DÒNG SÔNG THẠCH HÃN VÀ NGƯỜI LÍNH KHÔNG TRỞ VỀ

THỜI HOA LỬA

DÒNG SÔNG THẠCH HÃN VÀ NGƯỜI LÍNH KHÔNG TRỞ VỀ

Có một dòng sông ở Quảng Trị mà mỗi khi nhắc đến, người ta thường nói bằng một giọng rất khẽ.

Đó là sông Thạch Hãn.

Dòng sông ấy vẫn chảy qua năm tháng, mang theo phù sa về phía biển. Nhưng trong ký ức của những người từng đi qua chiến tranh, Thạch Hãn còn mang theo một phần tuổi trẻ của cả một thế hệ.

Năm 1972, khi Thành cổ Quảng Trị bước vào những ngày tháng khốc liệt nhất, dòng sông trở thành một trong những tuyến đường mà những người lính phải vượt qua để tiếp tế, chiến đấu và trở về với đồng đội.

Có những người đã sang được bờ bên kia.

Có những người trở lại.

Và có những người...

đã đi qua dòng sông ấy nhưng không bao giờ trở về.

Anh tên gì, quê ở đâu, giờ đây không còn ai nhớ chính xác.

Người đồng đội năm xưa chỉ nhớ anh là một chàng trai rất trẻ.

Anh hay cười.

Không phải kiểu cười lớn.

Chỉ là mỗi khi có ai nhắc đến quê nhà, khóe miệng anh lại cong lên.

Quê anh ở một miền quê phía Bắc.

Nơi ấy có mẹ già, có ruộng lúa, có một con đường đất chạy qua trước cửa nhà.

Ngày nhập ngũ, anh chỉ nói với mẹ:

“Con đi đánh giặc rồi con về.”

Mẹ hỏi:

“Bao giờ?”

Anh cười:

“Hết chiến tranh.”

Không ai biết chiến tranh sẽ kéo dài bao lâu.

Và cũng không ai biết một câu trả lời tưởng như đơn giản ấy lại trở thành lời hẹn cuối cùng.

Những ngày ở Quảng Trị, anh thường nhắc đến dòng sông.

Không phải vì anh yêu sông.

Mà bởi muốn vào trận địa, có những lúc họ phải vượt qua nó.

Thạch Hãn khi ấy không còn là dòng sông bình thường.

Bên này là đồng đội.

Bên kia là trận địa.

Giữa hai bờ là một khoảng nước tưởng như không quá rộng, nhưng mỗi mét vượt qua đều có thể phải trả bằng mạng sống.

Bom pháo có thể trút xuống bất cứ lúc nào.

Mặt nước vốn phẳng lặng có thể biến thành những cột nước dựng đứng.

Những chiếc thuyền nhỏ chở người, chở đạn, chở lương thực trở thành mục tiêu giữa dòng.

Nhưng họ vẫn phải đi.

Bởi phía trước còn đồng đội đang chờ.

Một đêm, anh cùng mấy người lính chuẩn bị vượt sông.

Trời tối.

Không trăng.

Gió từ mặt nước thổi lên lạnh buốt.

Người lính chèo thuyền nói:

“Các cậu ngồi thấp xuống.”

Không ai hỏi vì sao.

Tất cả đều hiểu.

Họ ngồi sát xuống lòng thuyền.

Chiếc thuyền từ từ rời bờ.

Mái chèo khua rất nhẹ.

Không ai nói chuyện.

Chỉ có tiếng nước vỗ vào mạn thuyền.

Anh nhìn dòng nước.

Trong ánh sáng mờ mờ, anh lấy từ túi áo ra một tấm ảnh nhỏ.

Người đồng đội hỏi:

“Ảnh ai đấy?”

Anh đáp:

“Mẹ.”

Người kia cười:

“Lại nhớ nhà à?”

Anh gật đầu.

“Ừ.”

Rồi anh cất tấm ảnh đi.

Không ai biết rằng chỉ vài phút sau, tấm ảnh ấy sẽ trở thành một trong những kỷ vật cuối cùng của anh.

Chiếc thuyền ra đến giữa dòng.

Bất chợt...

Một tiếng nổ xé toạc màn đêm.

Mặt sông sáng lóa.

Nước bắn tung lên.

Chiếc thuyền chao đảo.

Mọi người bị hất xuống nước.

Tiếng gọi nhau vang lên.

“Đồng đội!”

“Có ai không?”

Trong bóng tối, người ta chỉ có thể nghe tiếng nước và tiếng bom.

Anh cố bám vào một mảnh gỗ.

Một người đồng đội với tay về phía anh.

“Đưa tay đây!”

Anh vừa đưa tay lên thì một đợt pháo khác dội xuống.

Khoảng cách giữa hai người bị xé toạc.

Bóng anh chìm vào màn nước.

Người đồng đội gọi:

“Cậu ơi!”

Không có tiếng trả lời.

Sáng hôm sau, những người sống sót trở lại bờ.

Họ tìm anh.

Tìm rất lâu.

Tìm dọc bờ sông.

Tìm trong những bụi cây.

Tìm cả những đoạn nước gần bến.

Nhưng không thấy.

Người đồng đội giữ chặt tấm ảnh.

Tấm ảnh của mẹ anh.

Nó được tìm thấy mắc trong một mảnh vải sau trận pháo kích.

Ông đứng bên dòng sông rất lâu.

Trong tay là tấm ảnh.

Trước mặt là nước.

Và trong lòng là một câu hỏi không có lời giải:

“Mình phải nói với mẹ cậu ấy thế nào?”

Chiến tranh kết thúc.

Người đồng đội trở về.

Nhưng anh không về.

Nhiều năm sau, ông vẫn không quên dòng Thạch Hãn.

Mỗi lần có dịp trở lại Quảng Trị, ông đều tìm về bến sông.

Có lần người ta hỏi:

“Ông tìm ai?”

Ông trả lời:

“Tôi tìm một người bạn.”

“Bạn ông tên gì?”

Ông im lặng một lúc.

Rồi nói:

“Có lẽ bây giờ chỉ còn dòng sông nhớ tên cậu ấy.”

Thời gian trôi qua.

Mái tóc người lính năm xưa đã bạc.

Đôi chân từng chạy qua chiến trường giờ bước chậm.

Nhưng ký ức thì vẫn nguyên vẹn.

Một ngày nọ, ông trở lại Thạch Hãn.

Ông đứng đúng nơi năm xưa chiếc thuyền rời bến.

Mặt sông hôm ấy rất yên.

Không bom.

Không pháo.

Không tiếng gọi nhau giữa đêm.

Chỉ có tiếng gió.

Ông cúi xuống nhặt một viên sỏi.

Cầm trong tay rất lâu.

Rồi nói:

“Cậu thấy không?”

“Chiến tranh hết rồi.”

“Quê hương mình bình yên rồi.”

Ông ngừng lại.

Nước mắt chảy xuống gương mặt đã đầy nếp nhăn.

“Chỉ tiếc... cậu không được nhìn thấy.”

Sau này, nhiều gia đình đã tìm được phần mộ của người thân.

Nhiều cái tên được khắc lên bia đá.

Nhưng vẫn còn rất nhiều người lính chưa có một nơi an nghỉ được xác định.

Có người nằm lại trong lòng đất Thành cổ.

Có người dưới những cánh đồng.

Có người giữa dòng Thạch Hãn.

Họ không có một ngôi mộ cụ thể để người thân tìm đến.

Nhưng điều đó không có nghĩa họ bị lãng quên.

Bởi có những nơi chính là nghĩa trang.

Và có những dòng sông chính là bia mộ.

Thạch Hãn là một dòng sông như thế.

Mỗi mùa tri ân, những bông hoa lại được thả xuống dòng nước.

Những người trẻ hôm nay đứng bên bến sông.

Họ không biết hết tên từng người đã hy sinh.

Không biết người nào đã đi qua đây.

Không biết người nào đã nằm lại dưới lòng sông.

Nhưng họ cúi đầu.

Bởi họ hiểu rằng dưới dòng nước bình yên ấy có thể đang nằm lại một phần tuổi trẻ của dân tộc.

Một chàng trai từng có mẹ chờ.

Một người con từng hẹn ngày trở về.

Một người lính từng mơ về một mái nhà.

Một người đồng đội từng nói:

“Đánh xong trận này, chúng mình về.”

Nhưng rồi chỉ một người trở về.

Chiều muộn.

Mặt trời đỏ dần phía cuối dòng sông.

Người cựu binh thả xuống nước một bông hoa trắng.

Ông đứng nhìn nó trôi xa.

Bông hoa nhỏ bé giữa dòng sông rộng.

Nhưng ông tin rằng người bạn năm xưa sẽ nhận được.

Bởi hơn nửa thế kỷ rồi...

ông vẫn chưa quên lời hẹn.

Ông nói:

“Xin lỗi cậu.”

“Bao nhiêu năm rồi tôi mới trở lại.”

“Nhưng tôi vẫn nhớ.”

Dòng sông không trả lời.

Chỉ lặng lẽ chảy.

Như đã từng chảy qua chiến tranh.

Như đã từng ôm lấy những người lính trẻ.

Và như đang mang những ký ức ấy đi cùng năm tháng.

Có những người lính đã trở về với mái tóc bạc.

Có những người trở về với thương tật.

Có những người trở về nhưng một phần tâm hồn vẫn ở lại chiến trường.

Và có những người...

không bao giờ trở về.

Nhưng họ không mất đi.

Họ ở trong những bông hoa được thả xuống Thạch Hãn.

Ở trong tiếng chuông tưởng niệm.

Ở trong những nén hương của người đời sau.

Ở trong ký ức của những người đồng đội.

Và ở trong từng bước chân của những người hôm nay đi qua Thành cổ.

Dòng Thạch Hãn vẫn chảy.

Nước vẫn về biển.

Mùa này qua mùa khác.

Nhưng mỗi khi đứng bên bến sông, xin hãy nhớ:

Có một thế hệ đã từng vượt qua dòng nước này bằng tuổi hai mươi.

Họ đi qua để giữ đất.

Đi qua để bảo vệ đồng đội.

Đi qua với lời hẹn sẽ trở về.

Và có những người đã gửi lại tất cả những gì mình có cho dòng sông.

Tuổi trẻ.

Ước mơ.

Một lời hẹn.

Và cả cuộc đời.

Để hôm nay, trên bến Thạch Hãn, chúng ta có thể đứng trong bình yên mà gọi tên hai tiếng:

Tổ quốc.