ĐỒNG THÁP GÌN GIỮ VÀ PHÁT HUY ĐỜN CA TÀI TỬ NAM BỘ

Nội dung lịch sử

Đờn ca tài tử Nam Bộ là loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc, hình thành vào cuối thế kỷ XIX trên cơ sở kế thừa nhạc lễ cung đình Huế, dân ca Nam Bộ và nghệ thuật diễn xướng truyền thống. Với giá trị nghệ thuật độc đáo và sức sống bền bỉ trong đời sống cộng đồng, năm 2013, UNESCO đã ghi danh Đờn ca tài tử Nam Bộ là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Là một trong những địa phương thuộc không gian văn hóa Đờn ca tài tử Nam Bộ, Đồng Tháp có truyền thống gìn giữ và phát huy loại hình nghệ thuật này qua nhiều thế hệ. Trên vùng đất Sen Hồng, tiếng đàn, câu ca đã trở thành một phần của đời sống tinh thần, gắn bó với sinh hoạt cộng đồng, lễ hội, các dịp cưới hỏi, mừng xuân, họp mặt và nhiều hoạt động văn hóa ở nông thôn cũng như đô thị.

Đờn ca tài tử ở Đồng Tháp phát triển trên nền văn hóa sông nước, phản ánh tâm hồn phóng khoáng, nghĩa tình của người dân Nam Bộ. Nội dung các bài bản thường ca ngợi tình yêu quê hương, đất nước, tình cảm gia đình, nghĩa thầy trò, tình bạn, đạo lý làm người và cuộc sống lao động. Những giai điệu mộc mạc nhưng sâu lắng đã góp phần bồi đắp bản sắc văn hóa của người Đồng Tháp.

Trong thời kỳ kháng chiến, nhiều nghệ nhân và đội văn nghệ quần chúng đã sử dụng Đờn ca tài tử như một phương tiện tuyên truyền, cổ vũ tinh thần yêu nước và động viên quân dân vượt qua gian khổ. Những bài ca mang nội dung cách mạng được biểu diễn tại các căn cứ, vùng giải phóng và khu dân cư, góp phần lan tỏa niềm tin vào thắng lợi của sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Sau ngày đất nước thống nhất, Đồng Tháp tiếp tục quan tâm bảo tồn và phát huy giá trị của Đờn ca tài tử. Nhiều câu lạc bộ, đội nhóm và nghệ nhân được tạo điều kiện hoạt động, truyền dạy cho thế hệ trẻ. Các liên hoan, hội thi, chương trình giao lưu văn nghệ được tổ chức thường xuyên nhằm khuyến khích phong trào Đờn ca tài tử trong cộng đồng.

Hiện nay, nhiều địa phương trong tỉnh như thành phố Cao Lãnh, thành phố Sa Đéc và các huyện, thành phố đều duy trì các câu lạc bộ Đờn ca tài tử. Các nghệ nhân không chỉ biểu diễn mà còn trực tiếp truyền nghề, hướng dẫn kỹ năng ca, đờn cho học sinh, đoàn viên, thanh niên và những người yêu thích nghệ thuật truyền thống.

Đồng Tháp cũng đưa Đờn ca tài tử vào các hoạt động quảng bá du lịch, lễ hội và sự kiện văn hóa. Tại các điểm du lịch cộng đồng, làng nghề truyền thống và các lễ hội lớn của tỉnh, du khách có cơ hội thưởng thức những làn điệu tài tử đặc sắc, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất Sen Hồng giàu bản sắc văn hóa.

Trong công tác bảo tồn di sản, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đồng Tháp đã phối hợp với các địa phương thực hiện kiểm kê nghệ nhân, hỗ trợ hoạt động của các câu lạc bộ, tổ chức các lớp truyền dạy và khuyến khích sự tham gia của thế hệ trẻ. Đồng thời, việc sưu tầm, ghi âm, ghi hình và số hóa các bài bản truyền thống cũng được quan tâm nhằm lưu giữ lâu dài những giá trị của loại hình nghệ thuật này.

Việc gìn giữ Đờn ca tài tử không chỉ góp phần bảo tồn một di sản văn hóa quý báu mà còn tăng cường sự gắn kết cộng đồng, giáo dục truyền thống và làm phong phú đời sống tinh thần của nhân dân. Trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số, việc kết hợp bảo tồn với ứng dụng công nghệ, truyền thông số và giáo dục học đường đang mở ra nhiều cơ hội để Đờn ca tài tử tiếp tục lan tỏa đến đông đảo công chúng, đặc biệt là thanh thiếu niên.

Đối với Đồng Tháp, Đờn ca tài tử không chỉ là một loại hình nghệ thuật mà còn là biểu tượng của bản sắc văn hóa địa phương, thể hiện cốt cách hiền hòa, nghĩa tình và sáng tạo của con người miền Tây Nam Bộ. Gìn giữ và phát huy di sản này chính là góp phần bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc và truyền cảm hứng cho các thế hệ hôm nay, mai sau.

Ý nghĩa giáo dục

• Giáo dục lòng tự hào về di sản văn hóa truyền thống của dân tộc và quê hương Đồng Tháp.

Nguồn tham khảo chính thống

• UNESCO, hồ sơ ghi danh Đờn ca tài tử Nam Bộ là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (2013).