Đường hầm dưới hàng rào kẽm gai

Nằm ở phía Nam đảo Phú Quốc, Nhà tù Phú Quốc từng là nơi giam giữ hàng chục nghìn chiến sĩ cách mạng. Chung quanh các khu giam là nhiều lớp hàng rào kẽm gai, vọng gác và lính canh tuần tra ngày đêm. Những hình thức tra tấn dã man được sử dụng nhằm khuất phục ý chí của người tù, nhưng không thể dập tắt khát vọng tự do.

Ngay trong điều kiện giam cầm khắc nghiệt ấy, nhiều tổ chức Đảng bí mật vẫn được duy trì trong các phân khu. Những cuộc họp diễn ra lặng lẽ vào ban đêm, dưới ánh đèn mờ hoặc khi lính canh sơ hở. Bên cạnh việc động viên tinh thần nhau, các chiến sĩ còn bàn bạc cách tìm đường trở về với đơn vị.

Sau nhiều lần quan sát quy luật tuần tra của lính gác, một kế hoạch đào hầm vượt ngục được hình thành. Công việc phải tiến hành tuyệt đối bí mật. Ban ngày, mọi người sinh hoạt như bình thường để tránh bị nghi ngờ. Đêm xuống, từng người thay nhau dùng những vật dụng thô sơ như muỗng, lon sắt hoặc mảnh kim loại để đào từng lớp đất.

Đất đào lên được giấu dưới sàn nhà, hòa vào nền cát hoặc bí mật mang ra ngoài trong lúc lao động. Mỗi ngày chỉ đào được một đoạn rất ngắn, nhưng không ai nản lòng. Sau nhiều tuần, rồi nhiều tháng, đường hầm dần vươn dài về phía ngoài hàng rào.

Đến thời điểm thuận lợi, nhóm tù binh lần lượt chui qua đường hầm. Họ bò trong không gian chật hẹp, tối om, chỉ đủ một người luồn qua. Ra khỏi miệng hầm, mọi người tiếp tục lợi dụng bóng đêm, men theo rừng cây và bãi cát để tránh các chòi canh.

Không phải cuộc vượt ngục nào cũng thành công. Có người bị phát hiện, bị bắt trở lại và chịu những đòn tra tấn khốc liệt hơn trước. Nhưng cũng có nhiều chiến sĩ thoát khỏi nhà tù, vượt biển hoặc tìm đường về đất liền, tiếp tục tham gia chiến đấu trên các chiến trường miền Nam. Chính tinh thần không khuất phục ấy đã khiến Nhà tù Phú Quốc trở thành biểu tượng của ý chí kiên cường của người chiến sĩ cách mạng.

Sau ngày đất nước thống nhất, những đoạn đường hầm còn lại được phục dựng tại khu di tích để nhắc nhở các thế hệ sau về nghị lực phi thường của những người tù năm xưa. Khách tham quan khi bước qua những lớp hàng rào kẽm gai và nhìn vào cửa hầm nhỏ bé đều khó hình dung rằng từ nơi chật hẹp ấy đã có biết bao người dám đánh đổi cả tính mạng để tìm đường trở về với Tổ quốc.

Hôm nay, Di tích lịch sử Nhà tù Phú Quốc không chỉ là nơi lưu giữ chứng tích chiến tranh mà còn là biểu tượng của lòng yêu nước, ý chí bất khuất và khát vọng tự do của dân tộc Việt Nam.