ĐỨA TRẺ THÁI BÌNH LỚN LÊN TRONG HẦM TRÚ ẨN

Tôi không nhớ rõ mình bắt đầu xuống hầm từ năm bao nhiêu tuổi. Chỉ biết rằng, khi những ký ức đầu tiên hình thành trong đầu, thì bóng tối của hầm trú ẩn đã là một phần của tuổi thơ.

Nhà tôi ở ven làng Thụy Duyên, sát cánh đồng. Hầm trú ẩn được đào ngay dưới gốc tre sau vườn. Hầm nhỏ, thấp, đất ẩm, mùi bùn ngai ngái. Người lớn bảo: “Xuống hầm thì sống.” Thế là sống.

Tôi lớn lên trong tiếng còi báo động. Ban đầu, tôi khóc. Sau rồi quen. Tiếng còi dài, rít lên như xé gió. Mỗi lần nghe thấy, tim tôi đập thình thịch. Mẹ vội vã bế tôi, bố xách theo cái đèn dầu, anh trai kéo tay em nhỏ. Cả nhà lao ra vườn, chui xuống hầm trong tích tắc.

Trong hầm, chúng tôi ngồi ép sát vào nhau. Tôi thường được đặt ở giữa, lưng tựa vào mẹ, đầu gối lên đùi bố. Trên đầu là tấm nắp hầm bằng gỗ, phủ đất. Bên ngoài, bom nổ. Đất rung. Có lúc, bụi đất rơi lả tả xuống tóc, xuống mặt. Tôi nín thở. Không dám khóc to.

Cao trào đầu tiên của tuổi thơ tôi là một buổi trưa hè năm 1967. Khi đó tôi khoảng năm tuổi. Còi báo động vang lên rất gấp. Cả làng đang ngoài đồng. Mẹ tôi chạy ngược gió, bế tôi trên tay. Chưa kịp xuống hầm thì tiếng bom nổ phía xa vọng lại.

Mẹ ngã dúi dụi. Tôi bị hất văng xuống ruộng. Trong khoảnh khắc ấy, tôi không khóc. Tôi chỉ nhìn thấy bầu trời rất sáng, rồi tối sầm lại.

Khi tỉnh dậy, tôi nằm trong hầm nhà hàng xóm. Mẹ tôi bị thương ở chân, máu thấm ướt ống quần. Nhưng mẹ vẫn cười với tôi:
– Không sao đâu con, mẹ còn sống mà.

Sau này lớn lên, tôi mới hiểu: đó là lời nói dối dịu dàng của người lớn dành cho trẻ con trong chiến tranh.

Tuổi thơ của tôi không có đồ chơi. Chúng tôi chơi với đất. Với sỏi. Với những mảnh vỏ bom nhặt được sau mỗi trận đánh. Người lớn cấm, nhưng trẻ con vẫn nhặt. Chúng tôi không biết sợ cái chết. Chúng tôi chỉ biết: cái gì lạ thì nhặt.

Có lần, một bạn trong xóm nghịch vỏ bom còn sót thuốc nổ. Bạn ấy không bao giờ lớn lên nữa. Từ hôm đó, tôi bắt đầu biết sợ. Nhưng nỗi sợ ấy không có hình dạng cụ thể. Nó lẩn khuất trong mỗi tiếng động lớn, mỗi ánh chớp giữa trời quang.

Cao trào lớn nhất trong ký ức của tôi là một đêm mưa bom cuối năm 1972. Tiếng máy bay gầm rú suốt nhiều giờ. Hầm rung lên. Đất nứt. Nước từ đâu tràn vào. Chúng tôi ngồi co ro, nước ngập đến mắt cá chân.

Tôi hỏi mẹ, giọng run run:
– Mình có chết không mẹ?

Mẹ ôm chặt lấy tôi, thì thầm bên tai:
– Không. Phải sống. Để còn lớn lên.

Lúc ấy, tôi không hiểu “lớn lên” nghĩa là gì. Tôi chỉ biết, nếu ra khỏi hầm mà còn thấy mặt trời, thì đó là một ngày may mắn.

Sau chiến tranh, hầm trú ẩn bị lấp dần. Người ta trồng cây lên đó. Tôi lớn lên, đi học, lập gia đình. Nhưng mỗi khi mất điện, ngồi trong bóng tối, một phần ký ức cũ lại ùa về. Tôi vẫn giật mình khi nghe tiếng nổ lớn. Tôi vẫn có lúc mơ thấy mình bị kẹt trong hầm, không thở được.

Có người hỏi tôi:
– Sao chị nhớ chiến tranh rõ thế, lúc đó chị còn bé?

Tôi không biết trả lời sao. Chỉ nghĩ: chiến tranh không cần người ta hiểu, nó chỉ cần người ta sống sót.

Bây giờ, tôi có cháu. Mỗi lần cháu hỏi:
– Ngày xưa bà chơi gì?

Tôi im lặng rất lâu. Rồi tôi nói:
– Ngày xưa bà chơi trốn tìm… trong hầm.

Cháu cười. Tôi không cười.

Vì có những ký ức, dù đã qua hàng chục năm, vẫn tối như lòng hầm trú ẩn, và chỉ những người từng sống trong đó mới hiểu:
được lớn lên đã là một điều rất đắt giá.