Dưới bóng núi rừng ATK – Đèo Khế trong kháng chiến chống Pháp

Dưới bóng núi rừng ATK – Đèo Khế trong kháng chiến chống Pháp

Vào mùa xuân năm 1945, khi bóng quân thù vẫn lởn vởn trên khắp nẻo đường quê hương, núi rừng xã Hợp Thành, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang (nay là xã Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang) đã âm thầm trở thành chiến địa của lòng yêu nước và ý chí cách mạng. Những con đèo quanh co, những bản làng yên bình bỗng chốc bước vào thử thách sinh tử.

Ngày 13 tháng 4 năm 1945, một trung đội quân Nhật gồm khoảng 30 tên, trong đó có cả lính khố đỏ, từ Phúc Yên theo đường Sơn Nam tiến qua thị trấn Sơn Dương, âm mưu lên chợ Chu (Bắc Kạn) để đàn áp phong trào cách mạng. Nhưng chúng không ngờ rằng, tại Đèo Khế, xã Hợp Thành, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang (nay là thôn Đèo Khế, xã Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang), lực lượng tự vệ thôn Trúc Khê, xã Hợp Thành, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang (nay là thôn Trúc Khê, xã Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang) đã sẵn sàng đón đợi. Dưới sự chỉ huy của đồng chí Hoàng Đức Thành, đội tự vệ lợi dụng địa hình đồi núi hiểm trở, cây cối rậm rạp, chọn đoạn cua gần đỉnh đèo, chặt cây cản đường, tổ chức phục kích. Trận đánh diễn ra nhanh gọn, táo bạo, làm quân Nhật hoang mang, tổn thất. Chiến công ấy đánh dấu bước trưởng thành rõ rệt của lực lượng vũ trang cách mạng ở địa phương.

Chưa đầy một tháng sau, ngày 16 tháng 5 năm 1945, quân Nhật lại điều thêm khoảng 40 tên, có cả lính Pháp và lính khố đỏ, tiếp tục hành quân qua Đèo Khế. Lần này, lực lượng tự vệ địa phương đã phối hợp chặt chẽ với Giải phóng quân do các đồng chí Hồng Hải, Hồng Long, Nhị Quý chỉ huy. Gần 30 chiến sĩ, với những vũ khí thu được từ địch như súng máy, súng giáp, tạc đạn, dao găm, đã bố trí đội hình hai bên tuyến Quốc lộ 37. Trận phục kích diễn ra quyết liệt, khiến quân Nhật chịu tổn thất nặng nề, tinh thần thêm rệu rã. Chiến thắng ấy khẳng định sức mạnh của sự đoàn kết giữa lực lượng cách mạng và nhân dân địa phương.

Đỉnh điểm là ngày 26 tháng 5 năm 1945, khi phát xít Nhật huy động tới 2.000 quân, mở cuộc tấn công lớn vào khu giải phóng, hòng tiêu diệt cơ quan đầu não của cách mạng ở Tân Trào. Từ đồn Đăng Châu, chúng kéo quân theo đường Làng Sảo đi xã Bình Yên (nay là xã Minh Thanh). Nhân dân Làng Sảo nhanh chóng thực hiện chủ trương “vườn không nhà trống”, sơ tán lên núi Lim, núi Củ Đạo. Trong làng chỉ còn lại khoảng 100 chiến sĩ Cứu Quốc quân III và lực lượng tự vệ địa phương. Được nhân dân che chở, giúp đỡ, một đơn vị Cứu Quốc quân cùng tự vệ do các đồng chí Hồng Hải, Hồng Long, Nhị Quý chỉ huy đã tổ chức phục kích, đánh bại một cánh quân Nhật, góp phần bảo vệ an toàn căn cứ cách mạng.

Sau những trận đánh oanh liệt ấy, phong trào cách mạng ở xã Hợp Thành ngày càng lớn mạnh. Trải qua hơn một năm rưỡi gian khổ, cán bộ, đảng viên đã lãnh đạo nhân dân củng cố chính quyền cách mạng, ổn định đời sống, tăng gia sản xuất, xoá đói, xoá dốt. Những phong trào như “Hũ gạo nuôi quân”, “Dậu gạo kháng chiến”, “Tuần lễ vàng” lan tỏa khắp các bản làng. Mỗi nắm gạo, mỗi chiếc vòng bạc, mỗi con trâu gửi ra tiền tuyến đều chứa đựng tấm lòng son sắt với cách mạng.

Từ 1946 đến 1954, nhân dân xã Hợp Thành (nay là xã Sơn Dương) đã đóng góp hàng chục tấn thóc, hàng nghìn ngày công, hàng trăm đồng tiền mặt, trâu, lợn… chi viện cho kháng chiến. Những đoàn dân công nối dài trên con đường từ Đèo Khế đến Bến phà Bình Ca, ngày đêm vận chuyển quân lương, sửa đường, bảo đảm giao thông thông suốt ngay cả khi bom đạn địch trút xuống.

Chín năm kháng chiến chống thực dân Pháp là chín năm Hợp Thành vừa là an toàn khu, vừa là hậu phương vững chắc của tiền tuyến. Từ mảnh đất này, 42 thanh niên đã lên đường nhập ngũ, nhiều người anh dũng hy sinh vì Tổ quốc. Máu và nước mắt hòa vào đất mẹ, góp phần làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, khép lại một thời hoa lửa hào hùng mà bất tử.