"Dũng sĩ công binh" khai thông luồng tuyến Chiến dịch Điện Biên Phủ
Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân (LLVTND) Phan Tư (sinh năm 1931) là một trong những gương mặt tiêu biểu đại diện cho trí tuệ, lòng dũng cảm và tinh thần hy sinh của lực lượng Công binh Quân đội Nhân dân Việt Nam. Sinh ra tại xã Thọ Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An, ông nhập ngũ tháng 6/1951, được biên chế vào Trung đội 5, Đại đội 124, Tiểu đoàn 555 thuộc Cục Công binh. Từ năm 1951 đến 1954, ông liên tục tham gia 4 chiến dịch lớn ở Bắc Bộ với các nhiệm vụ trọng yếu: phá bom nổ chậm, chống lầy lún bảo vệ đường giao thông và phá thác đá mở đường thủy tiếp tế.
Sáng kiến kỹ thuật và trận chiến phá thác trên sông Nậm Na (1/1954 – 3/1954)
Chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ, việc bảo đảm hậu cần vận chuyển lương thực, khí tài vượt hàng trăm kilômét đường núi đến Mường Thanh là bài toán sống còn. Do tuyến đường bộ bị không quân Pháp đánh phá ác liệt, Bộ Chỉ huy Chiến dịch quyết định mở thêm tuyến vận tải thủy trên sông Nậm Na (thượng nguồn sông Đà) để nối liền biên giới Việt - Trung về thị xã Lai Châu.
Thử thách tại "dòng sông chết": Sông Nậm Na dài 120 km có tới 163 thác lớn nhỏ, trong đó có hơn 20 thác đá dựng đứng nguy hiểm. Nước chảy xiết làm vỡ hàng trăm bè mảng chở gạo của bộ đội hậu cần. Nhiệm vụ phá thác đá bằng bộc phá trong điều kiện lòng sông sâu, dòng chảy xiết, mùa đông rét buốt và không có vật liệu chống thấm nước chuyên dụng (như nilon hay nhựa đường) là vô cùng gian khó.
Sáng kiến "gói bộc phá bánh chưng": Nhân dịp Tết Giáp Ngọ (1954), từ hình ảnh bóc chiếc bánh chưng hậu phương gửi tặng, Phan Tư đã hiến kế dùng lá chuối rừng hơ lửa cho dẻo kết hợp với lạt giang, mai gói chặt khối thuốc nổ; đồng thời dùng cơm nếp nghiền kỹ trát kín các khe hở và điểm tiếp giáp dây cháy chậm để chống thấm nước.
Quả bộc phá đầu tiên tại thác Chiềng Nưa (Hang 1): Trưa ngày mồng 7 Tết, Phan Tư cùng tổ công binh nhận nhiệm vụ đánh quả bộc phá thí điểm. Dù dòng nước xoáy nguy hiểm, ông kiên trì lặn xuống lòng sông sâu 4 mét để xác định vị trí đặt bộc phá. Mặc cho nguy hiểm cận kề, ông ôm khối thuốc nổ 6kg lặn xuống, gài chặt vào kẽ đá rồi kích nổ. Khối đá ngầm bị đánh tan, luồng sông được khai thông. Sau chiến công này, ông tiếp tục trực tiếp phá thành công nhiều thác đá khác, giúp đơn vị rút kinh nghiệm và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mở luồng vận tải thủy chở hàng ngàn tấn lương thực cho chiến trường.
Bám trụ "tọa độ lửa" phá bom nổ chậm (4/1954 – 5/1954)
Khi đợt 2 Chiến dịch Điện Biên Phủ bước vào giai đoạn quyết liệt, thực dân Pháp tăng cường dùng máy bay trút hàng trăm tấn bom phá, bom nổ chậm xuống các cửa ngõ, đèo dốc nhằm cắt đứt tuyến tiếp tế của ta.
Làm "hoa tiêu sống" cho hỏa tuyến: Phan Tư được giao nhiệm vụ quan sát vị trí bom rơi. Mỗi khi máy bay địch oanh tạc, ông dũng cảm nằm ngay sát mặt đường để ghi nhận chính xác từng tọa độ bom nổ chậm.
Trong những thời điểm bùng nổ mưa bom đạn giội, có những quả bom nằm ngay giữa lòng đường chưa kịp tháo gỡ trong khi đoàn dân công hỏa tuyến đang tiến vào, Phan Tư đã không quản nguy hiểm, dũng cảm đốt đuốc đứng ngay cạnh quả bom nổ chậm để làm cọc tiêu hướng dẫn đoàn xe và dân công qua vùng nguy hiểm an toàn.
Sự ghi nhận của Đảng và Nhà nước
Tư duy sáng tạo, kỹ năng tác chiến du kích công binh xuất sắc cùng tinh thần "xem cái chết nhẹ tựa lông hồng" của Phan Tư đã góp phần trực tiếp giữ vững mạch máu giao thông thông suốt cho đại quân ta siết chặt vòng vây Mường Thanh.
Ngày 31/8/1955, ông vinh dự được Đảng và Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân và trao tặng Huân chương Quân công hạng Ba.
Tấm gương của Anh hùng Phan Tư là minh chứng sinh động cho trí tuệ dân gian kết hợp với ý chí quật cường của Quân đội Nhân dân Việt Nam, biến những dòng sông dữ và trọng điểm bom đạn thành hành lang chiến thắng của dân tộc.
