Đồng Sỹ Nguyên – Vị Tư lệnh của Trường Sơn huyền thoại

Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên, tên thật là Nguyễn Hữu Vũ, sinh ngày 1/3/1923 tại xã Quảng Trung, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình. Ông tham gia hoạt động cách mạng từ khi còn trẻ và trải qua nhiều cương vị trong quân đội. Sau kháng chiến chống thực dân Pháp, ông công tác tại Bộ Tổng Tham mưu, học tại Trường Cao cấp Quân sự Bắc Kinh; sau khi về nước từng đảm nhiệm các chức vụ Tổng Tham mưu phó, Chính ủy Quân khu 4, Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân tình nguyện Việt Nam tại Trung - Hạ Lào và Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần.

Đầu năm 1967, Đồng Sỹ Nguyên được điều động làm Tư lệnh kiêm Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Đoàn 559. Ông gắn bó với Bộ đội Trường Sơn trên cương vị chỉ huy cho đến năm 1976. Đây cũng là giai đoạn tuyến vận tải chiến lược phải đối mặt với sự đánh phá quyết liệt, đồng thời phát triển mạnh cả về quy mô tổ chức và phương thức vận chuyển.

Một trong những dấu ấn trong tư duy chỉ huy của Đồng Sỹ Nguyên là yêu cầu chuyển từ cách thức chủ yếu tìm cách phòng tránh sự đánh phá của đối phương sang tổ chức thế trận vận tải gắn với chiến đấu, phối hợp nhiều lực lượng để vừa bảo vệ tuyến đường, vừa duy trì dòng vận chuyển. Dưới sự chỉ huy của Bộ Tư lệnh 559, hệ thống cầu đường được tổ chức ngày càng liên hoàn; lực lượng vận tải, công binh, phòng không và các binh chủng phối hợp chặt chẽ hơn trên toàn tuyến.

Không chỉ có những con đường dành cho ô tô, Trường Sơn dần hình thành một hệ thống bảo đảm vận tải rộng lớn. Đầu năm 1969, Đồng Sỹ Nguyên đề ra kế hoạch xây dựng tuyến đường ống xăng dầu xuyên Trường Sơn. Hệ thống này về sau phát triển cả ở Đông và Tây Trường Sơn, tiến dần về phía nam, giúp giảm đáng kể việc phải dùng xe téc và xe chở phuy để vận chuyển nhiên liệu trên tuyến.

Cùng với vận tải và xăng dầu, hệ thống thông tin liên lạc cũng được phát triển để phục vụ chỉ huy. Đầu năm 1971, mạng thông tin tải ba của Bộ đội Trường Sơn đã nối tới các hướng chiến trường trên ba nước Đông Dương, góp phần bảo đảm sự chỉ huy và hiệp đồng giữa các lực lượng.

Đến những năm cuối của cuộc kháng chiến, Bộ đội Trường Sơn đã trở thành một lực lượng lớn với nhiều đơn vị vận tải, công binh, phòng không và các lực lượng bảo đảm. Nhân Dân ghi nhận trong thời gian Đồng Sỹ Nguyên làm Tư lệnh, lực lượng Trường Sơn phát triển tới quy mô 9 sư đoàn và 21 trung đoàn trực thuộc, đảm nhiệm nhiệm vụ chi viện cho nhiều hướng chiến trường.

Sau ngày đất nước thống nhất, Đồng Sỹ Nguyên tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách của Đảng và Nhà nước, trong đó có Bộ trưởng Bộ Xây dựng, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải, Ủy viên Bộ Chính trị và Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng.

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng lâu dài của mình, Đồng Sỹ Nguyên đảm nhiệm nhiều cương vị khác nhau. Nhưng gần một thập kỷ giữa Trường Sơn vẫn là quãng thời gian gắn bó đặc biệt với tên tuổi của ông. Từ một tuyến vận tải còn nhiều khó khăn, đường Trường Sơn từng bước phát triển thành một hệ thống chi viện chiến lược quy mô lớn, phục vụ trực tiếp các chiến trường trong những năm quyết định của cuộc kháng chiến.

Bởi vậy, khi nhắc đến Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên, lịch sử vẫn nhớ đến ông với một tên gọi giản dị mà đặc biệt: “Tư lệnh Trường Sơn”.