NHỮNG NGÀY KHỞI NGHĨA
Hồi ký của Học Phi
Nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên
Nhà văn - Giải thưởng Hồ Chí Minh
Sau khi tham gia cướp chính quyền ở Hà Nội, ngày 20-8-1945, tôi được Xứ ủy chỉ định đưa đội danh dự - một đội vũ trang đặc biệt của Đảng, xuống Nam Định phối hợp với Đảng bộ địa phương tổ chức khởi nghĩa. Việc cướp chính quyền ở Nam Định cũng diễn ra nhanh gọn như ở Hà Nội, chỉ phải đấu tranh với bọn Nhật "mất nửa ngày".
Hai hôm sau, xong việc tôi về Hà Nội để báo cáo, chỉ mang theo một đồng chí trong đội danh dự, khoảng 3 giờ chiều thì xe về đến Đồng Văn cách Phủ Lý hơn mười cây số.
Nhìn con đường về thị xã Hưng Yên tôi bỗng thấy nao nao nỗi nhớ nhà, liền nảy ra ý nghĩ về qua thăm nhà rồi sáng mai hãy đi Hà Nội, đằng nào thì chiều nay cũng muộn rồi, thế là cho xe rẽ về bến đò Yên Lệnh.
Con đường từ ga Đồng Văn về bến đò Yên Lệnh dài 14 cây số, nhiều chỗ rợp bóng cây gạo. Mấy năm trước tôi thường qua lại đây để gặp các đồng chí ở trên. Tôi còn nhớ hôm đi gặp anh Hoàng Quốc Việt để nhận chỉ thị của Trung ương thành lập Hội Văn hóa cứu quốc Viêt Nam vào đầu năm 1943. Hai bên đường hoa gạo đỏ ối, rụng ngập đỏ cả đường đi. Trên cành cây từng đàn sáo sậu vừa bay chuyền vừa kêu lảnh lót. Hôm nay tiết trời đã sang thu, hoa gạo không còn, nhưng có một màu rực rỡ hơn màu các loại hoa, đó là màu cờ cách mạng... Không đầy nửa giờ sau xe chúng tôi đã đến bến đò. Bên kia sông là thị xã Hưng Yên rồi, nước sông đang lên to, ngập mất cả bến, xe không xuống phà được. Tôi còn đang phân vân chả nhẽ đã đến đây lại phải quay trở lại, thì bà con canh nước ở một cái điếm gần đấy thấy xe có cắm cờ Việt Minh, vội chạy ùa ra xem. Thấy chúng tôi đang gặp khó khăn trong việc sang sông, bà con liền bảo nhau đi lấy ván đem ra kê cho xe xuống phà. Một lần nữa tôi lại biết thế nào là sức mạnh của nhân dân. Sang qua sông, chúng tôi cho xe đi thẳng vào thị xã. Phố xá chỗ nào cũng đỏ rực màu cờ và tấp nập người đi. Ở đây hôm nay làm gì vậy? Chúng tôi được tin Hưng Yên đã cướp chính quyền từ ngày 17 rồi kia mà! Một đồng chí tự vệ đứng giữ trật tự ở đầu đường cho tôi biết là đang có mít tinh ở ngoài sân vận động. Chúng tôi liền rẽ vào sân vận động. Một biển người đang tụ tập ở đây. Người đứng vòng trong vòng ngoài san sát như nêm cối quanh bãi, đông gấp bội so với Nam Định và không kém Hà Nội mấy. Hầu hết đều nai nịt gọn gàng, một số đeo gươm, khoác súng. Chúng tôi xuống xe từ đằng xa, nhập vào dòng người hãy còn ùn ùn tiến vào trong bãi, rồi men theo rìa bãi đi về phía lễ đài. Lễ đài đặt trên sân trước một ngôi nhà hai tầng trước đây dành cho trường nữ học Đồng Khánh khi trường này sơ tán về Hưng Yên. Nhiều nữ sinh đã được chúng tôi giác ngộ cách mạng ở đây, trong đó xuất sắc nhất là Lê Bích và Nguyễn Thị Như. Sau này chị Như đã tham gia hai khóa Trung ương, khoá 4 và khóa 5 và là phó chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.
Ở dưới chân lễ đài tôi gặp đồng chí Lê Liêm và gần đủ các đồng chí lãnh đạo trong ban cán sự tỉnh và các huyện. Chưa kịp bắt tay hết mọi người thì bỗng có tiếng ầm ầm nổi lên tôi vội quay nhìn ra ngoài: hai đồng chí tự vệ đang khiêng một người bị trói vứt vào giữa bãi như vứt một con lợn trong tiếng hét của quần chúng:
- Việt gian!
- Việt gian! Đánh bỏ mẹ nó đi!
- Bắn vỡ sọ nó ra!
Nhiều người xông vào chỗ kẻ bị trói, định đánh thì cố tiếng hét to:
- Không phải. Không phải.
Rồi một người cao lênh khênh, mặc quần soóc, đeo khẩu súng pạc hoọc bên hông, chạy từ dưới sân lên lễ đài. Tôi nhận ra ngay là đồng chí Nguyễn Văn Chất mà ngày ở tù anh em thường gọi là Chất "Lý Toét", mặc dâu đồng chí ấy đã đỗ tú tài. Đồng chí Chất nói qua máy phóng thanh:
Không phải Việt gian. Ông này là ông Phủ Mẫn rất tốt. Ông ấy vẫn ủng hộ Việt Minh. Việt gian thân Nhật là tên Phủ Giao còn ở ngoài kia.
Mọi người, cùng ồ lên một tiếng. Đồng chí tự vệ liền cởi trói cho ông Phủ Mẫn và khiêng tên Phủ Giao vào. Đồng chí Chất báo cáo với quần chúng tội trạng của tên này rồi ra lệnh tống giam để xét xử. Tôi không nhớ sau đấy có ai nói gì nữa không, chỉ nhớ đến gần tối cuộc mít tinh mới kết thúc. Một đồng chí trong Ủy ban khởi nghĩa, mời đồg bào sáng mai tập trung lại để nghe thông báo danh sách Ủy ban lâm thời cách mạng tỉnh. Quần chúng được hướng dẫn về các nơi ăn nghỉ đã bố trí sẵn, chủ yếu là ở trường Lý Toán trong thành cũ còn thì ở các trụ sở, các trường học, các đình chùa, các nhà bà con trong phố.
Tối hôm ấy đồng chí Lê Liêm thay mặt Xứ ủy triệu tập Ban cán sự tỉnh họp ở nhà tôi để bầu ủy ban. Tôi được mời dự với tư cách là một cán bộ cũ của Hưng Yên. Trong cuộc họp tôi mới biết chính quyền địch ở toàn tỉnh đã tan rã, nhưng chính quyền cách mạng chưa thành lập được. Có tình trạng này là vì khi các đồng chí trong Ban cán sự tỉnh còn ở nông thôn, thì ở thị xã, ngày 17 tháng 8, các anh em đảng Dân chủ và một số cơ sở cứu quốc của ta ở trong phố đã nắm thời cơ, phát động quần chúng nổi dậy cướp chính quyền. Thực ra chỉ mới tịch thu ấn tín của viên tỉnh trưởng và tước vũ khí của binh lính bảo an binh, nhưng chưa dám tự động lập chính quyền. Trong thời gian này thì các phủ, huyện đều đã cướp chính quyền và thành lập chính quyền cách mạng. Hôm nay 22-8 Ủy ban khởi nghĩa (mới được thành lập ngày 18-8 ở hội nghị Thổ Cốc, Yên Mỹ) - huy động quần chúng ở tám phủ, huyện trong tỉnh về thị xã để biểu dương lực lượng và thông báo thành lập Ủy ban tỉnh. | |
 Logged
|
|
|
|
dungnuocgiunuoc Thành viên  Bài viết: 634  | 
| Đường 5 anh dũng quật khởi - Tập 4« Trả lời #3 vào lúc: 24 Tháng Ba, 2022, 07:07:13 am » |
Vì có sự tranh chấp của các anh em bên đảng Dân chủ, nên việc cử người vào ủy ban phải cân nhắc thận trọng. Để khỏi xảy ra mâu thuẫn trong nội bộ. Nếu mang tính mặt trận thì ủy ban phải gồm cả người của cứu quốc và dân chủ. Nhưng không ai biết những người đứng đầu đảng Dân chủ ở Hưng Yên là người thế nào? Khi tôi còn công tác ở tỉnh thì chưa có đảng Dân chủ, chỉ có một người tên là Việt Hùng không biết ở đâu đến, tự xưng là Việt Minh bị Nhật bắt, mới vượt ngục ra. Nhưng chúng tôi điều tra, biết rõ anh ta chỉ là thư lý của một hãng buôn Nhật, can tội thụt két, bị bỏ tù, sau trốn ra được. Hơn nữa, anh ta còn là một thanh niên trụy lạc. Khi anh ta xin gia nhập Việt Minh, chúng tôi không nhận. Chiều nay gặp anh ta trong cuộc mít tinh ở sân vận động, tôi mới biết anh đã vào đảng Dân chủ. Việt Hùng như thế thì không được rồi, đành phải chọn hai người còn lại là Đông và Nghệ, dù không biết tông tích họ thế nào. Bên cứu quốc cũng phải rà đi soát lại mãi mới chọn được ba người. Như vậy là ủy ban gồm năm người, ba cứu quốc, hai dân chủ, phân công như sau: Học - Phi chủ tịch, Hiền Phó Chủ tịch, Nguyễn Tích Chình ủy viên văn hóa, Đông kinh tế, Nghệ quân sự. (Đồng chí Nguyễn Tích Chình đến phút chót mới đưa vào thay cho đồng chí Kim (Quang) để đồng chí Quang làm công tác Đảng lợi hơn).
Họp xong tôi được giao viết thông báo ngay đem đi dán các nơi. Khi viết đến tên Hiền, tôi nghĩ bây giờ ra công khai rồi, người nào cũng phải có tên có họ, không thể chỉ có một cái tên không thôi, liền thêm họ Lương cho đồng chí Hiền. Đã hiền thì phải lương. Thế là cái tên Lương Hiền có từ đấy. Tôi cũng đặt họ cho anh em bên dân chủ, như Đông là Trịnh Quý Đông, Nghệ là Trương Công Nghệ. Đặt qua loa để viết vào thông báo, chứ cũng chẳng bàn bạc gì với anh em. Dưới thông báo ký là Ủy ban khởi nghĩa tỉnh Hưng Yên.
Sáng hôm sau danh sách ủy ban được công bố trong cuộc mít tinh của quần chúng họp lại ở sân vận động. Sau đó chúng tôi đến tiếp quản dinh tỉnh trưởng đã bỏ trống từ mấy hôm trước; nhưng không hiểu sao viên tỉnh trưởng Trần Lưu Vỵ vẫn còn ở lại, nhưng dọn xuống ở dưới nhà bồi bếp. Thực hiện lời dặn của Xứ ủy; nếu trong đám quan lại người nào không có nhiều tội ác với nhân dân thì cho họ làm đơn xin từ chức, tôi đã làm như vậy với tỉnh trưởng Trần Lưu Vỵ. Chính tôi đọc cho ông ta viết đơn, chứ không phải ông ta đã bỏ trốn như có người đã viết trên báo "Hải Hưng".
Chúng tôi ở ngay trong dinh tỉnh trưởng vốn là dinh công sứ cũ của tây. Không có người phục vụ. Đoàn thể phụ nữ phân công nhau mỗi ngày một người vào nấu cơm cho ăn. Việc canh gác thì có một đội tự vệ đảm nhiệm. Đội tự vệ này chỉ toàn là nữ, và đều mặc áo sơ mi, quần soóc. Mỗi khi chúng tôi ra vào, các cô đều bồng súng chào, chúng tôi phải chào lại. Thật là phiền. Mấy hôm sau đội nữ tự vệ ấy biến đi đâu không biết. Không nói với tôi, và tôi cũng không hỏi. Khỏi phải bị chào và giơ nắm tay chào lại suốt ngày là may rồi.
Hàng ngày chúng tôi sang Ủy ban làm việc - trụ sở ủy ban đặt ở tòa sứ cũ, chỉ cách dinh tỉnh trưởng có một khu vườn. Tôi và đồng chí Lương Hiền thay nhau thường trực. Nhưng ủy ban vừa được thành lập đã phải đương đầu với nạn lụt đang đe dọa, nhiều quãng đê xung yếu bị sạt lở, phải huy động hàng vạn nhân công để hàn khẩu. Hơn nữa, nạn đói vẫn chưa hết hẳn, nếu để xảy ra vỡ đê thì lại đói to, lấy gì mà cứu tế. Ngân khố thì trống rỗng, đến cả lương của viên chức cũng không có tiền trả. Ở một số nơi lại xảy ra xung đột giữa dân chủ và cứu quốc. Đảng Dân chủ do ta thành lập, nhưng khi phát triển về đến nông thôn thì đảng viên hầu hết là địa chủ, cường hào chúng chỉ tìm cách chống lại ta. Thêm vào đó là sự quấy rối của bọn phản động đội lốt công giáo. Có nơi như ở Ngọc Đồng, chúng đã giết một cán bộ của ta, lấy cớ là đồng chí cán bộ này đã cản trở việc rước lễ săng-ti của giáo dân. Khi tôi về điều tra, chúng đóng cổng làng lại, không cho vào, tôi phải dọa dùng vũ lực chúng mới chịu mở...
Khi đã qua nạn lụt rồi, chúng tôi mới có điều kiện bắt tay vào chấn chỉnh hành chính. Tôi và đồng chí Hiền thay nhau thường trực ủy ban, nhưng đồng chí Hiền đi xuống địa phương luôn, thường chỉ có mình tôi ở nhà. Từ nhỏ đến lớn tôi chưa đi làm công chức hay tư chức bao giờ, thế mà bây giờ được giao phụ trách một cơ quan hành chính, lại là cơ quan hành chính đầu tỉnh. Hôm đầu ngồi vào bàn làm việc, ngoài việc tiếp khách ra, tôi không biết làm gì, chỉ hết đi đi lại lại, lại đứng tì tay vào bậu cửa nhìn ra hồ bán nguyệt đằng sau nhà. Nước hồ lấp lánh ánh bạc và lấm tấm bụi sen vàng rất đẹp. Giá lúc này được đi dạo quanh hồ một lúc thì tuyệt. Cái nghề làm bàn giấy thật khô khan. Đồng chí Tốn là một cơ sở cách mạng ở Yên Mỹ làm chánh văn phòng để giúp chúng tôi, nhưng đồng chí ấy vốn là một tiểu thương, chỉ quen ghi chép sổ sách, chứ biết lãnh đạo văn phòng thế nào! Nhân viên ủy ban thì toàn là viên chức của chính quyền cũ. Một số trước đây có quen biết tôi. Trong khi tôi chưa nghĩ ra việc gì để cho họ làm thì họ cứ ngồi nghiêm chỉnh ở chỗ của mình, đợi lệnh tôi. Ngồi mãi cũng chán, họ phải lấy sách báo ra xem, nhưng thoáng thấy bóng tôi đi qua hành lang là họ vội vàng giấu sách báo đi, rồi lại nghiêm chỉnh ngồi đợi. Đồng chí Tốn thì chỉ loay hoay ghi chép sổ sách và tính tiền chợ với các chị đến nấu ăn giúp, cứ như thế mất đến gần tuền lễ.
Một buổi chiều, tôi chợt nhớ đến chùm chìa khóa viên tỉnh trưởng giao cho hôm trước vẫn để trong cặp liền lấy ra để mở cái tủ đựng hồ sơ lưu trữ. Toàn hồ sơ về địa bạ, thuế khóa, tôi đã chán không muốn xem thì chợt để ý đến một cái sơ mi buộc dây cẩn thận, ngoài bìa có dán mảnh giấy đánh máy "hồ sơ chính trị". Tôi mang về bàn ngồi đọc. Trong tập hồ sơ dày cộp này giấy đã bị vàng ố, có đủ tài liệu về phong trào cách mạng ở Hưng Yên từ ngày Pháp mới sang đến nay. Phần đầu là tài liệu về cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy hay quá! Tôi đang cần những tài liệu này đây. Mấy năm trước, Đảng bộ Hưng Yên có ra tờ báo địa phương lấy tên là "Bãi Sậy". Tôi viết một bài giới thiệu về cuộc khởi nghĩa oanh liệt này, nhưng trong hoàn cảnh bí mật, không có tư liệu, chỉ viết chung chung và rất sơ lược. Bây giờ báo "Bãi Sậy" không còn nữa, nhưng tỉnh tôi đã lấy tên là tỉnh Tán Thuật1 (Ít lâu sau theo chỉ thị của Bộ Nội vụ, các tỉnh đều lấy lại tên cũ) thì không thể không hiểu rõ sự nghiệp đánh giặc cứu nước đã một thời lẫy lừng của cha ông để giới thiệu với bà con trong tỉnh. | |
Logged |
|
|
|
dungnuocgiunuoc Thành viên Bài viết: 634 |
| Đường 5 anh dũng quật khởi - Tập 4« Trả lời #4 vào lúc: 24 Tháng Ba, 2022, 07:08:09 am » |
Mới đọc mấy cái báo cáo của tên chỉ huy đồn Bần Yên Nhân lúc ấy gọi là đại lý Bần Yên Nhân - gửi tên thống xứ Bắc Kỳ và tên công xứ đầu tỉnh, tôi đã thấy dâng lên trong lòng một niềm tự hào vô hạn về chiến công của nghĩa quân và nhân dân Hưng Yên. Mỗi cái báo cáo đều kèm theo một bản danh sách khá dài với đầy đủ tên tuổi, quê quán, cấp bậc của những tên giặc bị ta giết mà chúng gọi là "Uort à l’ennemi" chỉ một điều này thôi cũng nói lên tầm cỡ lớn lao của cuộc khởi nghĩa và sự tổn thất nặng nề của địch.
Bọn địch rất sợ nghĩa quân, vì chúng biết nghĩa quân được nhân dân hết lòng che chở, giúp đỡ. Trong tờ sao của tên công sứ Hưng Yên gửi lên phủ thống sứ Bắc Kỳ hồi ấy có đoạn viết: "Bề ngoài bọn dân quê tỏ ra qui thuận nhà nước đại Pháp, nhưng bên trong thì vẫn giúp ngầm quân giặc". Rồi nó kết luận: "Người nông dân An Nam vừa dốt nát vừa xảo trá" (Le paysan Annamite est à la fois ignoré et rusé). Lẩn trong những tờ giấy in và đánh máy còn có cả mấy tờ giấy bản viết chữ nho. Tồi cầm một tờ lên đọc chỉ tưởng là báo cáo của bọn quan lại các phủ, huyện không ngờ là bút tích của cậu cả Tuyển, một danh tướng của Bãi Sậy. Cậu cả Tuyển tên thật là Nguyễn Thiệu Sinh, con trai cả cụ Tán. Tờ giấy này là thư của cậu1 (Đến nay, các cụ già ở Hưng Yên vẫn gọi ông Tuyển bằng cái tiếng cậu kính mến ấy) gửi cho mẹ trước khi bị giặc đưa đi hành hình ở trước cổng đồn Bần Yên Nhân. Tôi còn nhớ trong thư có câu: "Nhi tử ư quốc sự, mẫu thân hà tất bi thương". (Con chết về việc nước, mẹ không nên buồn). Một mảnh giấy trắng ghim vào đầu bức thư có mấy chữ nhận xét của tên đồn trưởng Bần Yên Nhân: "Lời lẽ của phạm nhân khảng khái, nét chữ không hề run".
Tinh thần yêu nước và khí tiết sáng ngời của cậu cả Tuyển làm tôi cảm phục, xúc động bao nhiêu thì tôi càng căm thù tên việt gian bán nước Hoàng Cao Khải bấy nhiêu. Để lấy lòng Tây và để trả thù nghĩa quân đã làm nó nhiều phen khốn đốn, kể cả bị quan trên quở và các tờ báo chữ Pháp của Tây công kích, nó liền xin Tây cho quân năm tỉnh về triệt hạ cả tổng Liêu Thượng, nơi nó xuýt bị nghĩa quân bắt sống, rồi triệt hạ cả tổng Bạch Sam là quê cụ Tán. Tổng cộng 28 làng mà nó báo cáo với phủ thống sứ là "hang ổ của bọn cướp", (repaire des brigands), gần nửa tháng, suốt ngày đêm, lửa cháy rực trời. Nhà cửa, vườn tược, ruộng đồng, tất cả bị cháy ra tro. Nó còn bắt bớ gia đình, họ hàng các tướng sĩ nghĩa quân, và đào mồ mả ông cha họ.
Tôi chợt nhớ đến cái nhà bia thờ nó ở thị xã, chỗ dốc nhà thương đi ra đê sông Hồng và cũng như đến cái bia nó dựng trên một quả gò ở cánh đồng giữa xá Đống Long và Phương Tòng thuộc huyện Kim Động. Việc tôi phát hiện ra tấm bia này chỉ là một sự tình cờ. Một buổi chiều hè năm 1943, tôi từ mạn trên đi tắt đường đồng về một cơ sở ở làng Phương Tòng, thấy một quả gò ở giữa đồng có bóng cây rợp mát, tôi rẽ vào ngồi nghỉ. Chợt thấy ở đỉnh gò có một tấm bia nhỏ, tôi trèo lên xem, thì ra là bia của tên Hoàng Cao Khải cho dựng ở đây để nhớ ơn "một vị nữ thần" đã cứu nó thoát chết. Sau này nghiên cứu tư liệu để viết cuốn tiểu thuyết "Bà Đốc Huệ" nói về cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy, tôi mới biết năm 1887 nó cùng tên tướng Pháp Blanchart đem quân đánh vào đại bản doanh Bãi Sậy, bị đại bại, nó thoát chết chỉ còn một mình một ngựa chạy về đến đấy, ngoảnh lại thấy không còn nghĩa quân đuổi theo, nó xuống ngựa lên gò ngồi nghỉ. Đang thiu thiu thì nghe có tiếng la hét ầm ầm, nó giật mình mở choàng mắt ra, thấy nghĩa quân từ các cánh đồng ngô vừa la hét vừa túa ra đông nghịt. Nó hết hồn, buột miệng kêu lên: Giặc! Giặc! rồi không kịp xuống chân gò cưỡi ngựa, nó vội vàng luôn giữa các gốc cây, băng qua các bụi rậm, vượt gò sang bên kia, cởi cả áo dài vứt trong bụi, chỉ còn mặc chiếc áo cánh lụa phong phanh. Đến gần đê sông Hồng thì nó được một cô gái cứu thoát. Cô gái này người làng Bông, cô được nó trả ơn lấy làm vợ ba, bà con thường gọi là bà Ba Bông...
Sáng hôm sau tôi sang Ủy ban sớm, thảo một cái công văn gửi cho Ủy ban xã và Ủy ban huyện Kim Động ra lệnh phá ngay cái nhà bia ở thị xã và tấm bia ở quả gò thuộc hai xã Đống Long - Phương Tòng. Đoạn bảo đồng chí Tốn cho đánh máy gửi đi. Đánh máy xong, đồng chí Tốn đang cho công văn vào phong bì, thì viên chánh văn phòng của tòa tỉnh trưởng cũ tên là Sán ở buồng bên sang bảo đồng chí Tốn:
- Anh hãy cho đánh số công văn đã.
- Đánh số thế nào? Tôi hỏi.
Ông Sán quay về phía tôi:
- Thưa anh, giấy tờ officiel (giấy tờ công) thì cái nào cùng phải đánh số và lưu lại một bản.
- Thế à? Thế thì ông cho đánh số hộ.
- Dạ. Cái công văn này là công văn đầu của ủy ban thì đánh số 01, nhưng anh quên chưa cho đóng dấu.
Tôi ngớ ra :
- Dấu à? Chúng tôi chưa có.
- Thế thì để tôi cho thuê khắc ngay. Nhưng khắc thế nào ạ?
Tôi cũng không biết khắc thế nào, cứ trả lời bừa:
- Ủy ban lâm thời cách mạng tỉnh Hưng Yên.
Thế là từ đấy ông Sán trở thánh người giúp việc đắc lực cho văn phòng ủy ban. Nhờ có ông mà tôi biết được bộ máy của tòa sứ và tòa tỉnh trưởng cũ cùng bộ máy của các ty sở trực thuộc. Khi đã hơi thân, có lần ông tâm sự với tôi:
- Hồi làm việc với Tây, chúng tôi sợ nhất những tên sếp dốt. Sếp dốt thì bao giờ nó cũng đánh phủ đầu trước để ra oai, còn sếp giỏi thì việc gì mình chưa biết làm nó chỉ bảo cho...
Mấy hôm sau ủy ban mới có cuộc họp toàn thể. Ngoài các vấn đề khác, Hội nghị hôm ấy quyết định xóa bỏ hết các thứ thuế. Anh em phân tích thuế là một hình thức bóc lột của đế quốc, phong kiến, mình có bóc lột đâu mà đánh thuế. Khi nào cần tiền thì tổ chức quyên góp, chỉ một đợt quyên góp cũng bằng mấy năm thuế rồi. Cách mạng lên mà khống xóa thuế cho dân thì dân phấn khởi sao được, quả là nhân dân phấn khởi thật, các nhà buôn ở trong thị xã - nhất là các nhà buôn lớn - không ngớt lời ca tụng ủy ban là sáng suốt (!). Nhưng không phải đợi đến lúc Chính phủ ban hành sắc lệnh về thuế khóa mà chỉ mấy hôm sau, đến hết tháng không có tiền trả lương viên chức - khi cướp chính quyền kho bạc trống rỗng - chúng tôi đã thấy ngay sai lâm của mình. | |
Logged |
|
|
|
dungnuocgiunuoc Thành viên Bài viết: 634 |
| Đường 5 anh dũng quật khởi - Tập 4« Trả lời #5 vào lúc: 24 Tháng Ba, 2022, 07:08:50 am » |
Đã đến ngày mồng hai tháng chín. Tôi được ủy ban Bắc Bộ triệu tập lên dự hội nghị các tỉnh từ hôm trước. Chiều hôm mồng hai cùng các đại biểu đi dự mít tinh ở Ba Đình để nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản tuyên ngôn độc lập. Sau đấy lại cùng về Bắc Bộ phủ - nay là nhà khách Chính phủ ở phố Ngô Quyền để họp với đồng chí Trường Chinh. Đang họp thì Bác vào. (Từ lúc ở Ba Đình về, Bác vẫn ngồi nghỉ trên chiếc ghế bành mây ở hành lang phía trông ra Hồ Gươm, gần bậc lên xuống). Tôi có cái may mắn được ngồi gần Bác. Từ lúc mới tham gia cách mạng tôi đã được nghe nói nhiều đến Bác với cái tên Nguyễn Ái Quốc, cũng đã được đọc văn của Bác cả tiếng Việt và tiếng Pháp, nhưng mãi đến hôm nay mới được thấy Bác. Lúc chiều thì chỉ được thấy ở trên khán đài, tôi lại đứng xa nên trông không rõ, bây giờ mới thật thấy rõ. Tôi chăm chú nhìn Bác. Trong thời kỳ Mặt trận dân chủ Đông Dương đã có lần ở báo "Tin tức" của Đảng, khi sửa lại bài của đồng chí Trần Đình Long, trong tập hồi ký "Ba năm ở Nga Xô - viết", nói về việc gặp Bác ở Đức, tôi đã hư cấu thêm một câu để tả chân dung Bác: "Dưới vầng trán cao, ánh lên một cặp mắt sáng quắc và nhân từ". Lúc này ngồi ngắm Bác tôi lại nhớ đến câu ấy, và ngạc nhiên thấy mình tưởng tượng cũng gần đúng, chỉ có cách ăn mặc và cách nói giản dị của Bác thì không thể tưởng tượng được. Tôi liếc xuống cuốn sổ tay nhỏ Bác để trước mặt, thấy hai chữ "phân công" bằng chữ Hán. Chắc Bác giỏi chữ Hán lắm, tôi nghĩ bụng. Bác ghi thêm mấy chữ nữa, rồi không cần mào đầu Bác nói ngay:
- Bây giờ cách mạng đã thành công, nhưng khó khăn còn nhiều. Đừng có đồng chí nào nghĩ rằng đã đến lúc cần được nghỉ ngơi, hưởng thụ. Các đồng chí đều đã hoạt động bí mật đã phải sống kham khổ trong bóng tối, bây giờ ra ánh sáng mà không cẩn thận, thì sẽ bị lóa mắt về những cái vật chất, ở nhiều nơi nhân dân đã kêu các ông ủy ban đi đâu một bước là ô tô, ông chủ tịch đi ô tô, ông ủy viên đi ô tô, rồi cả bà ủy viên, cô, cậu ủy viên cũng đi ô tô. Làm cách mạng là để phục vụ nhân dân, chứ không phải để thăng quan phát tài. Chỉ có người cách mạng, chứ không có quan cách mạng. Nếu không giữ mình liêm chính thì sẽ tham ô, thụt két, rồi bị kỷ luật. Thế là hỏng cả cuộc đời...
Bác chỉ nói ngắn gọn có thế thôi, nhưng mọi người cảm thấy như Bác đã nhìn thấu ruột gan mình. Cái gì chứ cái dùng ô tô bừa bãi thì hầu như không nơi nào không mắc phải, không ít thì nhiều. Không ngờ Bác đang bận trăm công ngàn việc trong buổi đầu giành độc lập mà Bác vẫn không bỏ sót một việc nhỏ nào. Một điều nữa làm tôi ngạc nhiên là đã mấy chục năm Bác bôn ba ở nước ngoài, mà lời nói và cách nói không hề bị pha tạp một tí gì của nước ngoài, vẫn nôm na, giản dị như của các ông già dạy con cháu.
Tan cuộc họp, chúng tôi ra đến cổng đã thấy các nhà báo đi săn tin, đứng trên vỉa hè rất đông. Nhiều người biết tôi, họ vây lấy tôi hỏi: "Ông Hồ Chí Minh có phải là ông Nguyễn Ái Quốc không". Tôi không biết trả lời thế nào, chỉ ấm ư ậm ừ cho xong chuyện... Sáng hôm sau trên cáo báo hàng ngày ở Hà Nội đều có bài tường thuật những lời Bác phát biểu hôm trước. Họ nhấn mạnh vào mấy tiếng quan cách mạng. Một vài tờ còn đoán non đoán già ông Hồ Chí Minh chính là ông Nguyễn Ái Quốc, một lãnh tụ cộng sản nổi tiếng...
Một hôm, vào giữa tháng chín, tôi nhận được lệnh của Bộ Nội vụ ra lệnh tha tên tuần Ích mà chúng tôi bắt giam về tội chống cách mạng. Tên này cũng có viết văn. Cuốn tiểu thuyết Kim Anh lệ sử của y đã gây được tiếng vang trong giới trí thức và quan lại hồi ấy, vì nó đề cập đến một vấn đề thời sự: một viên tri huyện hiến vợ lẽ của mình là Kim Anh cho một tên công sứ Tây để được thăng quan tiến chức. Nhưng đến năm 1931 khi phong trào cộng sản lên cao thì y lại dịch cuốn "Moscou sans voile" sang tiếng Việt là "Mặt nạ cộng sản" để nói xấu cộng sản và xuyên tạc Liên Xô. Cuốn sách đã được bọn thống trị Pháp cho phát không về các làng, và y thì được thăng tri châu, rồi tri phủ, rồi tuần phủ. Cách mạng lên, y "từ quan" về ở ngôi biệt thự lỗng lẫy bên hồ Bán nguyệt".
Việc bắt tên tuần Ích, cả tỉnh đều biết, bây giờ phải tha nó thì biết ăn nói thế nào với nhân dân? sau khi trao đổi với anh em, tôi phóng xe lên Bắc Bộ phủ xin gặp anh Võ Nguyên Giáp lúc ấy là Bộ trưởng Bộ nội vụ. Anh Giáp cho anh Phan Bôi (Hoàng Hứu Nam) xuống tiếp. Nghe tôi trình bày xong, anh Bôi nói:
- Việc này nằm trong chính sách khoan hồng chung của Đảng đối với những người có sai lầm cũ, không thể thay đổi được, đến cả Vi Văn Định mà "Ông cụ" cũng sắp cho mời về làm việc kia.
Tôi đề nghị anh Bôi báo cáo với Hồ Chủ tịch xét lại cho chứ tha tên Ích bây giờ thì chúng tôi sẽ mất hết uy tín với dân Hưng Yên, anh Bôi lắc đầu:
- Không được đâu "Ông cụ" Rigide (cứng rắn) về nguyên tắc lắm.
Tôi vẫn nằn nì. Cuối cùng anh Bôi bảo tôi hãy chờ một lát anh phải lên làm việc với Bác để anh thử xin ý kiến của Bác xem. (Anh vẫn gọi Bác là "Ông cụ"). Lúc xong anh xuống gọi tôi lên gặp Bác. Bác chỉ ghế bảo tôi ngồi rồi hỏi ngay.
- Đồng chí cho bắt người ta có lợi gì không?
Lần đầu tiên được gặp riêng Bác, tôi rất lúng túng trong việc xưng hô, cuối cùng tôi nói:
- Thưa Chủ tịch, vì nó đã viết sách chửi cộng sản.
- Biết rồi, nhưng việc đã lâu ngày, bắt người ta bây giờ có lợi gì không?
- Thưa Chủ tịch để nó phải... phải sợ.
Tôi biết lỡ lời, định chữa lại, nhưng Bác đã hỏi:
- Thế đồng chí có biết làm cho người ta sợ hơn, hay làm cho người ta yêu hơn? Đồng chí có học chứ Nho không?
- Thưa, có học ít thôi ạ.
- Thế thì đồng chí có nhớ câu các cụ thường nói: "Xử nhân úy, bất như xử nhân ái" không? - Thấy tôi lúng túng. Bác tiếp - đồng chí nên nhớ rằng không sợ người không theo mình; mà chỉ sợ lòng mình không rộng. Đồng chí về bàn với ủy ban giải thích cho người ta hiểu chính sách khoan hồng của Chính phủ rồi tha người ta. "Không sợ người không theo mình, mà chỉ sợ lòng mình không rộng". Đã qua mấy chục năm rồi mà đến nay tôi vẫn còn nhớ như in lời dạy ấy của Bác. |
|
|
