ĐỒNG SỸ NGUYÊN - CẬU HỌC TRÒ QUẢNG BÌNH TRƯỚC KHI TRỞ THÀNH VỊ TƯỚNG TRƯỜNG SƠN
Người ta thường nhớ đến Đồng Sỹ Nguyên như vị Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn, người gắn với con đường Hồ Chí Minh huyền thoại. Nhưng trước khi trở thành vị tướng ấy, ông từng là một cậu học trò Quảng Bình tham gia hoạt động cách mạng từ rất sớm, âm thầm gây dựng cơ sở, đi qua những ngày đầu gian khó để chuẩn bị cho một đời dấn thân.
Từ bến sông Gianh đến con đường Trường Sơn
Có những con đường lớn bắt đầu từ những bước chân rất nhỏ. Với Đồng Sỹ Nguyên, con đường Trường Sơn sau này có lẽ đã bắt đầu từ những ngày tuổi trẻ ở Quảng Bình, từ một miền quê hẹp ven sông Gianh, tựa lưng vào dãy Trường Sơn hùng vĩ.
Ông tên khai sinh là Nguyễn Hữu Vũ, sinh năm 1923 tại xã Quảng Trung, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình. Quê hương ông là vùng đất nghèo nhưng giàu truyền thống yêu nước. Núi, sông, gió Lào, đất cằn và cuộc sống khó nhọc của người dân miền Trung đã sớm dạy cho người thanh niên ấy sự chịu đựng, bền bỉ và ý chí vượt lên.
Năm 1938, khi mới 15 tuổi, Đồng Sỹ Nguyên tham gia hoạt động cách mạng. Từ năm 1938 đến 1940, ông tham gia các tổ chức quần chúng cứu quốc ở trường học, ở xã. Tháng 12 năm 1939, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Một năm sau, ông trở thành Bí thư Chi bộ xã.
Ở tuổi mà nhiều người còn đang ngồi trên ghế nhà trường, Đồng Sỹ Nguyên đã bước vào công việc tổ chức phong trào. Đó không phải là những việc lớn theo nghĩa hào nhoáng. Đó là vận động thanh niên, gây dựng cơ sở, giữ liên lạc, tuyên truyền trong dân, chuẩn bị lực lượng trong âm thầm. Nhưng chính những việc tưởng nhỏ ấy lại là nền móng của cách mạng.
Từ năm 1941, ông tham gia công tác ở huyện Quảng Trạch. Giai đoạn 1942–1945, khi phong trào bị khủng bố, cơ sở có lúc bị vỡ, ông vẫn tiếp tục hoạt động, thậm chí sang Thái Lan và Lào để gây dựng cơ sở trong Việt kiều. Tháng 3 năm 1945, ông về nước, tham gia thành lập Ban cán sự tỉnh Quảng Bình, lập chiến khu, chuẩn bị khởi nghĩa.
Nhìn lại chặng đường trước năm 1945, điều đáng chú ý ở Đồng Sỹ Nguyên không phải là một khoảnh khắc bùng nổ, mà là sự trưởng thành sớm trong tổ chức. Ông học cách làm cách mạng từ cơ sở: hiểu dân, bám đất, giữ đường dây, chuẩn bị lực lượng, kiên trì khi phong trào gặp khó.
Về sau, khi trở thành Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn, Đồng Sỹ Nguyên nổi tiếng với tư duy tổ chức, khả năng chỉ huy táo bạo, quyết đoán và sáng tạo. Nhưng những phẩm chất ấy không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Chúng đã được gieo từ tuổi trẻ: từ cậu học trò Quảng Bình biết tham gia tổ chức cứu quốc, từ người đảng viên trẻ biết gánh trách nhiệm ở chi bộ xã, từ người cán bộ cơ sở biết đi qua khủng bố để giữ phong trào.
Với người trẻ hôm nay, câu chuyện Đồng Sỹ Nguyên nhắc rằng không ai tự nhiên trở thành người gánh việc lớn. Những năng lực lớn thường được rèn trong những việc nhỏ, những nhiệm vụ âm thầm, những giai đoạn chưa ai biết tên mình. Điều quan trọng là làm từng việc với tinh thần nghiêm túc, trách nhiệm và không chờ đến khi có vị trí lớn mới bắt đầu cống hiến.
Đồng Sỹ Nguyên sau này gắn với Trường Sơn huyền thoại. Nhưng trước huyền thoại ấy là một tuổi trẻ lặng lẽ ở Quảng Bình, nơi một cậu học trò đã sớm hiểu rằng đất nước cần mình. Và từ những bước chân ban đầu ấy, ông đã đi vào một con đường dài: con đường của tổ chức, chiến đấu và phụng sự Tổ quốc.
