DƯỢC SĨ HỒ THU - NGƯỜI TRÍ THỨC YÊU NƯỚC VÀ CÂY ĐẠI THỤ CỦA NỀN Y DƯỢC CÁCH MẠNG NAM BỘ

Trong dòng chảy cuồn cuộn của lịch sử cách mạng miền Nam, có những người trí thức đã từ bỏ vinh hoa phú quý, dũng cảm dấn thân vào chốn lao tù và bưng biền lộng gió vì đại nghĩa dân tộc. Người chiến sĩ kiên trung ấy chính là dược sĩ Hồ Thu — một nhân sĩ trí thức tiêu biểu, vị thủ lĩnh thầm lặng trên mặt trận trí thức vận và là người đặt viên gạch đầu tiên cho nền y dược kết hợp Đông - Tây y tại chiến trường miền Đông Nam Bộ. Trọn cuộc đời hơn 80 năm tuổi đời với gần nửa thế kỷ cống hiến không ngơi nghỉ, ông đã biến tri thức thành vũ khí, biến lòng yêu nước thành những liều thuốc cứu sống hàng vạn cán bộ, chiến sĩ, trở thành niềm tự hào bất diệt của giới trí thức nước nhà.Dược sĩ Hồ Thu sinh ngày 15/2/1910 tại Phan Rang, tỉnh Ninh Thuận trong một gia đình đại phú bản xứ. Sau khi xuất sắc tốt nghiệp ngành Dược tại Trường Đại học Y khoa Hà Nội danh giá, ông chọn về mở nhà thuốc tây tại thị xã Bến Tre. Là một trí thức có tinh thần dân tộc sâu sắc, ông sớm nhận ra sự bất công, phân biệt đối xử tàn nhẫn của thực dân Pháp đối với đồng bào “An-nam-mít”, từ đó nhen nhóm ý chí phản kháng mãnh liệt.Năm 1945, Cách mạng Tháng Tám bùng nổ và thành công, ông tự nguyện dẹp tiệm thuốc, đưa cả gia đình lên Sài Gòn để hòa vào dòng thác cách mạng. Khi thực dân Pháp nổ súng tái xâm lược Nam Bộ vào ngày 23/9/1945, hưởng ứng lời kêu gọi kháng chiến của Ủy ban Hành chính lâm thời Nam Bộ, người dược sĩ trẻ đã cùng hàng vạn đồng bào, công nhân và các trí thức lớn thời bấy giờ kiên cường đình công, dựng ụ chiến đấu ngay giữa lòng đô thị Sài Gòn – Chợ Lớn.Bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ, dược sĩ Hồ Thu được tổ chức tin tưởng phân công hoạt động bí mật trong nội thành Sài Gòn. Với uy tín cao và tài vận động khéo léo, ông đã thuyết phục thành công dược sĩ Phạm Hữu Hạnh — một nhân sĩ tiến bộ, chủ tiệm thuốc Tây lớn nhất Chợ Lớn — ra làm Chủ tịch Mặt trận Liên Việt (1946 – 1949), tạo nên tiếng vang lớn và thu hút đông đảo tầng lớp công chức cao cấp của địch hướng về cách mạng. Bên cạnh đó, ông cùng các đồng chí liên tục tổ chức các đợt quyên góp bí mật, chuyển hàng tấn thuốc men, tiền bạc và dụng cụ y tế lên chiến khu. Ông còn vận động các nhà sản xuất đẩy mạnh phong trào “bảo vệ hàng nội hóa” và tổ chức ký kiến nghị năm 1949 đòi chính quyền Sài Gòn phải thương lượng với Chính phủ Hồ Chí Minh để chấm dứt chiến tranh, làm chấn động dư luận trong và ngoài nước.Năm 1950, trước sự lùng sục và khủng bố gắt gao của kẻ thù, tổ chức quyết định rút dược sĩ Hồ Thu ra chiến khu miền Đông và bổ nhiệm ông làm Trưởng ban Quân dược Quân khu 7. Giữa bưng biền thiếu thốn trăm bề, ông đã ngày đêm lặn lội khắp rừng sâu, nghiên cứu các loại lá cây rừng để sản xuất thành công các loại thuốc đặc trị chống sốt rét, viêm gan, viêm ruột. Ông chính là một trong những người đầu tiên ở miền Nam đặt nền móng cho việc kết hợp Đông - Tây y để tự túc nguồn dược liệu cứu chữa cho bộ đội. Sau Hiệp định Genève năm 1954, thực hiện chiến lược "cài cán bộ ở lại bám dân", ông quay về Sài Gòn mở tiệm thuốc tây tại Chợ Lớn làm thế hợp pháp để tiếp tục lãnh đạo phong trào đòi hòa bình, đòi tổng tuyển cử thống nhất đất nước.Giai đoạn năm 1956, chính quyền Mỹ - Diệm điên cuồng đánh phá cơ sở nội thành. Để uy hiếp tinh thần ông, kẻ thù đã hèn hạ bắt giam vợ con và anh ruột của ông. Thế nhưng, chí thép của người chiến sĩ cách mạng không hề lay chuyển, ông chấp nhận cuộc sống lưu động, rình rập hiểm nguy để tiếp tục hoạt động. Được gia đình kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thiện chở che qua cơn nguy kịch, ông được tổ chức đón ra chiến khu dự Đại hội thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và vinh dự được cử làm Phó Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận.Tại chiến khu, ông tiếp tục mở lớp đào tạo dược sĩ, biên soạn cuốn “Sổ tay bỏ túi” hướng dẫn y tế cơ sở tận dụng nam dược trị thương cho chiến sĩ. Năm 1974, khi đang ra Hà Nội chuẩn bị dẫn đầu đoàn y tế đi ngoại giao quốc tế, ông không may gặp luồng gió lạnh và bị tai biến mạch m.á.u não nặng, dẫn đến di chứng liệt nửa người.Sau ngày đại thắng mùa xuân năm 1975, non sông thu về một mối, dược sĩ Hồ Thu xin được chuyển về lại Sài Gòn dù sức khỏe chưa hồi phục. Với nghị lực phi thường của một người thầy thuốc và một chiến sĩ, ông vừa kiên trì tập luyện vừa tiếp tục vùi đầu vào các công trình nghiên cứu Đông – Tây y kết hợp. Lời tâm sự của ông với Chủ tịch Hoàng Quốc Việt đã lay động biết bao thế hệ:“Trong điều kiện bệnh tật dày vò, tôi tiếp tục nghiên cứu Đông Tây y kết hợp không phải chỉ vì cuộc sống bản thân mình, mà vì sự sống của cả một dân tộc đang khát khao Độc lập, Tự do, Hạnh phúc”.Ngày 25/5/1992, trái tim của người trí thức vĩ đại ấy đã ngừng đập ở tuổi 82, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho toàn thể nhân dân và ngành y tế nước nhà.Cả cuộc đời của dược sĩ Hồ Thu là minh chứng rực rỡ cho phẩm giá và khí tiết của người trí thức cách mạng Việt Nam — giàu sang không thể quyến rũ, gian nguy không thể chuyển lay, uy vũ không thể khuất phục. Khước từ cuộc sống nhung lụa để chọn lấy gian khổ bưng biền, ông đã dùng chính chuyên môn y học của mình làm lá chắn chở che cho sự sống của đồng bào, đồng chí. Sự hy sinh và cống hiến thầm lặng nhưng vĩ đại của ông sẽ mãi là ngọn hải đăng sáng rực, dẫn đường và truyền cảm hứng cho các thế hệ thầy thuốc, trí thức trẻ hôm nay trên hành trình phụng sự Tổ quốc.