DU KÍCH THÔN

Mùa đông năm 1951, vùng trung du Bắc Bộ chìm trong khói lửa chiến tranh. Những cánh đồng xác xơ sau các trận càn quét, những con đường đất đỏ in đầy dấu giày lính và bánh xe quân sự. Nhưng giữa sự tàn khốc ấy, ở một ngôi làng nhỏ ven sông tên Đông Phú, phong trào du kích vẫn âm thầm lớn mạnh. Người dân trong thôn ai cũng biết đến Lâm — chàng trai mới ngoài hai mươi tuổi, dáng người rắn rỏi, đôi mắt sáng và ít nói. Ban ngày anh làm ruộng như bao người dân khác, đêm đến lại khoác khẩu súng trường cũ tham gia đội du kích thôn. Đội du kích Đông Phú chỉ có mười hai người. Vũ khí thiếu thốn, mỗi người một loại súng khác nhau, có người chỉ cầm mã tấu và lựu đạn tự chế. Nhưng họ có thứ quý giá hơn mọi vũ khí: lòng căm thù giặc và quyết tâm giữ làng. Một đêm cuối tháng chạp, khi sương mù phủ kín mặt sông, đồng chí Hòa — đội trưởng du kích — triệu tập mọi người tại căn hầm bí mật sau đình làng. “Trinh sát báo tin sáng mai địch sẽ càn vào Đông Phú,” anh nói nhỏ nhưng dứt khoát. “Chúng định lùng bắt cán bộ và đốt kho lương thực của dân.” Cả căn hầm im phăng phắc. Lâm siết chặt khẩu súng:
“Ta đánh chứ anh?” Hòa gật đầu:
“Đánh. Nhưng phải đánh bất ngờ. Không được để dân thiệt hại.” Ngay trong đêm, cả đội chia nhau chuẩn bị trận địa. Người đào hố chông ven đường, người giăng dây mìn tự tạo, người chuyển lương thực xuống hầm bí mật. Các bà mẹ trong thôn âm thầm nấu cơm nắm tiếp tế cho du kích. Bà cụ Tư, năm ấy đã ngoài sáu mươi, run run đưa cho Lâm chiếc khăn len cũ:
“Trời lạnh lắm con à. Giữ sức mà đánh giặc.” Lâm xúc động:
“Con cảm ơn mẹ.” Gần sáng, cả làng chìm trong im lặng kỳ lạ. Chỉ có tiếng gió rít qua lũy tre và tiếng nước sông chảy đều đều. Đúng như dự đoán, khi mặt trời vừa nhô lên khỏi rặng núi, đoàn lính địch kéo vào làng. Chúng đi thành hàng dài, súng lăm lăm trên tay, phía sau là một xe quân sự chở đầy đạn dược. Tên chỉ huy hét lớn:
“Lục soát từng nhà! Bắt hết Việt Minh!” Người dân cúi mặt im lặng. Địch vừa tiến tới con đường đầu làng thì bất ngờ một tiếng nổ vang trời xé tan không khí. Chiếc xe quân sự trúng mìn, bốc cháy dữ dội. Khói đen cuồn cuộn bốc lên. Ngay lập tức, từ các bụi tre và bờ ruộng, đội du kích đồng loạt nổ súng. “Xung phong!” Tiếng hô vang dội cả cánh đồng. Lâm lao lên trước tiên. Anh nhắm thẳng tên lính đang định kéo súng máy rồi bóp cò. Tên lính ngã gục xuống ruộng lúa. Địch hoảng loạn bắn trả dữ dội. Đạn cày tung mặt đất, tre gãy đổ rào rào. Ở đầu bên kia làng, đồng chí Hòa cùng ba du kích khác bất ngờ xuất hiện sau bức tường đất, ném liên tiếp hai quả lựu đạn khiến quân địch rối loạn đội hình. Nhưng kẻ thù đông hơn rất nhiều. Một loạt đạn bất ngờ vang lên. Đồng chí Bình — người nhỏ tuổi nhất đội — ngã xuống bên bờ mương. Máu thấm đỏ chiếc áo nâu. Lâm lao tới:
“Bình! Bình!” Bình thở gấp:
“Anh… đừng lo cho em… giữ làng…” Nói rồi cậu khẽ nhắm mắt. Lâm nghiến chặt răng, nước mắt hòa cùng bùn đất trên mặt. Anh quay phắt lại, siết chặt khẩu súng và tiếp tục chiến đấu. Trận đánh kéo dài gần hai giờ đồng hồ. Quân địch bị đánh bất ngờ, thương vong nhiều nên bắt đầu rút lui. Trước khi tháo chạy, chúng định đốt đình làng. Nhìn ngọn đuốc trên tay tên lính, Lâm lao vụt ra khỏi giao thông hào. Dù đạn bay sát người, anh vẫn xông lên quật ngã tên lính rồi đá văng bó đuốc xuống ao nước. Tiếng hô của du kích và dân làng vang dậy:
“Giặc chạy rồi!” Đoàn quân địch cuối cùng tháo chạy khỏi Đông Phú trong khói súng và tiếng trống thúc quân của dân làng. Nhưng chiến thắng ấy không trọn vẹn. Chiều hôm đó, cả làng lặng lẽ đưa tang đồng chí Bình. Cậu được chôn trên quả đồi phía sau làng, nơi có thể nhìn thấy dòng sông quê hương. Bà con trong thôn đứng kín quanh ngôi mộ mới đắp. Ai cũng nghẹn ngào. Đồng chí Hòa cúi đầu:
“Bình hy sinh để giữ làng, giữ quê hương. Máu của đồng chí sẽ làm cho đất này thêm mạnh mẽ.” Lâm đứng lặng rất lâu trước mộ bạn. Gió chiều thổi qua hàng tre nghe như tiếng gọi xa xăm. Từ hôm ấy, đội du kích Đông Phú càng chiến đấu kiên cường hơn. Người ngã xuống, người khác lại đứng lên. Những hầm bí mật vẫn sáng đèn trong đêm, những con đường làng vẫn in dấu chân du kích. Chiến tranh rồi sẽ qua đi, nhưng câu chuyện về những người du kích thôn Đông Phú vẫn được người dân kể mãi bên bếp lửa những đêm mùa đông — như một biểu tượng của lòng yêu nước và ý chí không khuất phục của dân tộc Việt Nam.