ĐƯỜNG 20 QUYẾT THẮNG: TRANG SỬ BĂNG PHONG GIỮA TỌA ĐỘ CHẾT TRƯỜNG SƠN

ĐƯỜNG 20 – QUYẾT THẮNG

Trang sử bằng máu giữa “tọa độ chết” Trường Sơn

5

Có một con đường trên dãy Trường Sơn mà mỗi khi nhắc đến, người ta không chỉ nhớ những dốc núi hiểm trở.

Người ta nhớ tiếng bom.

Nhớ những đoàn xe vượt qua lửa đạn.

Nhớ những người thanh niên đã nằm lại giữa đại ngàn.

Đó là Đường 20 – Quyết Thắng.

Con đường được mở trong những năm chiến tranh để nối tuyến hậu phương với chiến trường phía Nam, xuyên qua vùng núi rừng hiểm trở của Quảng Bình và Trường Sơn.

Nơi đây từng được ví như một trong những “tọa độ chết” khốc liệt nhất trên tuyến đường.

Nhưng chính tại nơi ấy, một trang sử đặc biệt của những người lính Trường Sơn đã được viết nên.

1. Con đường xuyên qua đá núi

Đường 20 bắt đầu từ khu vực Phong Nha – Xuân Sơn của Quảng Bình, vượt Trường Sơn về phía biên giới Việt – Lào, nối với hệ thống đường vận tải chiến lược.

Muốn mở con đường ấy, bộ đội công binh và thanh niên xung phong phải đối mặt với núi đá, rừng già, khe sâu và thời tiết khắc nghiệt.

Nhưng khó khăn lớn nhất không chỉ là thiên nhiên.

Mà là bom đạn.

Con đường liên tục bị đánh phá.

Hố bom nối tiếp hố bom.

Cầu vừa dựng xong có thể bị phá.

Đoạn đường vừa san phẳng lại bị bom cày nát.

Nhưng sau mỗi trận bom, những con người ấy lại xuất hiện.

Cuốc.

Xẻng.

Búa.

Dây kéo.

Họ sửa đường.

Rồi đoàn xe lại đi.

2. Một đêm trên Đường 20

Đêm ấy, trời Trường Sơn mưa rất lớn.

Một tổ thanh niên xung phong đang trú dưới vách đá.

Lan, cô gái mới ngoài hai mươi tuổi, ngồi ôm chiếc ba lô trước ngực.

Một đồng đội hỏi:

— Lan, em có nhớ nhà không?

Cô cười:

— Nhớ chứ.

— Nhớ nhất cái gì?

Lan suy nghĩ một lúc:

— Nhớ tiếng mẹ gọi về ăn cơm.

Cả nhóm cười.

Một tiếng bom bất ngờ vang lên từ xa.

Ầm!

Mọi người im lặng.

Lan nhìn ra con đường.

Cô biết ngày mai họ lại phải ra đó.

Không ai hỏi:

“Có nguy hiểm không?”

Bởi câu trả lời đã quá rõ.

Họ chỉ hỏi:

“Xe có đi được không?”

Nếu chưa đi được, họ sửa.

3. “Tọa độ chết”

Có những đoạn trên Đường 20 bị đánh phá dữ dội đến mức người lính Trường Sơn gọi bằng những cái tên ám ảnh.

Cua chữ A.

Ngầm Ta Lê.

Đèo Phu La Nhích.

Và đặc biệt là khu vực Trạ Ang – Km16, nơi nhiều lực lượng vận tải và thanh niên xung phong phải ngày đêm bám đường.

Máy bay đối phương liên tục đánh phá các điểm giao thông.

Đường 20 trở thành một trong những khu vực có mật độ bom đạn rất cao.

Nhưng chính ở đó, người ta đã chứng kiến một điều kỳ lạ:

Càng bị đánh phá, con đường càng được nối lại.

4. Những người mở đường bằng tay

Một trận bom vừa kết thúc.

Khói còn phủ kín.

Một chiến sĩ công binh chạy đến:

— Đường bị đứt rồi!

Người chỉ huy hỏi:

— Bao lâu sửa xong?

Anh nhìn hố bom.

— Nếu không bị đánh tiếp, khoảng hai giờ.

Chưa đầy mười phút sau, những người lính đã có mặt.

Người xúc đất.

Người kéo đá.

Người chặt cây.

Người dựng cọc.

Không có máy móc hiện đại.

Chủ yếu là sức người.

Họ làm việc dưới nguy cơ bom có thể quay lại bất cứ lúc nào.

Một thanh niên hỏi người chỉ huy:

— Nếu máy bay trở lại thì sao?

Anh trả lời:

— Thì mình nằm xuống tránh bom.

— Rồi sao nữa?

— Bom dứt thì đứng lên làm tiếp.

Một câu nói đơn giản.

Nhưng nó diễn tả cả tinh thần của Trường Sơn.

5. Hang Tám Cô – nơi thời gian dừng lại

Một trong những địa danh đau thương và nổi tiếng nhất trên Đường 20 là Hang Tám Cô.

Ngày 14/11/1972, một tổ thanh niên xung phong và công nhân giao thông làm nhiệm vụ trên tuyến đường bị bom đánh sập cửa hang.

Những người bên trong bị mắc kẹt.

Đồng đội bên ngoài tìm cách cứu.

Nhưng bom đạn và đá núi khiến việc giải cứu vô cùng khó khăn.

Cuối cùng, tám người đã hy sinh trong hang.

Trong đó có bốn nam và bốn nữ.

Họ còn rất trẻ.

Họ đã không trở về.

Nhưng câu chuyện của họ trở thành một trong những biểu tượng đau thương và xúc động nhất trên Đường 20.

6. Một đêm không có tiếng bom

Hãy tưởng tượng nhiều năm sau.

Một người cựu chiến binh trở lại Đường 20.

Ông đứng trước Hang Tám Cô.

Không còn tiếng máy bay.

Không còn tiếng bom.

Chỉ có tiếng gió rừng.

Ông nhìn vào cửa hang.

Rất lâu không nói.

Một người trẻ hỏi:

— Ngày trước các chú sợ không?

Ông đáp:

— Có.

— Vậy sao vẫn ở lại?

Ông nhìn vào hang.

— Vì phía trước còn hàng nghìn người đang chờ.

Người trẻ im lặng.

Ông nói tiếp:

— Chúng tôi không nghĩ mình là anh hùng.

— Chúng tôi chỉ nghĩ mình phải làm cho con đường thông.

7. Con đường của những người không được phép dừng lại

Đường 20 không chỉ là một con đường giao thông.

Trong hoàn cảnh chiến tranh, nó là một phần quan trọng của tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn.

Trên con đường ấy có:

• Bộ đội công binh.

Mỗi người một nhiệm vụ.

Nhưng tất cả đều có chung một mục tiêu:

Giữ cho tuyến đường không bị đứt.

Bởi nếu đường bị tắc:

Xe không thể đi.

Hàng không thể đến.

Bộ đội phía trước sẽ thiếu lương thực, đạn dược và thuốc men.

Vì thế, một đoạn đường được sửa trong đêm có thể có ý nghĩa đối với cả một chiến trường.

8. Trang sử viết bằng tuổi trẻ

Điều khiến Đường 20 – Quyết Thắng trở nên đặc biệt không chỉ là mức độ khốc liệt của bom đạn.

Mà là tuổi của những người làm nên con đường.

Rất nhiều người mới chỉ mười tám, đôi mươi.

Họ chưa kịp sống một cuộc đời bình thường.

Chưa kịp đi hết những con đường của tuổi trẻ.

Có người chưa kịp cưới.

Có người chưa kịp gặp lại cha.

Có người chưa kịp nghe mẹ nói:

“Con về rồi.”

Nhưng họ đã đứng giữa Trường Sơn.

Và dùng tuổi trẻ của mình để mở đường.

9. Một buổi sáng sau chiến tranh

Nhiều năm sau ngày đất nước thống nhất, Đường 20 trở lại với một diện mạo khác.

Xe cộ đi lại.

Du khách đến Phong Nha.

Rừng xanh phủ lên những hố bom cũ.

Nhưng những địa danh như Hang Tám Cô, Cua chữ A, Ngầm Ta Lê vẫn nhắc người ta về một thời kỳ khốc liệt.

Một người mẹ đưa con đến thăm Hang Tám Cô.

Đứa trẻ hỏi:

— Mẹ ơi, tại sao người ta gọi đây là Hang Tám Cô?

Người mẹ nhìn vào hang.

— Vì ở đây có tám người đã hy sinh khi còn rất trẻ.

Đứa trẻ hỏi tiếp:

— Họ có sợ không?

Người mẹ im lặng.

Rồi nói:

— Chắc chắn họ cũng biết sợ.

— Nhưng họ vẫn ở lại.

Đứa trẻ nhìn con đường phía trước.

Một chiếc xe du lịch chạy qua.

Không tiếng bom.

Không tiếng còi báo động.

Chỉ có tiếng động cơ đều đều.

Người mẹ nắm tay con.

— Con nhớ nhé. Con đường bình yên hôm nay không tự nhiên mà có.

Đường 20 – con đường không chịu chết

Có những con đường được xây bằng bê tông.

Có những con đường được xây bằng đá.

Nhưng Đường 20 – Quyết Thắng được xây bằng mồ hôi, máu và tuổi trẻ của cả một thế hệ.

Bom có thể phá một đoạn đường.

Nhưng không thể phá được ý chí của những người sửa đường.

Đá núi có thể vùi lấp một cửa hang.

Nhưng không thể vùi lấp ký ức.

Chiến tranh có thể lấy đi những người trẻ.

Nhưng không thể xóa tên họ khỏi lịch sử.

Và đó là điều khiến Đường 20 trở thành một biểu tượng đặc biệt của Trường Sơn.

Con đường ấy từng được gọi là “tọa độ chết”.
Nhưng chính tại nơi cái chết rình rập từng giờ, những con người trẻ tuổi đã chứng minh sức sống mãnh liệt nhất của một dân tộc.

Họ không đi tìm cái chết.

Họ chỉ muốn con đường sống.

Để xe đi.

Để hàng đến.

Để người lính phía trước có thêm một ngày chiến đấu.

Và để một ngày nào đó, những đứa trẻ Việt Nam có thể đi trên chính con đường ấy mà không còn phải nghe tiếng bom.

Lời kết

Hôm nay, nếu đứng trên Đường 20 – Quyết Thắng, ta có thể thấy núi rừng xanh ngắt.

Có thể nghe tiếng chim.

Có thể nhìn những chiếc xe nối nhau trên đường.

Rất khó hình dung nơi đây từng là một trong những chiến trường giao thông ác liệt nhất Trường Sơn.

Nhưng dưới lớp đất bình yên ấy vẫn còn ký ức của một thế hệ.

Những người đã lấy thân mình giữ đường.

Những cô gái đã san từng hố bom.

Những người lính đã sửa từng mét đường trong đêm.

Và tám con người mãi mãi nằm lại trong Hang Tám Cô.

Đường 20 hôm nay không còn là “tọa độ chết”.

Nó trở thành con đường của ký ức, của tri ân và của sự sống.

Một con đường từng đi qua chiến tranh — để đưa cả dân tộc đi đến hòa bình.