“Dưới bóng núi Pú Nhi – chuyện kể của người giữ bản”

Tên tôi là Vàng Seo Lử, sinh ra khi đất này còn gọi là châu Thủy Vĩ. Thuở nhỏ, tôi theo cha lên nương, nghe ông kể chuyện rằng Mường Hum vốn là nơi tụ hội của các bản làng, nên người ta gọi là “bản giữa”. Lúc ấy, tôi chỉ thấy nơi đây đẹp và bình yên, chưa từng nghĩ mảnh đất này sẽ trải qua bao đổi thay dữ dội.

Năm 1907, khi thực dân Pháp lập tỉnh Lào Cai, Mường Hum bị đặt dưới quyền cai quản của đại lý Bát Xát. Từ đó, cuộc sống không còn yên ổn. Thuế khóa nặng nề, lính dõng lùng sục khắp nơi. Dân bản phải giấu thóc trong hang đá, chôn chiêng trống dưới đất, sợ bị cướp mất.

Tôi còn nhớ như in ngày quan Pháp cưỡi ngựa vào bản, lính theo sau súng ống sáng loáng. Trẻ con nấp sau váy mẹ, người già cúi đầu, chỉ có tiếng gió thổi qua rừng sa mộc là vẫn thản nhiên như chưa từng đổi thay. Nhưng trong lòng chúng tôi, ngọn lửa phản kháng đã âm ỉ cháy.

Rồi đến năm 1944, khi nghe tin bỏ châu, lập phủ, lập huyện, ai cũng mừng thầm. Đến năm 1946, sau ngày đất nước giành lại chính quyền, Mường Hum chính thức thuộc huyện Bát Xát. Lá cờ đỏ sao vàng lần đầu tiên tung bay giữa bản, tôi đứng lặng nhìn mà nước mắt cứ trào ra.

Giờ đây, khi đã bước qua bên kia dốc đời, mỗi lần nhìn lũ trẻ tung tăng trên con đường mới mở, tôi lại nhớ về những năm tháng cũ – nơi người Mường Hum đã đi qua bóng tối để giữ lấy ánh sáng cho hôm nay.