ĐỒNG SỸ NGUYÊN – VỊ TƯỚNG CỦA TRƯỜNG SƠN HUYỀN THOẠI
Có những con đường được làm nên bằng đất đá. Có những con đường được làm nên bằng mồ hôi, máu và tuổi xuân của cả một thế hệ. Đường Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, cứu nước là một con đường như thế.
Nhắc đến Trường Sơn, không thể không nhắc đến những người lính, thanh niên xung phong, công nhân giao thông đã ngày đêm bám đường, bám núi, vượt qua bom đạn để giữ cho mạch máu giao thông luôn thông suốt. Và trong những năm tháng khốc liệt ấy, tên tuổi một vị tướng đã gắn liền với con đường huyền thoại: Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên – vị Tư lệnh của Bộ đội Trường Sơn.
Người con ưu tú của quê hương Quảng Bình
Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên có tên thật là Nguyễn Hữu Vũ, sinh ngày 01/3/1923 tại xã Quảng Trung, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình, trong một gia đình có truyền thống yêu nước và cách mạng. Đồng chí tham gia hoạt động cách mạng từ năm 1938 và trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam vào tháng 12/1939.
Từ một người thanh niên sớm giác ngộ cách mạng, đồng chí từng bước trưởng thành qua thực tiễn đấu tranh và chiến đấu. Hơn 80 năm hoạt động cách mạng, đồng chí được Đảng, Nhà nước và Quân đội giao đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng, trong đó có Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng và Tư lệnh Bộ Tư lệnh Trường Sơn.
Nhưng khi nhắc đến Đồng Sỹ Nguyên, trong ký ức của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ, hình ảnh nổi bật nhất vẫn là người Tư lệnh gắn bó với Trường Sơn trong những năm tháng ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
“Đánh địch mà đi, mở đường mà tiến”
Năm 1967, đồng chí Đồng Sỹ Nguyên được giao làm Tư lệnh Đoàn 559 – Bộ đội Trường Sơn. Trên cương vị này, đồng chí đã cùng tập thể Bộ Tư lệnh tổ chức, xây dựng và phát triển tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn từ một tuyến đường còn nhiều hạn chế thành một hệ thống giao thông quân sự quy mô lớn, phục vụ đắc lực cho chiến trường miền Nam.
Đó là thời kỳ cuộc chiến tranh bước vào giai đoạn vô cùng ác liệt. Máy bay Mỹ liên tục đánh phá các tuyến đường, trọng điểm giao thông và kho tàng. Bom đạn có thể phá một đoạn đường trong vài giờ, nhưng không thể ngăn bước chân của những người lính Trường Sơn.
Trong hoàn cảnh ấy, tư duy chỉ huy và khả năng tổ chức thực tiễn của Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên được thể hiện rõ nét.
Ông không chỉ coi Trường Sơn là một tuyến đường vận tải đơn thuần, mà từng bước xây dựng nơi đây thành một chiến trường tổng hợp, kết hợp vận tải, công binh, phòng không, thông tin và các lực lượng chiến đấu, bảo đảm cho tuyến chi viện chiến lược hoạt động liên tục.
Đường bị đánh thì mở đường tránh. Cầu bị phá thì lập tức khắc phục. Tuyến vận chuyển bị uy hiếp thì tìm phương án mới.
Một trong những sáng tạo tiêu biểu là việc tổ chức đường kín để vận chuyển ban ngày nhằm đối phó với máy bay AC-130 của Mỹ. Từ những giải pháp cụ thể trên chiến trường, hệ thống đường Trường Sơn ngày càng phát triển, tạo nên một tuyến chi viện chiến lược có quy mô lớn, góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của cuộc kháng chiến.
Đằng sau mỗi cung đường là biết bao mồ hôi, máu và sự hy sinh của những người lính công binh, lái xe, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến và đồng bào các dân tộc.
Bởi vậy, chiến công của Trường Sơn không thuộc về riêng một cá nhân. Đó là chiến công của cả một tập thể, của hàng vạn con người đã cùng nhau làm nên một kỳ tích trong lịch sử dân tộc. Chính Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên cũng luôn trân trọng và nhắc nhớ về những người đồng chí, đồng đội đã góp phần làm nên con đường huyền thoại ấy.
Một vị tướng với tầm nhìn vượt qua chiến tranh
Điều làm nên dấu ấn đặc biệt của Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên không chỉ nằm ở tài năng tổ chức chiến trường, mà còn ở tầm nhìn chiến lược.
Sau khi Hiệp định Paris được ký kết năm 1973, trong khi chiến tranh vẫn tiếp diễn, Bộ đội Trường Sơn đã tranh thủ thời cơ để sửa chữa, nâng cấp và từng bước xây dựng tuyến đường theo hướng cơ bản, chuẩn bị cho những yêu cầu mới của chiến trường.
Tầm nhìn ấy không dừng lại ở những năm tháng chiến tranh.
Sau ngày đất nước thống nhất, đồng chí Đồng Sỹ Nguyên tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong lĩnh vực xây dựng và phát triển đất nước, đặc biệt là giao thông vận tải. Những trăn trở về việc biến con đường Trường Sơn thời chiến thành một tuyến đường phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong thời bình đã trở thành một tâm nguyện lớn của ông.
Với ông, con đường không chỉ để xe đi qua.
Con đường còn mở ra cơ hội phát triển, kết nối vùng miền, giúp đồng bào vùng sâu, vùng xa tiếp cận với cuộc sống mới. Tư duy ấy cho thấy một phẩm chất đặc biệt của người cán bộ cách mạng: luôn nhìn thấy tương lai từ những nhiệm vụ của hiện tại.
Người cộng sản kiên trung, vị tướng của lòng dân
Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên được đồng chí, đồng đội đánh giá là người có bản lĩnh, quyết đoán, sâu sát thực tiễn nhưng cũng gần gũi, chân tình.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng đánh giá Đồng Sỹ Nguyên là một vị tướng tài ba, một nhà lãnh đạo có đức độ và tài năng, một người học trò ưu tú của Chủ tịch Hồ Chí Minh và là một trong những vị tướng tiêu biểu của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Đồng chí Đồng Sỹ Nguyên từ trần lúc 11 giờ 42 phút ngày 04/4/2019, tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, hưởng thọ 97 tuổi. Lễ tang được tổ chức theo nghi thức Lễ tang cấp Nhà nước, thể hiện sự ghi nhận của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những cống hiến to lớn của đồng chí.
Năm 2024, Chủ tịch nước ký Quyết định số 934/QĐ-CTN ngày 20/9/2024, truy tặng Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên danh hiệu “Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân” vì đã có thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ, bảo vệ Tổ quốc.
Ngọn lửa Trường Sơn và bài học cho thế hệ trẻ hôm nay
Thời gian có thể lùi xa những năm tháng chiến tranh, nhưng những giá trị được hun đúc từ Trường Sơn vẫn còn nguyên ý nghĩa.
Câu chuyện về Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên không chỉ là câu chuyện về một vị tướng tài ba. Đó còn là câu chuyện về lý tưởng cách mạng, tinh thần trách nhiệm, ý chí vượt khó, sự dấn thân và khát vọng cống hiến.
Thế hệ trẻ hôm nay không còn phải đi qua những cung đường dưới mưa bom, bão đạn như thế hệ cha anh. Nhưng trên mỗi chặng đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, vẫn cần những con người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; biết đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân; biết biến khó khăn thành động lực và biến khát vọng thành hành động.
Từ Trường Sơn năm xưa đến những con đường của đất nước hôm nay, tinh thần ấy vẫn tiếp tục được trao truyền.
“Câu chuyện thời hoa lửa” về Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên vì thế không chỉ để nhớ về một con người, một thời đại. Đó còn là lời nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay hãy biết trân trọng hòa bình, ghi nhớ sự hy sinh của cha anh và tiếp tục viết nên những câu chuyện đẹp của tuổi trẻ trong thời đại mới.
Trường Sơn đã trở thành lịch sử. Nhưng tinh thần Trường Sơn – ý chí vượt qua mọi gian khó, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến – sẽ còn mãi trên những chặng đường dựng xây đất nước.
