.Đúng chỗ này rồi

Đúng chỗ này rồi!Tháng 12-1994, sau đúng 50 năm, Đại tướng Võ Nguyên Giáp mới trở lại khu rừng Trần Hưng Đạo để dự Lễ khánh thành Di tích lịch sử cấp quốc gia rừng Trần Hưng Đạo (nay là Khu di tích quốc gia đặc biệt rừng Trần Hưng Đạo)-nơi thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân ngày 22-12-1944. Tấm tình của Đại tướng Võ Nguyên GiápTháng 11-2023, tôi cùng đoàn công tác của Viện Lịch sử Quân sự trở lại tỉnh Cao Bằng để gặp các nhân chứng, xác minh địa điểm tổ chức lễ tuyên thệ thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân và vị trí đặt các lán đóng quân của Đội. Đại tá Lê Thanh Bài, Phó viện trưởng Viện Lịch sử Quân sự cho biết, Viện đã tổ chức nhiều chuyến điền dã, gặp nhân chứng để lấy tư liệu, phục vụ nghiên cứu, xác định chính xác vị trí đóng quân và số lượng lán trại của Đội, về công tác bảo đảm hậu cần những năm tháng đầu tiên của Quân đội ta...Ông Lã Vinh, nguyên phóng viên Báo Cao Bằng, hiện ở tổ 7, phường Sông Hiến, thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng là một trong những nhân chứng mà tôi được gặp trong chuyến công tác này. Ông kể: “Năm 1994, chuẩn bị cho Lễ kỷ niệm 50 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, Nhà nước ta quyết định đầu tư xây dựng, tôn tạo Di tích lịch sử cấp quốc gia rừng Trần Hưng Đạo-nơi thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân, một trong những đội quân tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam. Tôi được Ban biên tập Báo Cao Bằng giao nhiệm vụ phụ trách chuyên đề này. Khi đó, đường giao thông vào hai xã Tam Kim, Hoa Thám và rừng Trần Hưng Đạo (huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng) chủ yếu là đường mòn, ô tô đi lại khó khăn, nhiều chỗ ô tô không đến được. Vì vậy, công việc đầu tiên là phải mở đường vào rừng Trần Hưng Đạo để vận chuyển vật liệu xây dựng, phục dựng các hạng mục công trình trong khu di tích như: Bia tưởng niệm, lán trại trú quân, chòi quan sát Slam Cao...Hướng dẫn viên Ban Quản lý các di tích quốc gia đặc biệt tỉnh Cao Bằng giới thiệu vị trí mỏ nướctrong Khu di tích quốc gia đặc biệt rừng Trần Hưng Đạo. Ảnh: XUÂN HƯƠNG Những ngày đầu mở tuyến, tôi thường xuyên đi theo các đồng chí lãnh đạo của tỉnh Cao Bằng và đoàn các ngành chức năng đi khảo sát, khởi công, kiểm tra, đôn đốc tiến độ xây dựng. Khi hoàn thành đường vào khu di tích, vấn đề khó khăn đặt ra là xác định vị trí đặt bia tưởng niệm, các lán trú quân... Rất may là ở xã Tam Kim vẫn còn một số nhân chứng đang sinh sống, từng trực tiếp chứng kiến buổi lễ thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân, như các ông: Nông Văn Xương (bé Hồng), Nông Văn Đỉnh, Bàn Tài Đoàn và một số vị cao tuổi người Dao ở bản Nà Sang, ngay sát rừng Trần Hưng Đạo.Các đồng chí ở những cơ quan chức năng Trung ương, ngành văn hóa-thông tin, bảo tàng... đến tận hiện trường, gặp nhân chứng nghe mô tả và đối chiếu thực địa, xác định lối lên đỉnh Slam Cao; mỏ nước, cây sấu già, cây ở bãi tuyên thệ nơi dựng kỳ đài, treo cờ v.v.. Tôi cũng đã gặp nhiều nhân chứng như các ông: Thu Sơn (Nguyễn Văn Càng), Tô Vũ Dâu (Thịnh Nguyên), Bế Bằng (Kim Anh), Tô Văn Cắm (Tô Tiến Lực), Nông Văn Lạc-gia đình có nhà bị quân Pháp tịch thu để xây dựng đồn Phai Khắt, cùng nhiều người khác nhằm thu thập thông tin. Các cơ quan chức năng từ Trung ương đến địa phương ở Cao Bằng tổ chức xin ý kiến, hội thảo và kết luận khách quan, khoa học, chính xác các vị trí để xây dựng công trình trong khu di tích.Gần đến lễ kỷ niệm thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, từ ngày 18-12-1994, tôi lại được tháp tùng Đại tướng Võ Nguyên Giáp, phu nhân và gia đình lên thăm Cao Bằng, thăm các gia đình lão thành cách mạng, gia đình đội viên Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân. Các cuộc gặp và trò chuyện của Đại tướng diễn ra thật cảm động, ấm áp, gần gũi, thân tình.Ngày khánh thành các công trình ở Di tích lịch sử cấp quốc gia rừng Trần Hưng Đạo (22-12-1994), Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến dự. Đại tướng cùng các ông Kim Anh, Thịnh Nguyên, Tô Tiến Lực, Bàn Tài Đoàn, bé Hồng... đi tham quan các công trình, xem lại địa điểm nơi tổ chức lễ tuyên thệ và trú quân vào tháng 12-1944. Tất cả đều nhận ra và xác định đúng từng vị trí nơi ở cũng như đường đi lối lại. Đại tướng bảo: Đúng chỗ này rồi! Cụ thể là nhà bia tưởng niệm (hiện nay) đặt đúng nơi tuyên thệ của Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân. Đó là khu đất bằng phẳng, nằm sát con đường mòn gần lối rẽ lên đỉnh Slam Cao. Cách đó khoảng 100m là nơi làm lán ở cho Đội; đi qua lán ở về phía mỏ nước là lán bếp, gần cạnh mỏ nước là cây sấu cổ thụ...”. Như vậy, các vị trí xây dựng nhà bia tưởng niệm, lán trú quân của Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân là đúng. “Nhưng Đại tướng Võ Nguyên Giáp và các ông Thịnh Nguyên, Kim Anh cho biết lán do nhân dân địa phương làm giúp. Lán làm cấp tốc, vật liệu chủ yếu bằng tre, nứa, lá rừng; cột dựng bằng tre vầu, mái lợp lá cây, tường bằng liếp lá, khung tre nứa, chỉ cao ngang thắt lưng, nên khá thoáng. Chỗ nằm kê bằng các khúc cây nằm ngang, trên rải phên nứa, cách mặt đất khoảng hơn một gang tay (20-25cm). Ông Thịnh Nguyên còn nói, anh em nằm nghỉ, đi ngủ đều luôn để súng bên mình, vũ khí bất ly thân mà!”, ông Lã Vinh kể thêm.

DƯƠNG HÀ