ĐỒNG SỸ NGUYÊN VÀ “MỆNH LỆNH CỦA TRÁI TIM”

Khi tìm hiểu về Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên, chúng em đã biết đến người Tư lệnh gắn bó với tuyến vận tải Trường Sơn. Nhưng câu chuyện về việc đưa đồng đội hy sinh trở về và xây dựng nơi an nghỉ cho các liệt sĩ khiến em đặc biệt xúc động.

Trong lúc phải dồn sức phục vụ chiến trường, ông cùng Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Trường Sơn vẫn dành sự quan tâm đến những người đã ngã xuống. Qua đó, chúng em hiểu thêm tình đồng đội và trách nhiệm đối với người đã hy sinh vì đất nước.

Nghĩ đến đồng đội khi chiến tranh chưa kết thúc

Sau khi Hiệp định Paris được ký kết, ngày 1/3/1973, Đảng ủy và Bộ Tư lệnh Trường Sơn họp để nghiên cứu, triển khai nhiệm vụ mới.

Tại hội nghị, Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên đề xuất chỉ đạo các đơn vị tìm kiếm, đưa hài cốt liệt sĩ Trường Sơn hy sinh trên đất Lào về Việt Nam. Chủ trương ấy được tập thể đồng tình.

Theo tư liệu, nhiều liệt sĩ nằm lại tại những địa bàn thuộc phía Tây Trường Sơn. Nơi an táng có thể ở gần bệnh viện, bệnh xá, hậu cứ hoặc những trọng điểm từng diễn ra chiến đấu.

Những địa điểm ấy gắn với hoạt động của các đơn vị trong chiến tranh. Nếu đường đi hư hỏng, dấu tích thay đổi, việc tìm kiếm sẽ càng khó khăn.

Đọc đến đây, em hiểu sự cần thiết của việc lưu giữ thông tin và kịp thời tổ chức tìm kiếm. Mỗi vị trí được nhớ lại có thể giúp đưa một người lính trở về với quê hương, đồng đội và gia đình.

Chạy đua trước mùa mưa

Thời điểm triển khai công việc, mùa mưa Trường Sơn đang đến gần. Bộ Tư lệnh yêu cầu các đơn vị khẩn trương thành lập đội quy tập, tổ chức tìm kiếm và đưa hài cốt liệt sĩ về tập trung tại khu vực Bến Tắt.

Đó là nhiệm vụ không dễ thực hiện. Các đơn vị vẫn phải bảo đảm khối lượng chi viện lớn, đồng thời bố trí thêm người, phương tiện và vật chất cho công tác quy tập.

Theo bài viết, Đồng Sỹ Nguyên gọi yêu cầu ấy là “mệnh lệnh của trái tim”.

Cụm từ khiến chúng em suy nghĩ nhiều. Đó là trách nhiệm của người chỉ huy, đồng thời chứa đựng tình cảm đối với những người đã cùng đơn vị đi qua gian khổ.

Sau một thời gian triển khai, nhiều hài cốt liệt sĩ được tìm thấy và đưa về Bến Tắt. Những ngôi nhà được xây dựng để bảo quản trong lúc tiếp tục chuẩn bị nơi an táng.

Sự khẩn trương có ý nghĩa lâu dài

Theo tư liệu, sau mùa mưa năm 1973, nhiều tuyến đường bị hư hỏng nặng. Việc đi đến các vị trí cũ của đơn vị, bệnh viện và những nơi có phần mộ liệt sĩ gặp thêm trở ngại.

Điều ấy cho thấy ý nghĩa của quyết định triển khai sớm công tác tìm kiếm.

Qua câu chuyện, em hiểu rằng sự quan tâm cần được thể hiện bằng hành động đúng lúc. Một công việc chậm thực hiện có thể trở nên khó khăn hơn khi điều kiện thay đổi.

Những người tham gia quy tập đã góp sức bằng việc tìm đường, xác định vị trí và đưa đồng đội trở về. Công việc ấy đòi hỏi sự kiên nhẫn, cẩn trọng và thái độ thành kính.

Chọn nơi an nghỉ cho những người lính Trường Sơn

Tháng 8/1974, kế hoạch xây dựng Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn tiếp tục được đưa ra bàn bạc.

Ngày 30/8, Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên chủ trì hội nghị với cán bộ chính sách và các cơ quan để triển khai công việc. Các kiến trúc sư, kỹ sư được giao khảo sát, đề xuất địa điểm tại Quảng Bình hoặc Quảng Trị.

Trong những phương án được xem xét có khu đồi Bến Tắt. Trước khi quyết định, ông trực tiếp đi bộ khảo sát địa hình, địa thế nơi đây.

Chi tiết ấy giúp chúng em cảm nhận rõ sự chu đáo của người chỉ huy. Nơi an nghỉ của đồng đội cần được lựa chọn và chuẩn bị bằng trách nhiệm lâu dài.

Sau quá trình xem xét, Bến Tắt được lựa chọn. Kế hoạch xây dựng nghĩa trang được trình Chính phủ và Bộ Quốc phòng phê duyệt.

Một nơi tưởng niệm, một địa chỉ giáo dục truyền thống

Khi chỉ đạo thiết kế, Đồng Sỹ Nguyên mong muốn nghĩa trang vừa là nơi tưởng niệm trang nghiêm, vừa có giá trị văn hóa, hài hòa với cảnh quan.

Ngày 24/2/1975, giữa lúc công việc chuẩn bị cho các chiến dịch còn bộn bề, lễ khởi công Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn được tổ chức. Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên thực hiện nhát cuốc đầu tiên.

Ngày 10/4/1977, công trình hoàn thành. Sau đó, nghĩa trang tiếp tục được quan tâm tu bổ, nâng cấp.

Những phần mộ tại đây quy tụ người lính từ nhiều miền quê. Mỗi tên người, quê quán trên bia mộ đều nhắc thế hệ sau về một cuộc đời đã dành cho đất nước.

Đối với chúng em, tìm hiểu về nghĩa trang còn là dịp suy nghĩ về những gia đình có người thân hy sinh và những đồng đội luôn giữ lời hẹn trở về tìm nhau.

Giữ gìn lòng biết ơn bằng hành động

Câu chuyện về Đồng Sỹ Nguyên và Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn giúp học sinh Trường THCS Thanh Oai chúng em hiểu sâu hơn đạo lý biết ơn.

Sự tri ân được thể hiện qua những việc làm cụ thể: tìm kiếm người còn nằm lại, chăm sóc phần mộ, gìn giữ thông tin và giúp thế hệ trẻ hiểu đúng lịch sử.

Với lứa tuổi học sinh, chúng em có thể tham gia hoạt động chăm sóc công trình tưởng niệm theo hướng dẫn, thăm hỏi gia đình chính sách và lắng nghe câu chuyện của các cựu chiến binh. Khi đến nghĩa trang, mỗi bạn cần giữ thái độ trang nghiêm, ứng xử có ý thức và tôn trọng không gian chung.

Từ “mệnh lệnh của trái tim” năm ấy, chúng em nhận ra tình đồng đội vẫn được tiếp nối sau sự hy sinh. Ghi nhớ câu chuyện này, chúng em càng trân trọng hòa bình và tự nhắc mình sống xứng đáng với những người đã ngã xuống.

Nguồn tư liệu: Bài viết trên Báo Dân Việt về Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên, công tác quy tập liệt sĩ và quá trình xây dựng Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, theo nội dung người biên tập cung cấp.

Biên tập phục vụ chuyên mục “Câu chuyện thời hoa lửa” – Trường THCS Thanh Oai.