DƯƠNG CHÍ UYỂN – NGƯỜI CHIẾN SĨ PHÒNG KHÔNG KIÊN CƯỜNG TRONG TRẬN ĐẦU THẮNG MỸ Ở NÚI NÀI
rong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hà Tĩnh là một trong những địa bàn trọng điểm bị máy bay Mỹ đánh phá ác liệt. Giữa mảnh đất Thành Sen kiên cường ấy, nhiều người con Hà Tĩnh đã ghi dấu tên mình bằng lòng dũng cảm và ý chí chiến đấu không khuất phục. Trong số đó, Dương Chí Uyển – Trung úy, Chính trị viên phó Tiểu đoàn 71 pháo cao xạ, Tỉnh đội Hà Tĩnh – là một trong những gương mặt tiêu biểu. Tên tuổi của ông gắn liền với trận Núi Nài ngày 26/3/1965, trận đánh được xem là một trong những chiến công mở đầu của quân và dân Hà Tĩnh trong cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ.
Ngày 26/3/1965, khu vực Núi Nài và thị xã Hà Tĩnh trở thành mục tiêu đánh phá của không quân Mỹ. Từ phía biển, hàng chục máy bay Mỹ tiến vào, chia thành nhiều tốp, liên tiếp bổ nhào xuống các trận địa phòng không. Trong tiếng bom đạn rung chuyển cả Thành Sen, các lực lượng vũ trang địa phương vẫn bình tĩnh bám trận địa, phối hợp với dân quân tự vệ tạo thành một lưới lửa phòng không quyết liệt. Sau hơn 40 phút giao tranh, quân và dân thị xã Hà Tĩnh đã bắn rơi 9 máy bay Mỹ; trong cả ngày 26/3, số máy bay Mỹ bị bắn rơi trên địa bàn Hà Tĩnh được ghi nhận lên tới 12 chiếc. Chiến thắng ấy đã tạo nên khí thế mạnh mẽ, cổ vũ quân và dân Hà Tĩnh tiếp tục chiến đấu chống chiến tranh phá hoại.
Trong trận đánh ấy, Dương Chí Uyển cùng đồng đội trực tiếp đối mặt với sức mạnh của không quân Mỹ. Với kinh nghiệm và kiến thức được trang bị, ông cùng các chiến sĩ phòng không kiên quyết giữ vững trận địa, chiến đấu với tinh thần “nhằm thẳng quân thù mà bắn”. Khi trận chiến gần kết thúc, bom Mỹ đánh trúng trận địa, khiến ông bị thương nặng, xương hông bị vỡ. Vết thương buộc ông phải rời trận địa và trải qua nhiều tháng điều trị, phẫu thuật. Nhưng sự đau đớn về thể xác không thể khuất phục ý chí của người chiến sĩ. Sau khi vết thương lành, ông lại trở về với nhiệm vụ, tiếp tục chiến đấu và cống hiến. Chính sự trở lại ấy đã làm nổi bật phẩm chất kiên cường của một người lính từng đi qua lằn ranh sinh tử nhưng không chịu đầu hàng số phận.
Điều đặc biệt trong cuộc đời Dương Chí Uyển không chỉ nằm ở trận đánh Núi Nài mà còn ở hành trình vươn lên của chính ông. Sau kháng chiến chống Pháp, ông được tổ chức phân công đi học văn hóa và bồi dưỡng kỹ thuật pháo cao xạ. Từ một người từng mù chữ, ông phải làm quen với những bảng số, tọa độ, tầm hướng và các phần tử kỹ thuật phức tạp của pháo cao xạ. Những kiến thức tưởng như khô khan ấy cuối cùng đã trở thành hành trang giúp ông trực tiếp chiến đấu trong những trận đánh ác liệt sau này. Câu chuyện ấy cho thấy một người lính không chỉ biết chiến đấu bằng lòng dũng cảm mà còn biết tự học, tự rèn luyện để hoàn thành nhiệm vụ.
Đặc biệt xúc động là câu chuyện Dương Chí Uyển gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tại Đại hội Anh hùng chống Mỹ, cứu nước năm 1968, khi các đại biểu đang ngồi trong hội trường, Bác Hồ tiến đến gần ông, đặt tay lên vai và hỏi: “Chú là Dương Chí Uyển, chiến đấu trận 26/3/1965 ở núi Nài phải không?” Rồi Người ân cần hỏi tiếp về vết thương mà ông từng chịu trong trận đánh. Sau hai năm, Bác vẫn nhớ tên người chiến sĩ, nhớ trận chiến và cả vết thương của ông. Với Dương Chí Uyển, đó là một khoảnh khắc không thể nào quên – một sự quan tâm giản dị nhưng chứa đựng tình cảm sâu sắc của vị lãnh tụ đối với những người trực tiếp cầm súng bảo vệ Tổ quốc.
Sáng mồng Một Tết năm 1968, trong buổi chiêu đãi tại Phủ Chủ tịch, Dương Chí Uyển vẫn mang trong lòng sự xúc động và niềm tự hào khi được đứng bên Bác. Ông muốn kể với Người về hành trình trưởng thành của mình, từ một người mù chữ đến khi có thể sử dụng thành thạo những khí tài pháo cao xạ hiện đại, nhưng ban đầu vẫn còn ngần ngại. Lời Bác căn dặn rằng nếu các cô, các chú làm việc tốt hơn thì Bác càng khỏe hơn đã trở thành nguồn động viên lớn lao đối với người chiến sĩ. Đó không chỉ là một lời động viên mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của mỗi người trước Tổ quốc.
Dương Chí Uyển là hình ảnh tiêu biểu của người chiến sĩ Hà Tĩnh trong những năm tháng chống Mỹ: dũng cảm khi đối mặt với bom đạn, kiên cường trước thương tích, ham học hỏi và luôn đặt nhiệm vụ lên trên những khó khăn của bản thân. Từ trận địa Núi Nài năm 1965 đến những năm tháng tiếp tục cống hiến, cuộc đời ông đã góp thêm một nét đẹp vào truyền thống “gan vàng, dạ sắt” của con người Hà Tĩnh. Chiến công của ông không chỉ được ghi nhớ bởi những trận đánh, mà còn bởi tinh thần không khuất phục trước gian khổ và ý chí vươn lên của một người lính từ gian khó trưởng thành trong cách mạng.
Ngày nay, khi nhắc đến trận đầu thắng Mỹ ở Núi Nài, người ta không chỉ nhớ đến những chiếc máy bay Mỹ bị bắn rơi trên bầu trời Thành Sen, mà còn nhớ đến những con người đã đứng phía dưới bầu trời ấy, lấy lòng quả cảm làm vũ khí, lấy ý chí làm điểm tựa để chiến đấu. Dương Chí Uyển chính là một trong những con người như thế. Câu chuyện về ông vì vậy không chỉ thuộc về một trận đánh của quá khứ, mà còn là câu chuyện về bản lĩnh, nghị lực và lòng trung thành của một thế hệ đã sống, chiến đấu và cống hiến trọn vẹn cho quê hương, đất nước.
