Dưới tán rừng kháng chiến – đời sống người lính Việt Minh (1945–1954)

Giữa núi rừng Việt Bắc, khi sương còn quấn trên ngọn cây và đất rừng còn ướt dấu chân hành quân, người lính Việt Minh bắt đầu một ngày mới của kháng chiến. Không kèn không trống, không doanh trại kiên cố, nhưng ở nơi ấy có một đội quân mang trong mình thứ vũ khí mạnh mẽ nhất: niềm tin vào độc lập dân tộc.

Từ nhân dân mà ra Mặt trận Việt Minh, do Hồ Chí Minh sáng lập năm 1941, đã quy tụ những con người rất đỗi bình dị: nông dân rời ruộng cày, thợ thuyền rời xưởng máy, trí thức gác bút nghiên. Họ đến với kháng chiến không vì lương bổng, mà vì một điều giản đơn: nước mất thì nhà không còn.

Người lính Việt Minh không sinh ra để làm lính. Họ học bắn súng bên bờ suối, học chiến thuật dưới tán rừng, học kỷ luật từ chính gian khổ và hy sinh. Từ những đội tự vệ, dân quân, du kích làng xã, họ lớn lên thành Vệ quốc quân, rồi Quân đội nhân dân Việt Nam.

Sống giữa thiếu thốn – đánh giặc bằng sáng tạo Những năm cuối thập niên 1940, kháng chiến diễn ra trong thế tự lực cánh sinh, không hậu phương công nghiệp, không viện trợ quốc tế đáng kể. Cái thiếu luôn nhiều hơn cái có.

Súng đạn khan hiếm, người lính Việt Minh tự làm vũ khí để đánh giặc. Bom ba càng – thứ vũ khí thô sơ nhưng đầy quả cảm – được quyết tử quân ôm vào xe tăng Pháp trong 60 ngày đêm bảo vệ Hà Nội cuối năm 1946. Rồi súng bazôka tự chế ra đời ở chiến khu Việt Bắc và rừng Sác, trở thành nỗi khiếp sợ của quân viễn chinh Pháp trong chiến dịch Thu – Đông 1947.

Trong chiến đấu, họ sáng tạo. Trong sinh tồn, họ càng sáng tạo hơn.

Bữa cơm kháng chiến và bếp không khói Bữa ăn của người lính Việt Minh là khoai, sắn, ngô, măng rừng chấm muối. Có khi chỉ là cơm vắt mang theo dọc đường hành quân, hay vài nhúm gạo rang nhai tạm giữa đêm. Nước uống là nước cơm cháy đựng trong ống bương.

Giữa thiếu thốn ấy, một sáng kiến ra đời và đi vào lịch sử quân sự thế giới: bếp Hoàng Cầm. Nhờ hệ thống rãnh dẫn khói ngầm, bếp nấu không lộ khói, cho phép bộ đội nấu ăn ban ngày mà không bị máy bay địch phát hiện. Đến nay, mô hình ấy vẫn được giảng dạy trong các học viện quân sự.

Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, bộ đội còn mang theo đỗ xanh để làm giá dọc đường hành quân, thay cho rau tươi giữa núi rừng khô lạnh.

Áo trấn thủ, dép lốp và hình hài Bộ đội Cụ Hồ Quần áo phần lớn do bộ đội tự mang từ nhà đi. Thiếu vải, thiếu bông, có thời kỳ phải dùng lông vịt, vỏ cây sui làm áo ấm. Chiếc áo trấn thủ ngắn, chần bông hình quả trám, giản dị mà ấm áp, trở thành biểu tượng của người lính kháng chiến.

Dưới chân họ là dép cao su cắt từ lốp xe ô tô cũ. Không keo dán, không đinh vít, chỉ nhờ độ giãn tự nhiên của cao su mà quai dép bền bỉ theo năm tháng. Đôi dép ấy đã đi cùng người lính từ Việt Bắc, Tây Bắc đến tận Điện Biên.

Mũ nan bọc vải, bi đông tre, bát bương, balô mây… Tất cả tạo nên hình ảnh anh Bộ đội Cụ Hồ – giản dị, gần gũi mà không gì khuất phục nổi.

Hành quân là học tập – chiến hào là mái nhà Hành quân ban đêm, bộ đội cài lá mục phát sáng lân tinh sau lưng để người sau nhận ra người trước. Trên đường đi, họ học chữ, học chính trị, học văn hóa ngay khi đang bước đều dưới mưa rừng.

Mỗi người mang trên vai tới 30kg gạo, súng đạn, thuốc nổ. Gặp mưa, quần áo ướt rồi khô, khô rồi lại ướt. Có lúc phải đứng hàng giờ giữa suối, không dám đặt balô xuống vì không có chỗ khô.

Sau chiến dịch Biên Giới, chiếc xẻng trở thành vật bất ly thân. Xẻng đào hầm, đào hào, đào công sự. Ở Điện Biên Phủ, từ những chiếc xẻng nhỏ bé ấy, cả một hệ thống hào vây lấn khổng lồ đã dần siết chặt tập đoàn cứ điểm của đối phương.

Trong bom đạn vẫn có thơ, báo và tiếng hát Giữa núi rừng, bộ đội vẫn làm báo, in báo, đọc báo. Báo Quân đội Nhân dân được in và phát tận tay chiến sĩ ngay tại mặt trận Điện Biên Phủ. Những buổi triển lãm nhỏ, những đêm văn nghệ trong rừng đã nuôi dưỡng tinh thần lạc quan và niềm tin tất thắng.

Từ chiến hào, thơ ca ra đời. Tây Tiến khắc họa vẻ đẹp bi tráng của đoàn quân “không mọc tóc”. Đồng chí viết nên tình đồng đội giữa cái rét, cái đói, cái chết cận kề. Và còn biết bao câu hát vô danh được sinh ra giữa hành quân, rồi theo bộ đội đi suốt chiều dài kháng chiến.

Một thế hệ hóa thân thành biểu tượng Người lính Việt Minh không chỉ đánh giặc bằng súng đạn. Họ chiến đấu bằng nhân cách, lòng nhân ái và bản lĩnh dân tộc. Họ cho tù binh Pháp uống nước, nhường khẩu phần ăn ít ỏi. Họ chiến đấu quyết liệt nhưng không đánh mất tình người.

Từ núi rừng Việt Bắc đến cánh đồng Điện Biên, họ đã làm nên chiến thắng kết thúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp năm 1954 – một chiến thắng không chỉ của quân sự, mà của ý chí con người Việt Nam.