Dưới những tán cây Công viên Lê Thị Riêng – Hành trình tìm lại người lính sau gần sáu thập kỷ

Có những cuộc chiến kết thúc bằng ngày toàn thắng.

Nhưng cũng có những cuộc hành trình kéo dài hàng chục năm sau ngày đất nước hòa bình.

Đó là hành trình đi tìm những người lính đã nằm lại giữa chiến trường, trong những cánh rừng, bên dòng sông hay dưới lòng những đô thị đã đổi thay theo năm tháng. Mỗi cuộc tìm kiếm không chỉ nhằm xác định một vị trí hay một hài cốt, mà còn là hành trình trả lại tên tuổi, quê hương và sự đoàn tụ cho những người đã hiến dâng tuổi xuân vì độc lập dân tộc.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những hố bom đã được lấp đầy, những con đường mới mở ra, thành phố ngày một hiện đại. Nhưng dưới lớp bê tông, dưới những hàng cây xanh mát của cuộc sống hôm nay, vẫn còn biết bao câu chuyện chưa khép lại. Có những người mẹ ra đi mà chưa một lần biết nơi con mình yên nghỉ. Có những người vợ cả đời chỉ mong được thắp nén nhang trước đúng phần mộ của chồng. Và cũng có những đồng đội, dù tóc đã bạc trắng, vẫn miệt mài lần theo từng ký ức cũ để tìm lại những người đã ngã xuống.

Đó không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng hay của những đội quy tập hài cốt liệt sĩ. Đó còn là đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", là lời hứa của thế hệ hôm nay với những người đã viết nên hòa bình bằng máu và tuổi trẻ.

Giữa Thành phố Hồ Chí Minh sôi động, có một nơi lặng lẽ lưu giữ câu chuyện ấy.

Đó là Công viên Lê Thị Riêng.

Ít ai biết rằng trước khi trở thành một công viên rợp bóng cây, nơi đây từng là Nghĩa trang Đô Thành – nơi chôn cất hàng nghìn người trong nhiều giai đoạn lịch sử, trong đó có nhiều chiến sĩ cách mạng đã anh dũng hy sinh. Theo dòng chảy của thời gian, nghĩa trang không còn, thay vào đó là những lối đi ngập nắng, tiếng cười trẻ nhỏ và nhịp sống bình yên của thành phố. Nhưng ký ức về những người lính năm xưa vẫn còn nằm lại dưới lòng đất.

Chính từ nơi ấy, nhiều cuộc tìm kiếm đã được thực hiện.

Trong số những câu chuyện khiến nhiều người xúc động có hành trình tìm kiếm hài cốt chiến sĩ Huỳnh Văn Quên – một người lính đã ngã xuống trong kháng chiến nhưng phải mất nhiều thập kỷ sau ngày đất nước thống nhất mới có cơ hội được đồng đội và gia đình lần tìm dấu tích.

Câu chuyện về anh không chỉ là câu chuyện của một cá nhân. Đó là hình ảnh thu nhỏ của hàng vạn người lính Việt Nam vẫn đang trên hành trình trở về với quê hương, với gia đình và với lòng biết ơn của dân tộc.

Năm tháng trôi qua, chiến tranh đã lùi xa, nhưng dưới lớp đất lặng im của Công viên Lê Thị Riêng vẫn còn đó những ký ức chưa bao giờ khép lại. Ít ai biết rằng, nơi hôm nay rợp bóng cây xanh, vang tiếng cười của trẻ nhỏ, từng là vùng đất thấm đẫm máu của những người chiến sĩ cách mạng đã ngã xuống trong những năm tháng ác liệt.

Trong số đó là câu chuyện về liệt sĩ Huỳnh Văn Quên – người con ưu tú của quê hương Nam Bộ. Ông đã chiến đấu và hy sinh trong những trận đánh ác liệt giữa lòng Sài Gòn, khi tuổi đời còn rất trẻ. Sự hy sinh diễn ra quá đột ngột, đồng đội không thể đưa thi hài về hậu phương. Ông được chôn cất vội vàng ngay trên chiến trường, không bia mộ, không tên tuổi, chỉ có ký ức của những người còn sống lưu giữ vị trí năm xưa.

Chiến tranh kết thúc, thành phố từng bước hồi sinh. Trên khu đất ấy, Công viên Lê Thị Riêng được hình thành. Cây cối xanh tốt, những con đường lát đá, những khu vui chơi lần lượt xuất hiện, phủ lên dấu tích của một thời bom đạn. Nhưng với gia đình liệt sĩ Huỳnh Văn Quên và những người đồng đội cũ, nỗi đau vẫn còn nguyên vẹn bởi hài cốt của ông vẫn chưa được tìm thấy.

Suốt nhiều năm, hành trình tìm kiếm người chiến sĩ ấy chưa bao giờ dừng lại. Những cựu chiến binh tuổi đã ngoài bảy mươi, tám mươi vẫn kiên trì trở về mảnh đất cũ, cố gắng ghép lại từng mảnh ký ức. Có người mang theo tấm sơ đồ được vẽ bằng trí nhớ, có người chỉ nhớ một gốc cây, một con mương hay một ụ đất từng tồn tại cách đây hàng chục năm. Mỗi chi tiết nhỏ đều trở thành tia hy vọng để xác định nơi người đồng đội năm xưa đã nằm lại.

Gia đình liệt sĩ cũng không quản ngại đường xa, nhiều lần lặn lội đến Công viên Lê Thị Riêng, mong một ngày có thể đưa ông trở về quê hương. Đó không chỉ là mong muốn của một gia đình mà còn là khát vọng chung của biết bao thân nhân liệt sĩ trên khắp đất nước – khát vọng được biết nơi người thân yên nghỉ sau nhiều thập kỷ chờ đợi.

Trong suốt những năm tháng ấy, người vợ của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên – bà Nguyễn Thị Lệ – vẫn lặng lẽ mang theo một niềm mong mỏi chưa bao giờ nguôi. Chiến tranh kết thúc, đất nước thống nhất, biết bao gia đình được đoàn tụ, nhưng với bà, ngày trở về của chồng vẫn mãi là một lời hẹn còn dang dở. Bà đã dành gần như cả cuộc đời để chờ đợi một tin tức, một dấu vết, hay chỉ là một lời xác nhận về nơi ông yên nghỉ. Mỗi lần nghe có thông tin về cuộc tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng, bà lại nuôi thêm hy vọng. Hy vọng ấy có lúc mong manh, có lúc tưởng như vụt tắt, nhưng chưa bao giờ biến mất. Với bà, chỉ cần tìm được hài cốt của chồng để đưa ông về với quê hương, để có một nén hương đúng nơi an nghỉ, thì bao năm chờ đợi cũng trở nên xứng đáng. Và rồi, sau gần sáu thập kỷ kể từ ngày người chiến sĩ ấy ngã xuống, một tia hy vọng bất ngờ xuất hiện từ chính lòng đất của Công viên Lê Thị Riêng. Trong quá trình quy tập hài cốt liệt sĩ, lực lượng chức năng đã phát hiện một bộ hài cốt kèm theo những di vật còn sót lại sau 58 năm. Đặc biệt, một mẩu giấy – được xác định là một phần của quyết định điều động công tác – tuy đã úa màu, rách nát bởi thời gian nhưng vẫn còn đọc được những dòng chữ ghi tên "Huỳnh Văn Quên", cùng thông tin về đơn vị 962 và chức vụ Tiểu đội phó. Chính mẩu giấy nhỏ bé ấy đã trở thành manh mối quý giá, mở ra hy vọng xác định danh tính người chiến sĩ đã nằm lại giữa lòng thành phố suốt gần sáu mươi năm.

Không chỉ có tờ giấy mang tên liệt sĩ, quá trình khai quật còn phát hiện nhiều di vật khác như sổ tay, tấm tăng, võng bộ đội, cúc áo, hộp tiếp đạn và những vật dụng cá nhân còn sót lại trong lòng đất. Mỗi hiện vật đều mang dấu ấn của một cuộc đời, một trận chiến và trở thành chứng nhân lặng lẽ của lịch sử. Những di vật ấy không chỉ giúp cơ quan chức năng xác minh danh tính các liệt sĩ mà còn như những "lá thư" vượt thời gian, kể lại câu chuyện về những người lính đã gửi trọn tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của dân tộc.

Cuộc tìm kiếm nhận được sự chung tay của nhiều lực lượng. Các cơ quan chức năng, đội quy tập hài cốt liệt sĩ, các nhà nghiên cứu lịch sử và đông đảo người dân đã cùng nhau rà soát tài liệu, đối chiếu bản đồ quân sự cũ, thu thập lời kể của nhân chứng và tiến hành khảo sát nhiều vị trí trong khuôn viên công viên. Mỗi nhát cuốc được đào xuống không chỉ mang theo hy vọng tìm thấy hài cốt của một người lính, mà còn là sự tri ân dành cho tất cả những người đã hiến dâng tuổi xuân vì độc lập, tự do của dân tộc.

Dẫu kết quả cuối cùng vẫn còn là hành trình tiếp nối, nhưng chính sự kiên trì ấy đã làm lay động biết bao trái tim. Bởi cuộc tìm kiếm không đơn thuần là tìm lại một hài cốt, mà còn là hành trình tìm lại một phần lịch sử, trả lại tên cho người đã ngã xuống và khẳng định rằng sự hy sinh của các anh sẽ không bao giờ bị lãng quên.

Câu chuyện về liệt sĩ Huỳnh Văn Quên cũng nhắc nhở thế hệ hôm nay rằng, mỗi tấc đất của Tổ quốc đều có thể chứa đựng những ký ức thiêng liêng. Mỗi công viên, mỗi con đường, mỗi góc phố bình yên của thành phố hôm nay đều có thể được đánh đổi bằng máu và tuổi trẻ của biết bao người lính vô danh. Chính vì thế, hòa bình không phải điều tự nhiên có được mà là thành quả được đánh đổi bằng những mất mát không gì bù đắp nổi.

Giữa nhịp sống sôi động của Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay, Công viên Lê Thị Riêng vẫn là nơi người dân đến nghỉ ngơi, vui chơi mỗi ngày. Thế nhưng, dưới những hàng cây xanh mát ấy vẫn còn vang vọng câu chuyện về người chiến sĩ Huỳnh Văn Quên và biết bao đồng đội đã anh dũng ngã xuống trong những năm tháng chiến tranh.

Hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ Huỳnh Văn Quên có thể còn tiếp tục, nhưng chính sự bền bỉ của gia đình, đồng đội và các lực lượng chức năng đã trở thành minh chứng cho đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" của dân tộc Việt Nam. Không ai bị lãng quên, không sự hy sinh nào bị phủ bụi thời gian.

Những câu chuyện như thế không chỉ giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử mà còn khơi dậy lòng biết ơn, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm trong việc gìn giữ hòa bình hôm nay. Bởi mỗi người lính đã nằm xuống đều viết nên một trang sử bằng chính cuộc đời mình, để đất nước có được những mùa bình yên.

Và có lẽ, giá trị lớn nhất của "Những câu chuyện về thời hoa lửa" không chỉ nằm ở việc kể lại quá khứ, mà còn ở việc để ngọn lửa tri ân ấy tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Để mỗi lần bước qua Công viên Lê Thị Riêng, mỗi người đều nhớ rằng, dưới mảnh đất bình yên ấy vẫn còn có những người lính đang chờ ngày được gọi đúng tên mình và trở về trong vòng tay của Tổ quốc.