ĐỒNG SỸ NGUYÊN – VỊ TƯ LỆNH CỦA CON ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN HUYỀN THOẠI

1. Người con của Quảng Bình đến với cách mạng

Đồng Sỹ Nguyên, tên thật Nguyễn Hữu Vũ, sinh ngày 1/3/1923 tại Quảng Bình. Ông tham gia hoạt động cách mạng từ khá sớm và trưởng thành qua những năm tháng đấu tranh gian khổ. Từ một cán bộ hoạt động ở địa phương, ông từng bước đảm nhiệm những vị trí quan trọng trong quân đội và trở thành một trong những vị tướng có dấu ấn sâu đậm nhất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Cuộc đời quân ngũ của Đồng Sỹ Nguyên gắn với nhiều chiến trường, nhưng tên tuổi ông được nhắc đến nhiều nhất khi ông được giao trọng trách Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn. Trong lịch sử chiến tranh Việt Nam, đây là một nhiệm vụ đặc biệt: tổ chức một tuyến vận tải chiến lược xuyên qua núi rừng Trường Sơn, nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam.

2. Nhận nhiệm vụ giữa một tuyến đường đầy bom đạn

Năm 1967, Đồng Sỹ Nguyên được giao làm Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn – Đoàn 559. Khi ấy, tuyến đường Trường Sơn đã hình thành nhưng vẫn đứng trước vô vàn khó khăn. Máy bay Mỹ liên tục đánh phá, đường sá bị bom phá hỏng, thời tiết khắc nghiệt, địa hình hiểm trở và nguy cơ mất người, mất xe luôn hiện hữu.

Nhiệm vụ của người tư lệnh không chỉ là đưa được hàng vào chiến trường. Ông phải tổ chức cả một hệ thống gồm bộ đội vận tải, công binh, phòng không, thông tin, xăng dầu, kho tàng và các lực lượng bảo vệ tuyến đường. Trường Sơn dần không còn là một con đường đơn lẻ mà trở thành một mạng lưới vận tải quân sự quy mô lớn.

3. Tư duy “đường đi trước, hàng hóa theo sau”

Một trong những bài toán lớn nhất của tuyến Trường Sơn là đường. Muốn tăng khối lượng vận chuyển thì phải mở thêm đường, làm cầu, sửa đường, vượt đèo và bảo đảm cho xe có thể chạy trong mọi điều kiện.

Dưới sự chỉ huy của Đồng Sỹ Nguyên, hệ thống đường Trường Sơn được mở rộng mạnh mẽ, hình thành nhiều tuyến song song và đường tránh. Khi một đoạn đường bị đánh phá, các đơn vị có thể chuyển hướng sang tuyến khác. Chính cách tổ chức này giúp tuyến vận tải có khả năng chịu đựng sự đánh phá liên tục.

4. Cuộc chiến với những “tọa độ lửa”

Trường Sơn có những địa danh trở thành biểu tượng của sự ác liệt. Máy bay địch tìm cách đánh phá các trọng điểm giao thông, nơi xe phải đi qua hoặc nơi địa hình buộc tuyến đường phải tập trung.

Những người lính công binh phải lao xuống đường ngay sau khi bom ngừng nổ để san lấp hố bom. Bộ đội vận tải tranh thủ từng khoảng thời gian để đưa xe qua trọng điểm. Bộ đội phòng không tìm cách bảo vệ đội hình. Có những nơi ban ngày gần như không thể đi qua, nhưng ban đêm đoàn xe vẫn phải tiếp tục hành quân.

5. Từ những đoàn xe nhỏ đến một hệ thống vận tải lớn

Một thành công quan trọng của Bộ đội Trường Sơn là từng bước chuyển từ vận tải nhỏ lẻ sang vận tải cơ giới quy mô lớn. Hệ thống đường được mở rộng, các tuyến xăng dầu được xây dựng, thông tin liên lạc được tăng cường và lực lượng bảo đảm ngày càng chuyên nghiệp.

Nhờ vậy, khối lượng hàng hóa đưa vào chiến trường tăng lên đáng kể. Những đoàn xe nối tiếp nhau trên Trường Sơn không chỉ vận chuyển vũ khí mà còn đưa lương thực, thuốc men, trang bị và nhiều loại vật chất khác phục vụ chiến trường.

6. Những người lính phía sau chiến trường

Đồng Sỹ Nguyên nhiều lần trực tiếp đi kiểm tra tuyến đường. Ông có mặt ở những nơi khó khăn để nắm tình hình và tìm cách tháo gỡ những vấn đề cụ thể.

Điều đó giúp người chỉ huy hiểu rõ những gì đang diễn ra dưới cấp cơ sở. Một cây cầu bị đánh sập, một trọng điểm bị ùn tắc hay một tuyến đường không còn phù hợp đều có thể ảnh hưởng đến toàn bộ kế hoạch vận tải. Vì vậy, chỉ huy Trường Sơn phải liên tục điều chỉnh tổ chức và phương án.

7. Con đường không chỉ dành cho chiến tranh

Trong những năm cuối cuộc chiến, hệ thống Trường Sơn ngày càng hoàn chỉnh. Nó không chỉ phục vụ vận chuyển mà còn trở thành tuyến cơ động lực lượng lớn, phục vụ những chiến dịch quy mô ngày càng cao.

Khi thời cơ chiến lược xuất hiện năm 1975, năng lực vận tải của Trường Sơn trở thành một trong những điều kiện quan trọng giúp quân đội ta nhanh chóng đưa lực lượng và phương tiện vào các chiến trường.

8. Một người dành cả đời cho những con đường

Sau chiến tranh, Đồng Sỹ Nguyên tiếp tục giữ nhiều trọng trách trong Đảng, Nhà nước và quân đội. Nhưng khi nhắc đến ông, nhiều người vẫn nhớ nhất hình ảnh vị tướng gắn với Trường Sơn.

Ông để lại hồi ký “Trọn một con đường”, trong đó kể lại những năm tháng hoạt động và những trải nghiệm của mình. Cuốn hồi ký được Nhà xuất bản Quân đội nhân dân tái bản nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông năm 2023.

Câu chuyện Đồng Sỹ Nguyên là câu chuyện về một vị tướng không chỉ chỉ huy những trận đánh mà còn chỉ huy những con đường. Trên Trường Sơn, mỗi con đường được mở ra là một lần thử thách ý chí; mỗi đoàn xe vượt qua trọng điểm là một lần hậu phương đến gần tiền tuyến hơn. Những con đường ấy đã trở thành một phần không thể tách rời của lịch sử kháng chiến chống Mỹ.