Đường hầm dưới lòng đồi A1

Trong hệ thống phòng ngự phía đông của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, A1 là vị trí có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Quân Pháp xây dựng tại đây hệ thống công sự kiên cố, bố trí nhiều hỏa điểm và hầm ngầm. Từ cuối tháng 3/1954, quân ta nhiều lần tiến công, giành giật từng đoạn chiến hào nhưng vẫn chưa thể hoàn toàn làm chủ cứ điểm. Trận A1 vì thế kéo dài từ đợt tiến công thứ hai sang tận những ngày cuối cùng của chiến dịch.

Để giải quyết vị trí phòng thủ kiên cố này, Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định sử dụng một phương án ít gặp: “lấy hầm trị hầm”. Đội công binh M83 thuộc Trung đoàn Công binh 151, do Nguyễn Phú Xuyên Khung phụ trách, nhận nhiệm vụ đào một đường hầm vào lòng đồi để đặt khối thuốc nổ lớn dưới khu vực phòng thủ của đối phương.

Công việc được tiến hành ngay sát trận địa. Người ở phía trước đào đất, những người phía sau chuyển đất đá ra ngoài. Càng đi sâu, đường hầm càng chật, thiếu ánh sáng và không khí. Đặc biệt, mọi hoạt động phải hạn chế tiếng động để tránh bị quân Pháp phát hiện. Sau 15 ngày đêm, đội công binh hoàn thành hệ thống hầm và hào dài khoảng 47 m; riêng đoạn hầm ngầm dài 33 m.

Đến cuối đường hầm, công binh gặp một lớp đá cứng được phán đoán có thể đã tới gần hầm ngầm của đối phương. Việc đào được dừng lại và một ngách khoảng 1,5 m được mở ra để chứa thuốc nổ. Khối bộc phá được chuẩn bị ngay tại trận địa. Lượng thuốc nổ gần một tấn được chia thành 49 gói; trong đó có TNT, nitrôxenlulô, thuốc mồi và một lượng lớn thuốc nổ lấy từ những quả bom chưa nổ của đối phương. Từng gói được chuyển vào cuối đường hầm, sau đó nối hệ thống dây cháy chậm và đường điểm hỏa bằng điện.

Tối 6/5/1954, trận đánh cuối cùng vào A1 bắt đầu. Khoảng 20 giờ 25 phút, những chiến sĩ ở chiến hào xuất phát được lệnh quay lưng về phía đồi, nhắm mắt và há miệng để đề phòng sóng xung kích. 20 giờ 30 phút, Nguyễn Phú Xuyên Khung cùng Nguyễn Điệt và Nguyễn Văn Bạch tiến hành điểm hỏa. Khối bộc phá gần một tấn phát nổ trong lòng A1.

Một tiếng nổ trầm từ lòng đất, sau đó một cột khói lớn bốc lên ở vị trí cách hầm ngầm của quân Pháp không xa. Khối bộc phá gây thiệt hại cho lực lượng đối phương và tạo điều kiện cho quân ta tiến công, nhưng không đồng nghĩa với việc toàn bộ cứ điểm A1 bị phá hủy ngay sau tiếng nổ.

Ngay khi xác định bộc phá đã nổ, Trung đoàn 174 chia thành nhiều mũi tiến lên đồi. Quân Pháp còn lại tiếp tục chống trả từ các chiến hào, ụ súng và khu vực hầm ngầm. Cuộc chiến vì thế tiếp diễn trong đêm, có lúc diễn ra ở khoảng cách rất gần bằng tiểu liên, lựu đạn và lưỡi lê.

Đến rạng sáng 7/5/1954, Trung đoàn 174 hoàn toàn làm chủ A1, tạo điều kiện cho các đơn vị phát triển tiến công, tiêu diệt các mục tiêu của địch. Việc mất A1 cùng các cứ điểm phía đông khiến hệ thống phòng ngự của quân Pháp quanh trung tâm Mường Thanh bị phá vỡ nghiêm trọng. Chiều cùng ngày, quân ta tiến vào sở chỉ huy, bắt tướng De Castries và toàn bộ bộ chỉ huy tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ