ĐỨA TRẺ LỚN LÊN DƯỚI TIẾNG BOM

TRUYỆN 20

ĐỨA TRẺ LỚN LÊN DƯỚI TIẾNG BOM

Ký ức học trò Diễn Trường trong những năm trường phải sơ tán

Có một điều rất lạ khi nghĩ về chiến tranh: người ta thường nhớ những người lính, những trận đánh, những con đường và những đoàn xe, nhưng đôi khi quên rằng trẻ em cũng lớn lên trong thời ấy. Ở Diễn Trường, từ năm 1965 đến năm 1971, chiến tranh phá hoại khiến trường cấp II phải sơ tán xuống khu vực xóm 17. Thầy cô, phụ huynh và người dân cùng đóng góp tre, đất và công sức để dựng lớp học, đắp lũy bảo vệ trường. Những đứa trẻ vẫn đến lớp. Vẫn học bài. Vẫn lớn lên.

Buổi sáng, mẹ chuẩn bị cho Lan một nắm cơm. Cha dặn con đi học thì đi cùng bạn. Trường đã không còn ở nơi cũ. Lớp học mới dựng ở nơi sơ tán. Con đường đến trường khác trước. Nhưng với một đứa trẻ, điều quan trọng nhất vẫn là hôm nay có tiết học gì.

Lan thích môn Văn. Cô bé thường giữ quyển vở rất cẩn thận. Nhưng chiến tranh khiến việc học không phải lúc nào cũng đều đặn. Có những lúc tiếng máy bay khiến cả lớp phải nghỉ. Có những khi thầy cô phải cho học sinh rời lớp. Một lớp học đang bình thường có thể thay đổi chỉ trong vài phút.

Nhưng sau khi yên, người ta lại gọi học sinh trở vào.

“Ngồi xuống.”

“Lấy vở ra.”

“Chúng ta học tiếp.”

Những lời thoại ấy là phần tái hiện văn học, nhưng tinh thần của lịch sử nhà trường cho thấy việc dạy học vẫn được duy trì trong điều kiện chiến tranh. Các thầy cô và phụ huynh đã góp tre, đắp lũy đất, dựng lớp học để học sinh có nơi học tập. Trường vẫn duy trì phong trào thi đua “Hai tốt”, hoạt động Đội và các hoạt động hỗ trợ hậu phương.

Điều đó có nghĩa là người lớn đã cố giữ một điều rất quan trọng: tuổi thơ của trẻ em.

Lan và những bạn khác vẫn chơi.

Có hôm hết giờ học, chúng chạy ra sân.

Có hôm trời mưa, cả bọn đứng nép dưới mái.

Có lúc tranh nhau quyển sách.

Có lúc giận nhau vì một chuyện chẳng đáng gì.

Đấy mới là tuổi thơ.

Ngay cả giữa chiến tranh, trẻ con vẫn phải được làm trẻ con.

Nhưng các em cũng sớm biết những điều mà trẻ em hôm nay không phải biết.

Biết máy bay có thể làm người lớn căng thẳng.

Biết tiếng động trên trời khác nhau.

Biết khi người lớn bảo xuống hầm thì phải đi ngay.

Biết cha mẹ thường xuyên lo lắng.

Biết có những người hàng xóm đi bộ đội rồi lâu không trở về.

Những đứa trẻ ấy lớn lên trong một thế giới mà chiến tranh hiện diện ngay bên cạnh.

Có lẽ một trong những ký ức sâu nhất của Lan là tiếng gọi của mẹ mỗi khi nghe động.

“Lan đâu rồi?”

“Con đây.”

“Xuống dưới đã!”

Lan chạy.

Chạy cùng các bạn.

Rồi mọi người ngồi yên.

Một lát sau, khi không còn nguy hiểm, cô bé lại hỏi:

“Hôm nay còn học không mẹ?”

Đó là câu hỏi rất trẻ con.

Nhưng nó chứa trong mình sức mạnh của một thế hệ: dù hoàn cảnh có khó khăn đến đâu, người ta vẫn muốn học.

Ngôi trường sơ tán không chỉ bảo vệ học sinh.

Nó bảo vệ tương lai.

Một đất nước đang chiến tranh vẫn cần những đứa trẻ học chữ.

Bởi khi chiến tranh kết thúc, những đứa trẻ đó sẽ trở thành người xây dựng lại đất nước.

Có lẽ các thầy cô Diễn Trường lúc ấy hiểu điều đó.

Họ không thể chấm dứt chiến tranh.

Nhưng họ có thể đứng trên bục giảng.

Có thể sửa lại một lớp học.

Có thể đắp một lũy đất.

Có thể giữ cho một đứa trẻ tiếp tục đến trường.

Và họ đã làm.

Phụ huynh cũng tham gia.

Người góp tre.

Người góp công.

Người đào đất.

Người dựng lớp.

Một ngôi trường không chỉ được làm nên bởi thầy cô.

Nó được làm nên bởi cả cộng đồng.

Đó là điều rất đẹp.

Bởi trong chiến tranh, ai cũng có phần việc của mình.

Người lính ở tiền tuyến.

Người dân giữ sản xuất.

Thanh niên xung phong giữ đường.

Thầy cô giữ trường.

Cha mẹ giữ con.

Trẻ em giữ việc học.

Mỗi người một việc.

Nhưng tất cả cùng hướng về một tương lai.

Năm 1971, trường trở lại nơi cũ.

Lan lúc ấy đã lớn hơn.

Lớp học lại gần hơn với ngôi trường ban đầu.

Những ngày sơ tán dần trở thành ký ức.

Nhưng ký ức không biến mất.

Sau này, có thể Lan quên nhiều bài học.

Quên tên một số thầy cô.

Quên chính xác mình đã ngồi ở vị trí nào.

Nhưng có một điều rất khó quên: những ngày đi học giữa chiến tranh.

Cái cảm giác ôm vở chạy.

Cái sân trường sơ tán.

Những lũy đất.

Những người lớn dựng lớp.

Một buổi học bị gián đoạn.

Và tiếng thầy gọi:

“Các em vào lớp.”

Đó là tuổi thơ của một thế hệ.

Ngày nay, Hùng Châu có những trường học khang trang hơn rất nhiều. Học sinh có sách vở đầy đủ, có điện, có internet, có sân trường, có những giờ học đa dạng. Những điều đó là bình thường đối với trẻ em hôm nay.

Nhưng nếu quay lại Diễn Trường những năm 1965–1971, chúng ta sẽ hiểu rằng để giữ được một lớp học giữa chiến tranh không phải việc nhỏ.

Nó là một sự lựa chọn.

Một lời khẳng định:

“Chiến tranh có thể phá nhà, phá đường, nhưng không được phá tương lai.”

Ngôi trường sơ tán vì thế có ý nghĩa nhiều hơn một nơi học tập.

Nó là biểu tượng của một cộng đồng không chịu đầu hàng hoàn cảnh.

Những thầy cô không bỏ lớp.

Những phụ huynh không bỏ trường.

Những đứa trẻ không bỏ học.

Và một quê hương không bỏ tương lai.

Có thể Lan của câu chuyện đã già từ lâu.

Có thể cô đã có con, có cháu.

Nhưng nếu một ngày trở lại Diễn Trường, nhìn một ngôi trường mới và nghe tiếng trẻ em chạy ngoài sân, có lẽ cô sẽ nhớ đến những ngày mình từng ôm quyển vở chạy xuống lớp sơ tán.

Cô có thể đứng một lúc rất lâu.

Không cần nói gì.

Bởi ký ức có những điều không cần kể thành lời.

Chỉ cần nhìn thấy trẻ con được học trong hòa bình là đã đủ.

Và có lẽ, đó chính là câu trả lời đẹp nhất dành cho những người từng giữ trường trong chiến tranh.

Những đứa trẻ ngày ấy đã lớn.

Những người thầy ngày ấy đã già.

Những lớp học ngày ấy có thể không còn.

Nhưng tiếng đọc bài thì vẫn tiếp tục.

Qua nhiều thế hệ.

Từ Diễn Trường hôm qua đến Hùng Châu hôm nay.

Đó là cách một quê hương giữ lại tương lai của mình.