Đưa người qua sông
Trong những trang sử hào hùng của dân tộc, có những câu chuyện không viết bằng lời, mà bằng máu và nước mắt của những con người bình dị. Cuộc chiến 81 ngày đêm trên dòng Thạch Hãn là một trong những ký ức như thế. Giữa khói lửa ngút trời, vẫn có những chuyến đò lặng lẽ vượt sông, nơi những người lính, dân công, du kích trẻ tuổi đã chở theo không chỉ thương binh và lương thực, mà còn là niềm hy vọng mong manh giữa chiến trận. Những câu chuyện về họ – những con người dũng cảm trên “dòng sông máu” – hôm nay vẫn khiến ta xúc động và biết ơn sâu sắc.
Những năm tháng chiến tranh, dòng sông Thạch Hãn hiền hòa bỗng trở thành tuyến vận chuyển sinh tử của quân giải phóng. Hiểm nguy luôn rình rập: bom đạn rải xuống như mưa, mặt nước đỏ ngầu phù sa lẫn máu. Nhưng cũng chính trên dòng nước ấy, những người lính và dân công vẫn ngày đêm chèo chống, thực hiện nhiệm vụ mà họ gọi giản dị là “đưa người qua sông”.
Giữa cuộc chiến khốc liệt ấy, nhiều thanh niên vừa tròn đôi mươi như Nguyễn Văn Lanh đã trở thành những “người lái đò” bất đắc dĩ. Với đôi tay còn vụng về và trái tim còn nhiều run sợ, họ chèo thuyền trong bóng đêm, vượt qua từng đợt pháo sáng xé rách bầu trời.
Có những đêm, bom nổ ngay sát mạn thuyền, nước sông hất lên mặt người, hòa lẫn mùi khói và máu. Nhiều lúc chiếc thuyền nhỏ chao đảo tưởng chừng lật úp, nhưng họ vẫn bám chặt mái chèo, chỉ mong sao đưa được thương binh qua bờ. Mỗi người lính được đưa về hậu phương an toàn là thêm một niềm hy vọng, một sự sống được níu lại giữa ranh giới mong manh của cái chết.
Không chỉ có nam giới, mà những cô gái du kích tuổi mười tám đôi mươi cũng trở thành người chở đò quả cảm. Họ lặng lẽ chèo trong đêm tối, nép mình dưới bóng hàng tre để tránh tầm nhìn của máy bay địch. Tiếng bom nổ là thứ họ nghe mỗi ngày, nhưng tuyệt nhiên không có tiếng than vãn. Trong tâm trí họ chỉ có một ý nghĩ: “Phải đưa được người sang bờ.”
Nhưng không phải chuyến đò nào cũng trở về trọn vẹn.
Có những người đã nằm lại dưới dòng nước đỏ, không kịp để lại tên, cũng chẳng có ai biết chính xác họ thuộc đơn vị nào. Sông Thạch Hãn đã giữ lại rất nhiều con người như thế – những người mà lịch sử chỉ nhớ bằng sự im lặng thiêng liêng.
Những người sống sót, giờ tuổi đã cao, vẫn nghe trong lòng mình tiếng gọi của dòng sông năm ấy. Mỗi mùa tháng Bảy, họ lại về bờ Thạch Hãn, thả xuống những bông hoa trôi lững lờ như gửi lời tri ân đến đồng đội đã nằm lại. Họ bảo rằng bông hoa là để nhắc nhớ: muốn có hòa bình hôm nay, đã từng có những người trẻ ngã xuống trong âm thầm.
Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹ
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm.
Có tuổi hai mươi thành sóng nước
Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm.
Những câu thơ ấy không chỉ gợi lại một thời hoa lửa, mà còn khiến ta lặng người trước sự thật rằng biết bao tuổi hai mươi đã gửi lại vĩnh viễn dưới đáy sông Thạch Hãn. Những chuyến đò năm xưa không đơn thuần chở người qua sông, mà chở cả niềm tin, lòng dũng cảm và sự hy sinh lớn lao của cả một thế hệ. Họ đã nằm xuống để hôm nay ta được sống trong hòa bình, được trưởng thành, được mơ ước. Nhắc lại câu chuyện ấy là để biết trân quý từng phút giây hiện tại, để hiểu rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng máu, bằng tuổi xuân của những người mà tên tuổi đôi khi chỉ còn lại trong những dòng nước lặng. Và vì thế, mỗi chúng ta càng phải sống xứng đáng với những gì họ đã dâng hiến.
