Dòng sông không chảy ngược (Hồi ức Cam Lộ – Đông Hà, mùa xuân 1972). c1

Có những ký ức không hiện về bằng hình ảnh, mà bằng cảm giác. Với tôi, Cam Lộ – Đông Hà trở lại bằng mùi khói súng lẫn mùi đất mới bị cày xới, bằng cảm giác nặng ở ngực mỗi khi nghe tiếng nước sông Bến Hải chảy mạnh sau mưa. Đã nhiều năm trôi qua, nhưng mùa xuân 1972 vẫn nằm nguyên vẹn trong tôi, như một vết hằn không phai.

Tôi vào chiến trường Trị – Thiên đầu tháng 3 năm 1972, khi toàn mặt trận đang chuyển động. Đơn vị tôi thuộc lực lượng chủ lực, hành quân dọc Đường 9, áp sát khu vực Cam Lộ – Đông Hà, nơi được coi là cánh cửa thép phía bắc của Quảng Trị. Chúng tôi hiểu rõ, nếu cánh cửa này bị phá vỡ, cả cục diện chiến trường sẽ đổi khác.

Ngày 30 tháng 3 năm 1972, chiến dịch mở màn. Pháo ta nổ dồn dập, liên hồi, mặt đất rung lên như sóng. Tôi nằm trong công sự, tai ù đặc, chỉ còn cảm giác đất đá rơi lạo xạo trên mũ. Khi lệnh tiến công được phát ra, chúng tôi bật dậy, lao lên giữa làn khói mù. Cam Lộ hiện ra trước mắt không phải là một thị trấn yên bình, mà là một mạng lưới phòng thủ dày đặc, hầm hào, lô cốt chằng chịt.

Những ngày đầu tháng 4 năm 1972, chiến sự diễn ra dữ dội. Địch chống trả quyết liệt, pháo từ Đông Hà bắn ra, máy bay quần thảo suốt ngày. Có lúc chúng tôi phải dừng lại hàng giờ chỉ để chờ pháo ngớt, rồi lại tiếp tục tiến từng đoạn ngắn. Mỗi bước tiến đều phải trả giá. Tôi còn nhớ một buổi chiều, khi đơn vị vừa vượt qua một bãi trống thì pháo bất ngờ dội xuống. Khi khói tan, đội hình đã không còn đủ như lúc xuất phát.

Điều khiến tôi ám ảnh nhất không phải là những lúc xung phong, mà là những khoảnh khắc tạm lắng. Đêm xuống, chúng tôi ngồi tựa vào giao thông hào, lặng lẽ chuyền nhau bi đông nước. Không ai nói về ngày mai. Tất cả đều hiểu, sáng ra sẽ lại là một vòng lặp khác của tiến công và chịu đựng. Chiến tranh, vào những lúc như thế, hiện lên trần trụi đến lạnh lùng.

Đến đầu tháng 4 năm 1972, thế trận bắt đầu nghiêng về phía ta. Cam Lộ lần lượt được kiểm soát. Đơn vị tôi tiếp tục áp sát Đông Hà, nơi địch cố giữ bằng mọi giá. Sông Hiếu chắn ngang, nước chảy xiết, cầu bị phá hỏng. Chúng tôi vượt sông trong đêm, lạnh buốt, súng đạn giữ cao quá đầu. Tôi nhớ rõ cảm giác chân vừa chạm bờ bên kia, đất run lên vì pháo, nhưng trong lòng lại dâng lên một sự bình tĩnh lạ thường. Khi đã đi đến đây, không còn đường lùi nữa.

Ngày 1 tháng 5 năm 1972, tin truyền đi: Quảng Trị được giải phóng. Khi nghe tin ấy, tôi đứng lặng rất lâu. Không reo hò, không ôm chầm lấy nhau. Trong đầu tôi hiện lên những gương mặt đã không còn đi cùng đến ngày cuối. Chiến thắng đến, nhưng mang theo cả một khoảng trống không thể lấp đầy.

Khi rời Cam Lộ – Đông Hà, tôi quay đầu nhìn lại con sông đang chảy lặng lẽ. Nước vẫn trôi về phía trước, không quay lại phía sau. Tôi hiểu rằng, lịch sử cũng vậy. Những gì đã xảy ra nơi đây không thể xóa đi, nhưng chính từ những ngày ác liệt ấy, con đường đi tới độc lập và thống nhất đã được mở ra.

Giờ đây, khi nhắc đến Cam Lộ – Đông Hà 1972, tôi không chỉ nhớ đến một trận đánh. Tôi nhớ đến một thời khắc mà con người đã bước qua nỗi sợ, chấp nhận mất mát, để giữ cho dòng chảy của đất nước không bị chặn lại. Và trong dòng chảy ấy, tôi tự hào vì đã từng là một phần nhỏ bé nhưng không vô danh.