Đồng Sỹ Nguyên – A-T-P: nơi đường 20 bị bom đạn cày xới từng ngày

Trên tuyến Đường 20 Quyết Thắng, có một cụm trọng điểm mà những người lính Trường Sơn luôn phải đối mặt với sự đánh phá đặc biệt ác liệt: A-T-P, gồm Cua Chữ A, ngầm Ta Lê và đèo Phu La Nhích. Cụm trọng điểm dài khoảng 9km này nằm trên tuyến đường vượt Trường Sơn, giữ vai trò quan trọng trong việc đưa hàng từ phía Đông sang phía Tây.

Trong hồi ức Đường xuyên Trường Sơn, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên từng dùng hình ảnh “sa mạc lửa” để mô tả A-T-P sau những đợt đánh phá dữ dội. Riêng trong một đợt, đèo Phu La Nhích, Cua Chữ A và ngầm Ta Lê phải hứng chịu gần 50.000 quả bom. Sau những trận bom rải thảm bằng B-52, máy bay trinh sát và cường kích tiếp tục đánh phá, khống chế không cho lực lượng Trường Sơn khắc phục đường.

Nhưng vấn đề không chỉ nằm ở những hố bom. Khi đường bị đánh sập, những đoàn xe phía sau có thể bị ùn lại. Hàng hóa, nhiên liệu và phương tiện đều phải chờ tuyến đường được khôi phục. Vì vậy, giữ đường thông suốt trở thành một nhiệm vụ chiến đấu liên tục của công binh, vận tải, phòng không và các lực lượng bảo đảm trên tuyến.

Đồng Sỹ Nguyên chủ trương không để một trọng điểm bị đánh phá trở thành điểm chặn lâu dài. Khi một đoạn đường bị bom phá hỏng, công binh phải nhanh chóng khắc phục; khi tuyến chính bị đánh phá quá mạnh, phải tìm phương án mở đường tránh. Cách tổ chức ấy phù hợp với phương châm mà ông đề ra từ đầu nhiệm kỳ: “Đánh địch mà đi, mở đường mà tiến; địch đánh đường này, ta mở đường khác.”

Cuối năm 1968, sức ép tại A-T-P đặc biệt lớn. Sau khi Mỹ ngừng ném bom miền Bắc từ ngày 1/11/1968, không quân Mỹ tiếp tục tập trung nhiều phương tiện và thủ đoạn đánh phá khu vực cửa khẩu nhằm cắt đứt Đường 20. Theo hồi ức của Đồng Sỹ Nguyên, cả hai trục vận tải gần như tê liệt, hàng nghìn xe đã vào tuyến nhưng phải nằm chờ hàng và nhiên liệu.

Trong tình thế đó, yêu cầu đặt ra không phải chỉ là sửa lại một con đường, mà là khôi phục cả một hệ thống vận tải. Đồng Sỹ Nguyên trực tiếp chỉ đạo lực lượng trên tuyến tìm cách khôi phục A-T-P. Theo lời kể của Đại tá Phan Hữu Đại, sau khoảng một tháng làm việc ngày đêm, tuyến đường được thông theo kế hoạch, hàng trăm xe cơ giới lại tiếp tục nổ máy vận chuyển hàng chi viện chiến trường.

A-T-P vì thế trở thành một minh chứng rõ nét cho cuộc chiến giữ đường Trường Sơn. Bom đạn có thể phá hỏng mặt đường, cầu và ngầm; nhưng để ngăn chặn hoàn toàn tuyến vận tải, đối phương phải đối mặt với một hệ thống luôn tìm cách sửa chữa, mở đường tránh và tổ chức lại lực lượng.

Giữa Cua Chữ A, ngầm Ta Lê và đèo Phu La Nhích, những người lính công binh, lái xe, phòng không và thanh niên xung phong đã liên tục giữ cho tuyến đường sống lại sau mỗi đợt đánh phá. Chính từ những trọng điểm được gọi là “sa mạc lửa”, Đường 20 Quyết Thắng vẫn được duy trì để tiếp tục đưa sức người, sức của từ hậu phương vào chiến trường.