ĐỒNG SỸ NGUYÊN – NGƯỜI VIẾT NÊN HUYỀN THOẠI ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN

Trong lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, có những con người đã gắn tên tuổi của mình với những con đường, những chiến trường và những kỳ tích của dân tộc. Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên là một người như thế. Hơn 80 năm hoạt động cách mạng, ông đã trải qua nhiều cương vị, từ người chiến sĩ hoạt động bí mật, cán bộ quân sự, chính trị đến nhà lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và Quân đội

Trong lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, có những con người đã gắn tên tuổi của mình với những con đường, những chiến trường và những kỳ tích của dân tộc. Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên là một người như thế. Hơn 80 năm hoạt động cách mạng, ông đã trải qua nhiều cương vị, từ người chiến sĩ hoạt động bí mật, cán bộ quân sự, chính trị đến nhà lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và Quân đội. Nhưng khi nhắc đến Đồng Sỹ Nguyên, người ta nhớ nhiều nhất đến gần 10 năm ông giữ cương vị Tư lệnh Đoàn 559 - Bộ đội Trường Sơn, giai đoạn ông cùng những người lính Trường Sơn biến một tuyến đường nhỏ giữa đại ngàn thành hệ thống vận tải chiến lược khổng lồ, góp phần nối liền hậu phương miền Bắc với tiền tuyến miền Nam. Đồng Sỹ Nguyên tên thật là Nguyễn Hữu Vũ, sinh ngày 1/3/1923 tại Quảng Bình. Sinh ra trong một gia đình sớm có tinh thần chống thực dân Pháp, ông đã tiếp xúc với cách mạng từ khi còn rất trẻ. Năm 12 tuổi, ông bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng; năm 16 tuổi gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương. Do bị thực dân Pháp truy nã, ông phải hoạt động bí mật tại Lào và Thái Lan trong phong trào Việt kiều yêu nước. Năm 1944, ông trở về nước tiếp tục hoạt động. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng tại Quảng Bình, từng là Chủ nhiệm Việt Minh, Chỉ huy trưởng bộ đội, rồi Chính trị viên kiêm Tỉnh đội trưởng Quảng Bình. Trong những năm kháng chiến chống Pháp, ông trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh. Để tránh liên lụy đến gia đình, ông lấy tên Đồng Sỹ Nguyên, cái tên sau này trở thành một phần của lịch sử cách mạng Việt Nam. Sau Hiệp định Genève, cuộc kháng chiến bước vào một giai đoạn mới. Đất nước tạm thời bị chia cắt, miền Nam tiếp tục đấu tranh, còn miền Bắc trở thành hậu phương lớn. Một trong những nhiệm vụ có ý nghĩa sống còn là phải xây dựng một tuyến vận tải chiến lược để đưa người và vật chất từ hậu phương vào chiến trường. Ngày 19/5/1959, Đoàn công tác quân sự đặc biệt - Đoàn 559 được thành lập, mở ra một kỳ tích chưa từng có trong lịch sử chiến tranh. Đầu năm 1967, Đồng Sỹ Nguyên được giao làm Tư lệnh kiêm Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Đoàn 559. Khi ấy, tuyến Trường Sơn đang phải đối mặt với những trận đánh phá khốc liệt chưa từng có. Máy bay Mỹ liên tục ném bom, sử dụng bom tọa độ, chất độc hóa học, các phương tiện trinh sát điện tử và nhiều thủ đoạn nhằm phát hiện, chia cắt và hủy diệt tuyến vận tải. Có thời điểm, việc vận chuyển cơ giới gặp tổn thất nặng nề, khiến nhiều ý kiến cho rằng nên quay lại phương thức gùi thồ chậm nhưng chắc. Nhưng Đồng Sỹ Nguyên có một cách nhìn khác. Ông nhận thấy chiến trường miền Nam đã phát triển lên quy mô lớn, nếu chỉ dựa vào sức người thì không thể đáp ứng yêu cầu chi viện ngày càng tăng. Muốn đánh lớn, phải có một tuyến vận tải lớn; muốn đưa hàng nghìn tấn vũ khí, lương thực và lực lượng vào chiến trường, phải biến Trường Sơn thành một hệ thống giao thông chiến lược thực sự. Ông đi sâu vào thực tế, có mặt tại các binh trạm, các đơn vị công binh, vận tải, phòng không; trực tiếp nghe cán bộ, chiến sĩ báo cáo, khảo sát địa hình và tìm cách khắc phục từng khó khăn. Quan điểm của ông là phải nắm chắc địch, hiểu rõ địa hình, thời tiết, đồng thời phát huy sức mạnh của ta để tạo nên một thế trận vận tải linh hoạt. Kết quả thật đáng kinh ngạc: chỉ sau 3 tháng trên cương vị Tư lệnh, Đoàn 559 đã hoàn thành khối lượng kế hoạch của cả năm. Từ một tuyến đường còn nhỏ hẹp, Trường Sơn dần trở thành một “trận đồ bát quái xuyên rừng rậm”. Đến năm 1975, hệ thống đường Trường Sơn đã phát triển thành mạng lưới đường bộ hơn 16.700km, cùng hàng nghìn kilomet đường ống xăng dầu, đường dây thông tin, đường giao liên và đường sông. Lực lượng vận tải từ chỉ vài tiểu đoàn xe với khoảng 750 chiếc đã phát triển thành hai sư đoàn vận tải với khoảng 10.000 xe. Trên tuyến đường ấy, hàng vạn cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong, công nhân giao thông ngày đêm bám đường, bám núi, vừa mở đường vừa chiến đấu, vừa sửa chữa những đoạn đường bị bom đánh phá để bảo đảm mạch máu giao thông không bao giờ bị cắt đứt. Một trong những dấu ấn đặc biệt của Đồng Sỹ Nguyên là quyết tâm xây dựng tuyến đường ống xăng dầu xuyên Trường Sơn. Ông hiểu rằng khi vận tải cơ giới ngày càng phát triển, xăng dầu trở thành yếu tố sống còn. Đầu năm 1969, kế hoạch xây dựng tuyến đường ống từ cửa khẩu vào tới chiến trường Nam Bộ được triển khai. Hệ thống này dần hình thành mạng lưới liên hoàn cả Đông và Tây Trường Sơn, với hàng chục kho xăng và hơn một trăm trạm bơm. Nhờ đó, những chiếc xe vận tải không còn phải dành một phần lớn trọng tải để chở xăng dầu dự phòng, giúp tăng khả năng vận chuyển người và hàng hóa. Đặc biệt, trong Chiến dịch Tây Nguyên và Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975, tuyến đường ống đã góp phần bảo đảm nhiên liệu kịp thời cho các lực lượng tiến công, góp phần tạo nên tốc độ thần tốc của những ngày cuối chiến tranh. Điều làm nên dấu ấn của Đồng Sỹ Nguyên không chỉ là những con số hay những tuyến đường, mà còn là cách ông truyền niềm tin cho người lính. Ông từng căn dặn: “Bộ đội Trường Sơn là phải luôn luôn nghĩ rằng mình làm được khi người khác không làm được. Không được phép nói ‘không làm được’.” Đó không chỉ là một lời nói, mà còn là tinh thần của cả một thế hệ đã sống và chiến đấu giữa bom đạn. Với họ, mỗi mét đường mở thêm là một bước tiến về phía ngày đất nước thống nhất; mỗi chuyến xe vượt qua trọng điểm là thêm một phần sức mạnh được gửi đến chiến trường. Dưới sự chỉ huy của Đồng Sỹ Nguyên và biết bao cán bộ, chiến sĩ Trường Sơn, con đường giữa đại ngàn đã trở thành huyết mạch của cuộc kháng chiến. Máy bay có thể đánh sập cầu, bom có thể xới tung mặt đường, nhưng chỉ sau một đêm, những người lính lại có mặt, san lấp hố bom, dựng cầu, mở đường để đoàn xe tiếp tục tiến về phía Nam. Vì thế, Đường Trường Sơn không chỉ là một công trình quân sự hay giao thông. Đó là biểu tượng của ý chí, trí tuệ và sức chịu đựng phi thường của con người Việt Nam trong chiến tranh. Đồng Sỹ Nguyên sau này tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong quân đội và Nhà nước, nhưng dấu ấn Trường Sơn vẫn là phần đặc biệt trong cuộc đời ông. Tên tuổi của vị Tư lệnh ấy đã hòa vào tên tuổi của những người lính lái xe, những chiến sĩ công binh, những cô gái thanh niên xung phong, những người mở đường và giữ đường giữa bom đạn. Họ đã cùng nhau biến một con đường tưởng như không thể thành một tuyến vận tải chiến lược khổng lồ, góp phần đưa sức mạnh của hậu phương miền Bắc đến với tiền tuyến miền Nam. Khi nhìn lại những năm tháng ấy, có thể hiểu vì sao Đồng Sỹ Nguyên được gọi là “Tư lệnh của Đường Trường Sơn huyền thoại”. Bởi ông không chỉ chỉ huy một tuyến đường, mà đã cùng cả một thế hệ viết nên một trong những trang sử hào hùng nhất của dân tộc: giữa mưa bom, bão đạn, con đường vẫn mở; giữa gian khổ, những đoàn xe vẫn tiến; và giữa những cánh rừng Trường Sơn, khát vọng độc lập, thống nhất đất nước chưa bao giờ tắt.