"Dũng sĩ đánh giao thông" kiên cường của vùng đất lửa Quảng Nam
Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân (LLVTND) Trần Á (1929 – 1954) là tấm gương tiêu biểu cho tinh thần bất khuất, sự mưu trí và chí khí quật cường của lực lượng du kích và bộ địa phương tỉnh Quảng Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Sinh ra tại xã Điện Phương, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam – vùng đất giàu truyền thống yêu nước, ông gia nhập lực lượng vũ trang cách mạng từ sớm và phát triển thành Đại đội trưởng thuộc Lực lượng Vũ trang Địa phương huyện Điện Bàn (Liên khu 5). Tên tuổi ông gắn liền với chuỗi chiến công đánh giao thông, diệt ác phá kềm trên tuyến đường 1 và khu vực ven biển Quảng Nam.
Mưu trí trong phong trào chiến tranh du kích (1947 – 1950)
Ngay từ những ngày đầu thực dân Pháp mở rộng phạm vi xâm lược ra Liên khu 5, huyện Điện Bàn trở thành địa bàn tranh chấp quyết liệt. Pháp thiết lập hệ thống đồn bốt và tháp canh dày đặc nhằm khống chế tuyến Đường 1 huyết mạch nối Đà Nẵng với Hội An và Tam Kỳ.
Sáng tạo nghệ thuật gài mìn diệt xe cơ giới: Trên cương vị Tiểu đội trưởng rồi Trung đội trưởng du kích, Trần Á đã sáng tạo lối đánh phục kích giao thông cự ly gần. Ông cùng đồng đội tranh thủ đêm tối tiềm nhập bám mặt đường, gài mìn tự chế dưới lòng đường hoặc chân các cây cầu yếu. Bằng cách này, ông đã trực tiếp chỉ huy tiêu diệt nhiều xe quân sự và ca-nô tuần tra của Pháp, làm gián đoạn nghiêm trọng sự di chuyển tiếp tế của đối phương.
Diệt ác, bảo vệ cơ sở ngầm: Nhằm phá tan mạng lưới chỉ điểm và các toán bảo an chuyên càn quét xóm làng, Trần Á liên tục dẫn dắt các tổ biệt động đột kích táo bạo vào tận sào huyệt địch để tiêu diệt những tên gian ác đắc lực, bảo vệ an toàn cho các cơ sở cách mạng ngầm tại địa phương.
Bản lĩnh chỉ huy trong các chiến dịch lớn tại Liên khu 5 (1951 – 1954)
Giai đoạn 1952 – 1954, khi Bộ Tư lệnh Liên khu 5 mở các đợt tiến công quy mô lớn lên Tây Nguyên và giải phóng các vùng nông thôn phụ cận, Trần Á lúc này là Đại đội trưởng Bộ đội Địa phương huyện Điện Bàn, được giao nhiệm vụ đánh chặn quân viện và quấy rối hậu phương địch.
Trận đánh tháp canh và chống càn tại Điện Bàn (1952 – 1953): Nhận nhiệm vụ vô hiệu hóa hệ thống tháp canh De Latour quanh thị trấn Vĩnh Điện, Trần Á trực tiếp nghiên cứu quy luật gác của địch. Ông chỉ huy đơn vị dùng bộc phá tập trung giật nổ tiêu diệt liên tiếp nhiều tháp canh kiên cố, mở hành lang an toàn cho lực lượng chủ lực di chuyển.
Trận chiến sinh tử và sự hy sinh lẫm liệt (1954): Trong đợt phối hợp với Chiến dịch Hè 1954, quân Pháp huy động lực lượng lớn có xe bọc thép hỗ trợ mở trận càn quét quy mô lớn nhằm xóa sổ căn cứ du kích huyện Điện Bàn. Trần Á đã bình tĩnh chỉ huy đại đội bám chắc hệ thống giao thông hào, tổ chức đánh bật hàng loạt đợt tiến công của quân Pháp.
Trong giờ phút giao tranh ác liệt, khi hỏa lực đối phương dội liên tục vào công sự, Trần Á bị thương rất nặng. Dù vậy, ông kiên quyết không rời vị trí chỉ huy, tiếp tục động viên chiến sĩ bám sát đòn tiến công của địch để bảo vệ an toàn cho các cơ quan chỉ huy huyện rút lui.
Đại đội trưởng Trần Á đã anh dũng hy sinh ngay trên trận địa vào đầu năm 1954, cống hiến trọn vẹn tuổi xuân cho ngày độc lập của quê hương.
Sự ghi nhận của Đảng và Nhà nước
Sự hy sinh quả cảm của Trần Á cùng lối đánh du kích mưu trí của ông đã góp phần quan trọng bẻ gãy nhiều đợt càn quét của quân Pháp, giữ vững phong trào cách mạng tại tỉnh Quảng Nam cho đến ngày Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết.
Ngày 31/8/1955, đồng chí Trần Á vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân và Huân chương Quân công hạng Ba.
Tấm gương xả thân quên mình và trí tuệ du kích của Anh hùng Trần Á mãi mãi là niềm tự hào của quê hương Điện Bàn - Quảng Nam, ghi dấu ấn sâu đậm trong thiên sử thi đấu tranh giải phóng dân tộc.
