từ biển Cửa Việt bắn vào.

Nhiều đoàn quân lặng lẽ vượt sông với ba lô nặng trĩu, bên trong là vũ khí và những quả đạn B40, B41. Có những người đã không bao giờ trở lại.

Bến sông trước dinh tỉnh trưởng cũ cũng là nơi xuất phát của những chuyến ca-nô chở thương binh. Khoảng nửa đêm, ca-nô âm thầm rời bến. Khi đến gần vị trí địch phục kích, máy được tắt. Người lái chèo thật nhẹ, còn mọi người im lặng đến mức gần như không dám thở.

Có lần tôi bị mảnh M79 làm thủng mắt cá chân. Dù bị thương, tôi vẫn tỉnh táo nên được giao nhiệm vụ đặc biệt: nếu thương binh rên vì đau khi ca-nô đi qua khu vực nguy hiểm, tôi phải lập tức bịt miệng họ lại để tránh bị phát hiện.

Chuyến đi ấy có 11 người thoát được. Nhưng bốn đồng chí hy sinh khi vừa đến trạm phẫu vì vết thương quá nặng. Hai người khác hy sinh trên đường ra Bắc khi xe tải bị bom B52 đánh trúng.

Cũng tại dòng sông ấy, tôi từng gặp em trai mình. Cuộc gặp giữa hai anh em chỉ diễn ra trong chốc lát. Chúng tôi không có nhiều thời gian để nói chuyện, chỉ kịp động viên nhau hoàn thành nhiệm vụ.

Hai anh em hứa với nhau ít nhất phải có một người trở về.

Em tôi sau đó bị thương và được đưa ra Bắc. Nhưng năm 1979, em tái ngũ và hy sinh tại chiến trường Campuchia.

Thạch Hãn vẫn chảy. Những người lính năm xưa cũng dần già đi. Nhưng ký ức về 81 ngày đêm vẫn còn đó.

Mỗi lần nhớ về dòng sông, chúng tôi lại nhớ những người đồng đội đã nằm lại. Có lẽ vì thế mà với chúng tôi, Thạch Hãn mãi mãi không chỉ là một dòng sông.