DƯỚI BẦU TRỜI ĐIỆN BIÊN

Có một thung lũng nằm giữa núi rừng Tây Bắc, nơi những dãy núi trùng điệp ôm lấy cánh đồng Mường Thanh, nơi mùa xuân năm 1954 không bắt đầu bằng những ngày bình yên mà bằng tiếng đại bác rung chuyển đất trời. Ngày nay, khi đứng giữa Điện Biên, nhìn những ngọn núi xanh trải dài dưới bầu trời trong trẻo, thật khó hình dung rằng nơi đây đã từng là một biển lửa, nơi từng tấc đất được đổi bằng máu, nơi hàng vạn con người đã gửi lại tuổi xuân của mình cho Tổ quốc. Nhưng đất có thể phủ xanh chiến hào, cỏ có thể mọc lên trên những dấu chân năm cũ, thời gian có thể làm dịu đi những vết thương, còn ký ức về những con người đã làm nên Điện Biên thì không thể mất đi. Bởi có những chiến thắng không chỉ thuộc về một ngày tháng trong lịch sử, mà trở thành một phần linh hồn của cả dân tộc. Điện Biên Phủ là một chiến thắng như thế. Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, khi đất nước vừa giành được độc lập, thực dân Pháp lại quay trở lại với âm mưu đặt ách thống trị lên Việt Nam. Ngày 19 tháng 12 năm 1946, trước dã tâm xâm lược của kẻ thù, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến. Từ thành thị đến nông thôn, từ đồng bằng đến miền núi, cả dân tộc đứng lên. Những người lính khoác ba lô lên đường, những người mẹ tiễn con ra trận, những người vợ giấu nước mắt sau cánh cửa, những chàng trai cô gái rời mái nhà, rời ruộng đồng, rời trường học để bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ. Họ không có những vũ khí tối tân, không có những phương tiện chiến tranh hiện đại, nhưng họ có một thứ mạnh hơn tất cả: lòng yêu nước và ý chí không chịu mất nước. Những năm tháng chiến đấu nối tiếp nhau. Quân và dân ta vừa chiến đấu vừa trưởng thành, từng bước đánh bại những kế hoạch quân sự của thực dân Pháp. Đến năm 1953, thế chủ động trên chiến trường dần nghiêng về phía ta. Để cứu vãn tình thế, thực dân Pháp với sự can thiệp và giúp đỡ của Mỹ triển khai Kế hoạch Nava, nuôi tham vọng trong vòng mười tám tháng sẽ tiêu diệt phần lớn lực lượng chủ lực của quân đội Việt Nam, giành lại thế chủ động và tiếp tục cuộc chiến tranh xâm lược. Khi phát hiện quân ta đang mở những hướng tiến công chiến lược về Tây Bắc, Lai Châu và Thượng Lào, quân Pháp lập tức nhảy dù chiếm Điện Biên Phủ. Trong con mắt của các tướng lĩnh Pháp, đây là một vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng. Họ biến thung lũng Điện Biên thành một tập đoàn cứ điểm quân sự khổng lồ, với hàng vạn binh lính, hàng chục cứ điểm, pháo binh, xe tăng, máy bay và những công sự kiên cố. Họ tin rằng giữa núi rừng Tây Bắc, Điện Biên Phủ sẽ trở thành một pháo đài bất khả xâm phạm, một chiếc bẫy khổng lồ để tiêu diệt quân chủ lực Việt Nam. Họ nhìn thấy những lô cốt, những hàng rào dây thép gai, những khẩu pháo và những sân bay. Nhưng họ không nhìn thấy thứ đang tiến về phía mình từ những cánh rừng xa xôi. Họ không nhìn thấy những đoàn người nối dài trên các con đường núi. Họ không nghe thấy tiếng cuốc xẻng của những người mở đường trong đêm. Họ không biết rằng sau lưng những người lính là cả một dân tộc đang dồn sức cho tiền tuyến. Tháng 12 năm 1953, Bộ Chính trị quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ. Đại tướng Võ Nguyên Giáp được giao nhiệm vụ làm Tư lệnh kiêm Bí thư Đảng ủy chiến dịch. Một chiến dịch lớn nhất từ trước tới nay của quân đội ta bắt đầu được chuẩn bị. Từ những làng quê, những đoàn dân công lên đường. Từ những cánh rừng, những người lính hành quân. Những con đường xuyên núi được mở. Những khẩu pháo được đưa vào trận địa. Gạo, đạn, thuốc men được vận chuyển từng ngày. Khắp các tuyến đường, khẩu hiệu “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng” vang lên như một mệnh lệnh từ trái tim. Những người dân bình thường bỗng trở thành những chiến sĩ trên mặt trận hậu cần. Có người gánh gạo. Có người đẩy xe. Có người vận chuyển đạn. Có người mở đường. Có những chiếc xe đạp thồ chất nặng hàng hóa vượt qua những con dốc hiểm trở. Có những cô gái thanh niên xung phong đứng giữa những cung đường đầy bom đạn để giữ cho con đường ra trận không bao giờ bị đứt. Không ai trong số họ nghĩ mình đang làm nên một trang sử lớn. Họ chỉ nghĩ đơn giản rằng phía trước có đồng đội đang chờ, phía trước có chiến trường cần tiếp tế, phía trước có một trận đánh mà nếu muốn thắng thì không thể để người lính thiếu một hạt gạo, một viên đạn hay một liều thuốc. Ngày 25 tháng 1 năm 1954, các đơn vị quân đội ta đã ở vị trí sẵn sàng chiến đấu. Theo phương án ban đầu, chiến dịch dự kiến tiến hành theo phương châm “đánh nhanh, giải quyết nhanh”. Nhưng trước giờ nổ súng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhận thấy tình hình đã thay đổi. Quân Pháp tăng cường lực lượng, hệ thống phòng ngự ngày càng kiên cố. Nếu đánh theo cách cũ, quân ta có thể phải chịu những tổn thất vô cùng lớn. Một quyết định lịch sử được đưa ra: thay đổi phương châm tác chiến sang “đánh chắc, tiến chắc”. Những khẩu pháo đã kéo vào trận địa lại được kéo ra. Đó là một công việc tưởng như không thể. Những người lính lại bám dây, lại dùng vai, dùng tay, dùng sức người kéo từng khẩu pháo vượt qua núi rừng. Có những con dốc dựng đứng. Có những đoạn đường chỉ vừa đủ cho một người đi. Có những lúc cả người và pháo đứng chênh vênh bên vực sâu. Mồ hôi hòa với đất. Bàn chân rớm máu. Nhưng những sợi dây vẫn căng lên. Người trước kéo, người sau đẩy. Hàng chục, hàng trăm con người cùng dồn sức. Mỗi khẩu pháo được đưa vào vị trí là thêm một niềm tin. Mỗi con đường được mở là thêm một bước tiến gần đến chiến thắng. Rồi ngày ấy cũng đến. Chiều ngày 13 tháng 3 năm 1954, những khẩu pháo của quân đội Việt Nam đồng loạt khai hỏa. Tiếng đại bác xé toạc bầu trời Điện Biên. Mặt đất rung lên. Núi rừng vang vọng. Chiến dịch Điện Biên Phủ bắt đầu. Mục tiêu đầu tiên là Him Lam. Những người lính từ chiến hào lao lên trong tiếng súng và pháo. Trước mặt họ là những hàng rào dây thép gai, những lô cốt, những ụ súng. Phía sau những công sự là quân địch đang chống trả quyết liệt. Nhưng những người lính vẫn tiến lên. Có người ngã xuống. Có người bị thương. Có người vừa mất đồng đội đã siết chặt tay súng và tiếp tục tiến về phía trước. Đêm ấy, Him Lam bị tiêu diệt. Rồi Độc Lập bị đánh chiếm. Bản Kéo bị bức hàng. Cánh cửa phía bắc của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bắt đầu vỡ ra. Nhưng những ngày ác liệt nhất vẫn còn ở phía trước. Từ ngày 30 tháng 3, quân ta mở đợt tiến công vào các cứ điểm phía đông phân khu trung tâm. Những trận đánh kéo dài dai dẳng. Từng chiến hào, từng ụ súng, từng tấc đất trở thành nơi giằng co quyết liệt. Ở C1, quân ta và quân Pháp giành giật nhau từng vị trí trong nhiều ngày. Ở A1, trận chiến trở thành một cuộc thử thách khắc nghiệt đối với cả hai bên. Ban ngày, pháo binh rung chuyển mặt đất. Ban đêm, những người lính bò qua giao thông hào, tiến từng bước trong bóng tối. Có những người lính tranh thủ vài phút nghỉ ngơi ngay dưới chiến hào. Một miếng cơm nguội, một ngụm nước, một giấc ngủ ngắn rồi lại đứng lên. Có người lấy một mảnh giấy nhỏ viết vài dòng gửi về quê. Có thể họ viết rằng mình vẫn khỏe. Có thể họ viết rằng chiến trường đang rất ác liệt. Có thể họ chỉ viết một câu: “Mẹ đừng lo cho con.” Nhưng không phải lá thư nào cũng trở về. Có những người đã nằm lại giữa Điện Biên khi tuổi đời còn rất trẻ. Họ ra đi mà chưa kịp trở về với mẹ. Chưa kịp gặp lại người vợ. Chưa kịp nhìn đứa con lớn lên. Chưa kịp bước lại trên con đường làng thân thuộc. Họ chỉ kịp gửi lại cho đất nước tuổi trẻ của mình. Và đất nước đã nhận lấy sự hy sinh ấy bằng một ngày mai. Trong những ngày chiến đấu khốc liệt, phía sau những chiến hào vẫn là một dòng người không ngừng tiến về phía trước. Những dân công gánh gạo đi trong đêm. Những thanh niên xung phong bám đường giữa bom đạn. Những người lái xe vượt qua những cung đường nguy hiểm. Những người dân ở hậu phương góp từng bao gạo, từng cân thịt, từng bó rau. Không có một chiến thắng nào chỉ được tạo nên bởi tiếng súng. Điện Biên Phủ được tạo nên từ hàng triệu bàn tay. Có những bàn tay cầm súng. Có những bàn tay kéo pháo. Có những bàn tay gánh gạo. Có những bàn tay đào chiến hào. Có những bàn tay cứu thương. Có những bàn tay đã vĩnh viễn nằm lại dưới đất. Tất cả cùng góp sức làm nên một sức mạnh mà những khẩu pháo hiện đại và những cứ điểm kiên cố của quân Pháp không thể khuất phục. Cuối tháng 4 năm 1954, vòng vây quanh Điện Biên Phủ ngày càng khép chặt. Sân bay Mường Thanh bị kiểm soát. Nguồn tiếp viện của địch ngày càng khó khăn. Những người lính Pháp trong tập đoàn cứ điểm bắt đầu rơi vào tuyệt vọng. Còn phía quân ta, dù thương vong lớn, ý chí chiến đấu vẫn không hề suy chuyển. Đồi A1 trở thành một trong những điểm quyết định cuối cùng. Đêm 6 tháng 5, trận chiến diễn ra dữ dội. Trong lòng đất, những đường hầm được đào sâu. Trên mặt đất, bom đạn liên tục trút xuống. Khói lửa che kín cả ngọn đồi. Những người lính Việt Nam xông lên từng đợt. Họ tiêu diệt từng lô cốt, phá từng vị trí phòng thủ, tiến từng bước giữa lửa đạn. Có những người ngã xuống ngay trước mắt đồng đội. Có những người bị thương nhưng vẫn cố bò về phía trước. Không ai muốn lùi lại. Bởi phía sau họ là đồng đội, là những người đã hy sinh, là cả một chiến dịch đang bước vào giờ phút quyết định. Cuối cùng, A1 bị đánh chiếm. Một cánh cửa lớn của tập đoàn cứ điểm đã mở ra. Ngày 7 tháng 5 năm 1954, Điện Biên Phủ bước vào giờ phút lịch sử. Buổi chiều hôm ấy, những người lính Việt Nam tiến về sở chỉ huy trung tâm. Vòng vây đã khép kín. Quân Pháp không còn khả năng chống đỡ. 17 giờ 30 phút, sở chỉ huy trung tâm bị chiếm. Tướng Đờ Caxtơri cùng toàn bộ Bộ Tham mưu và binh lính trong tập đoàn cứ điểm kéo cờ trắng đầu hàng. Lá cờ “Quyết chiến, quyết thắng” của quân đội Việt Nam tung bay trên nóc hầm chỉ huy. Có lẽ khoảnh khắc ấy, giữa những người lính chiến thắng vẫn có những ánh mắt hướng về những người đã không còn. Họ đã thắng, nhưng chiến thắng không thể đưa những đồng đội đã hy sinh trở lại. Người lính đứng trước lá cờ chiến thắng có thể nhớ đến người bạn từng nằm cạnh mình trong chiến hào. Người dân công nghe tin thắng trận có thể nhớ đến người con đã không trở về. Người mẹ ở một miền quê xa xôi có thể vẫn chưa biết rằng con mình đã nằm lại giữa núi rừng Tây Bắc. Điện Biên Phủ chiến thắng, nhưng niềm vui ấy mang theo cả một nỗi đau lớn lao. Bởi mỗi bước tiến đến chiến thắng đều được đổi bằng sự hy sinh của những con người cụ thể. Ngay trong đêm 7 tháng 5, quân ta tiếp tục tiến công phân khu Nam. Đến 24 giờ, toàn bộ quân địch bị bắt làm tù binh. Sau 55 ngày đêm chiến đấu, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ hoàn toàn bị đập tan. Một đội quân từng được xem là mạnh nhất Đông Dương đã phải đầu hàng. Một pháo đài từng được tin là không thể công phá đã sụp đổ. Và trên nóc hầm chỉ huy, lá cờ đỏ sao vàng tung bay giữa bầu trời Điện Biên. Nhưng nếu chỉ nhìn Điện Biên Phủ bằng những con số, chúng ta sẽ không thể hiểu hết giá trị của chiến thắng ấy. Bởi phía sau mỗi con số là một con người. Phía sau một người lính hy sinh là một gia đình mất đi người thân. Phía sau một đoàn dân công là những người mẹ, người vợ ở quê nhà ngày đêm chờ đợi. Phía sau một khẩu pháo được kéo vào trận địa là biết bao mồ hôi và máu. Và phía sau ngày 7 tháng 5 là chín năm trường kỳ kháng chiến của cả một dân tộc. Điện Biên Phủ đã trở thành đòn quyết định làm thay đổi cục diện chiến tranh, góp phần trực tiếp đưa đến việc ký kết Hiệp định Giơnevơ, chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Đông Dương. Nhưng đối với những người đã chiến đấu, có lẽ điều lớn lao nhất không nằm trong những dòng chữ của một hiệp định. Điều lớn lao nhất là họ đã giành lại quyền được sống trong một đất nước độc lập cho những thế hệ phía sau. Những người lính năm xưa có thể không biết tương lai đất nước sẽ như thế nào. Họ chỉ biết rằng mình phải chiến đấu để thế hệ mai sau không phải sống dưới ách ngoại bang. Và rồi nhiều năm sau, những đứa trẻ Việt Nam được lớn lên dưới bầu trời hòa bình. Chúng đến trường mà không nghe tiếng máy bay ném bom. Chúng được chạy trên những con đường làng mà không phải sợ tiếng súng. Chúng được nhìn cánh đồng xanh mà không thấy khói lửa. Những điều tưởng như bình thường ấy thực ra đã được đổi bằng tuổi trẻ của biết bao con người. Điện Biên Phủ vì thế không chỉ nằm trong sách giáo khoa, không chỉ nằm trên những trang sử, không chỉ là một địa danh được nhắc đến mỗi năm. Điện Biên Phủ nằm trong ký ức của dân tộc. Nó nằm trong những nấm mồ liệt sĩ giữa núi rừng Tây Bắc. Nằm trong những câu chuyện mà người già kể lại cho con cháu. Nằm trong những lá thư đã ngả màu thời gian. Nằm trong tiếng gọi của những người đã hy sinh nhưng chưa bao giờ thật sự rời khỏi đất nước. Có những người anh hùng được lịch sử gọi tên, nhưng cũng có biết bao người anh hùng vô danh đã lặng lẽ bước vào chiến trường và nằm lại. Họ không cần chúng ta nhớ chính xác từng chiến công, nhưng chúng ta phải nhớ rằng họ đã từng sống, từng yêu thương, từng có một gia đình, từng có một ước mơ và từng có một tuổi trẻ. Họ đã trao tất cả những điều ấy cho Tổ quốc. Bởi vậy, khi đứng dưới bầu trời Điện Biên hôm nay, hãy thử lặng im một phút. Hãy nhìn những ngọn núi đang xanh, những con đường đang bình yên, những cánh đồng đang trải dài trong nắng. Và hãy nghĩ về những người đã từng đi qua nơi này trong những ngày tháng khốc liệt nhất. Có thể họ đang nằm đâu đó dưới lớp đất kia. Có thể tên tuổi của họ đã phai khỏi ký ức của một vài người. Nhưng họ vẫn còn ở đây, trong đất, trong núi, trong gió và trong lịch sử. Họ đã biến tuổi xuân của mình thành mùa xuân của đất nước. Họ đã biến những con đường đầy bom thành con đường đi đến hòa bình. Họ đã biến một thung lũng giữa núi rừng thành biểu tượng của ý chí Việt Nam. Và vì thế, mỗi khi lá cờ Tổ quốc tung bay, mỗi khi bình minh phủ ánh sáng lên những cánh đồng, mỗi khi một đứa trẻ cắp sách đến trường trong một ngày không tiếng súng, chúng ta đều có thể nhớ rằng ở đâu đó trong những năm tháng xa xưa, đã có những người lính từng bước qua lửa đạn để mở đường cho ngày hôm nay. Họ đã không trở về, nhưng họ đã để lại đất nước. Họ đã không sống đến ngày hòa bình, nhưng họ đã góp phần làm nên hòa bình. Họ đã không nhìn thấy tương lai, nhưng chính họ đã trao tương lai cho những thế hệ sau. Bởi vậy, Điện Biên Phủ sẽ không bao giờ chỉ là một ngày 7 tháng 5 năm 1954. Điện Biên Phủ là một lời nhắc nhở. Rằng độc lập được đổi bằng máu. Rằng hòa bình được xây dựng trên những hy sinh. Rằng phía sau mỗi trang sử hào hùng là những con người bằng xương bằng thịt đã sống, đã chiến đấu và đã nằm xuống vì Tổ quốc. Và khi thời gian tiếp tục trôi, khi những người từng chứng kiến Điện Biên dần trở về với đất mẹ, câu chuyện của họ vẫn phải được kể lại. Kể cho những đứa trẻ hôm nay. Kể cho những người trẻ ngày mai. Kể để chúng ta biết trân trọng từng ngày bình yên. Kể để không quên những người đã hy sinh. Kể để hiểu rằng có một thế hệ đã đi qua núi rừng Tây Bắc bằng đôi chân trần, bằng những khẩu súng còn thô sơ, bằng những chiếc xe đạp chất đầy lương thực và bằng một niềm tin không gì lay chuyển nổi. Họ đã đứng trước một đội quân mạnh hơn về vũ khí, trước những pháo đài tưởng như không thể đánh bại, nhưng họ không cúi đầu. Họ tiến lên. Và cuối cùng, lá cờ Việt Nam đã tung bay trên nóc hầm Điện Biên. Năm tháng có thể làm mờ những dấu chân trên chiến trường, nhưng không thể xóa được dấu ấn của một dân tộc đã chiến đấu cho tự do. Dưới bầu trời Điện Biên hôm nay, những người đã khuất có thể không còn nhìn thấy chúng ta, nhưng chúng ta vẫn có thể nhìn thấy họ bằng ký ức. Họ đứng trong những hàng quân năm ấy, trong những đoàn dân công năm ấy, trong những người mẹ tiễn con, trong những người vợ chờ chồng, trong những cô gái thanh niên xung phong và trong từng người lính đã chọn Tổ quốc thay cho sự sống của riêng mình. Và có lẽ đó chính là điều bất tử nhất mà họ để lại: không phải những khẩu pháo, không phải những chiến hào, cũng không chỉ là một chiến thắng, mà là một lời nhắn gửi vượt qua thời gian rằng khi một dân tộc biết đoàn kết, biết hy sinh và kiên định với khát vọng độc lập, không có pháo đài nào đủ lớn để ngăn họ đi tới tự do. Bầu trời Điện Biên hôm nay vẫn xanh. Gió vẫn thổi qua những ngọn đồi. Cỏ vẫn mọc trên những chiến hào xưa. Nhưng dưới màu xanh bình yên ấy là màu đỏ của một thời máu lửa, là tuổi trẻ của hàng vạn con người đã gửi lại nơi đây. Và mỗi khi nhìn lên bầu trời ấy, chúng ta có quyền tự hào, nhưng cũng phải biết cúi đầu trước những người đã nằm xuống. Bởi chính họ đã viết nên một trong những trang sử rực rỡ nhất của dân tộc Việt Nam – trang sử mang tên Điện Biên Phủ.