DÒNG THẠCH HÃN – NƠI MÁU VÀ NƯỚC HÒA VÀO NHAU

Có lẽ không nơi nào trong ký ức của người lính Thành cổ Quảng Trị lại đặc biệt như dòng Thạch Hãn. Dòng sông từng cho chúng tôi nước uống, từng là nơi chúng tôi bơi lội, nhưng cũng là nơi chứng kiến biết bao đồng đội ngã xuống.

Năm 1972, tôi cùng những sinh viên Trường Đại học Bách khoa Hà Nội lên đường vào chiến trường. Trung đoàn 95, Sư đoàn 325 của chúng tôi được giao nhiệm vụ chốt giữ Thành cổ.

Ngay khi vừa đến Quảng Trị, chúng tôi đã phải đối mặt với sự khốc liệt của chiến tranh. Đoàn xe bị địch ném bom ngạt. Không có phương tiện phòng độc, nhiều chiến sĩ lúng túng và gục xuống.

May mắn thay, tiếng hô chạy ra bờ sông đã mở cho chúng tôi một con đường sống. Chúng tôi dìu nhau đến Thạch Hãn và ngụp xuống dòng nước.

Những ngày sau đó, Thạch Hãn trở thành nguồn nước chủ yếu của bộ đội. Trong Thành cổ, việc nấu nướng gần như không thể thực hiện. Lương khô là thức ăn chính. Vì lương khô khiến người lính khát nước, dòng sông càng trở nên quý giá.

Đôi khi chúng tôi bắt gặp những túi mì, túi gạo ăn liền trôi theo dòng nước. Đó là lương thực viện trợ được thả từ thượng nguồn.

Thế nhưng, khi đêm xuống, dòng sông hiền hòa lại biến thành tuyến đường sinh tử.

Cầu đã bị phá. Bộ đội và hàng hóa phải vượt sông. Dưới ánh pháo sáng, từng đoàn người gùi vũ khí, đạn dược lặng lẽ đi qua. Máy bay B52 trút bom. Pháo từ biển Cửa Việt bắn vào.

Những cột nước trắng đục dựng lên.

Máu người lính hòa vào dòng nước.

Bến sông trước dinh tỉnh trưởng cũ là một trong những nơi chứng kiến nhiều chuyến đi như vậy. Ca-nô chở thương binh thường xuất phát lúc nửa đêm.

Tôi từng là người trong một chuyến ca-nô. Khi đó, mắt cá chân trái của tôi bị mảnh M79 làm thủng. Nhưng tôi vẫn tỉnh táo nên được giao nhiệm vụ bịt miệng thương binh nếu họ rên đau khi ca-nô đi qua khu vực có địch.

Chúng tôi tắt máy, chèo nhẹ và im lặng.

Chuyến đi có 11 người thoát được, nhưng bốn đồng chí hy sinh khi tới trạm phẫu vì thương tích quá nặng. Hai người khác hy sinh trên đường ra Bắc.

Cũng chính tại nơi ấy, tôi gặp em trai mình. Hai anh em không có thời gian để kể cho nhau nghe những gì đã trải qua. Chúng tôi chỉ động viên nhau và hứa ít nhất một người phải trở về.

Nhưng sau chiến tranh, lời hứa ấy vẫn không thể trọn vẹn. Em tôi tái ngũ năm 1979 và hy sinh tại chiến trường Campuchia.

Dòng Thạch Hãn đã chứng kiến cả sự sống và cái chết của một thế hệ.

Với những người lính sinh viên chúng tôi, đó không đơn thuần là một dòng sông. Đó là nơi lưu giữ tuổi trẻ, tình đồng đội và những người đã mãi mãi nằm lại trong mùa hè đỏ lửa năm 1972.