Đường hầm số 7 – Trận đánh trong lòng núi đá Vị Xuyên

Thời kỳ lịch sử: Chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc – Mặt trận Vị Xuyên, Hà Giang, tháng 5/1985.
Phần 1: Sau những tổn thất của ngày 12/7

Sau trận đánh ngày 12/7/1984, Mặt trận Vị Xuyên bước vào một giai đoạn rất khó khăn.

Quân ta đã tổ chức tiến công nhằm thu hồi những điểm cao quan trọng nhưng chịu tổn thất lớn.

Cách đánh cũ – pháo binh chuẩn bị, bộ binh xung phong – bộc lộ những hạn chế nghiêm trọng trước địa hình núi đá và hệ thống phòng ngự được tổ chức chặt chẽ.

Những người chỉ huy mặt trận hiểu rằng cần phải tìm một cách đánh khác.

Không chỉ đánh được.

Mà quan trọng hơn là đánh xong phải giữ được.

Tháng 3/1985, Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy được Đại tướng Hoàng Văn Thái điều động lên Hà Giang.

Khi ông tới nơi, Nguyễn Hữu An đang giữ cương vị Phó Tư lệnh – Tham mưu trưởng Quân khu 2 và trực tiếp chỉ huy tại chiến trường Vị Xuyên. Hai người cùng các cán bộ chỉ huy bàn bạc tìm một mục tiêu có thể tiến công, chiếm giữ và củng cố để lấy lại thế chủ động và củng cố tinh thần bộ đội.

Họ chọn A6B, tại khu vực đồi Đài, gần cao điểm 400.

Đó là một vị trí phòng ngự bằng núi đá.

Từ A6B sang vị trí đối phương chỉ khoảng 200 mét.

Khoảng cách ấy tưởng rất ngắn.

Nhưng ở Vị Xuyên, 200 mét có thể là cả một chiến trường.

Phần 2: Một mục tiêu cách nhau chỉ 200 mét

Địa hình A6B không giống một chiến trường đồng bằng.

Đó là núi đá.

Những mỏm đá tạo thành các vị trí phòng ngự tự nhiên.

Các công sự có thể được xây dựng, liên kết với những hang và đường hầm trong lòng núi.

Nếu đánh vào một vị trí như vậy bằng cách thông thường, bộ binh sẽ phải vượt qua một khoảng trống nguy hiểm trong khi đối phương từ trên cao và trong công sự có thể chống trả.

Vì vậy, việc lựa chọn A6B không phải vì đây là một mục tiêu dễ dàng.

Ngược lại.

Nó được lựa chọn vì địa hình tương đối thuận lợi cho ta hơn so với một số mục tiêu khác, và quan trọng là nếu chiếm được thì có thể tạo một điểm tựa cho thế trận tiếp theo. Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy kể rằng từ A6B sang vị trí của đối phương chỉ khoảng 200 mét.

Nhưng 200 mét ấy không phải khoảng cách của một cuộc hành quân bình thường.

Nó là khoảng cách giữa hai trận địa.

Giữa hai bên sườn núi.

Giữa những người lính đang chờ lệnh nổ súng.

Để chuẩn bị cho trận đánh, bộ đội được đưa xuống địa hình tương tự để huấn luyện.

Họ tập leo trèo.

Tập bám đá.

Tập ném lựu đạn vào hang.

Tập cách sử dụng súng khi đánh vào những vị trí nằm trong hang đá.

Theo lời kể của Nguyễn Đức Huy, quá trình huấn luyện kéo dài khoảng 20 ngày, đồng thời phải bảo đảm không để đối phương phát hiện ý định tiến công.

Đó là một cuộc chuẩn bị âm thầm.

Không ồn ào.

Không phô trương.

Những người lính biết mình sắp bước vào một trận đánh mà địa hình buộc họ phải chiến đấu theo một cách rất khác.

Chú thích: Địa hình núi đá và hình ảnh bộ đội Vị Xuyên trong chiến đấu, huấn luyện; sử dụng để minh họa điều kiện tác chiến được các nhân chứng mô tả, không khẳng định đây là ảnh chụp đúng buổi huấn luyện A6B.
Nguồn ảnh: Tư liệu báo chí về Mặt trận Vị Xuyên.

Phần 3: 5 giờ sáng ngày 30 tháng 5

Rạng sáng 30/5/1985.

Trời có sương mù.

Sự chuẩn bị đã hoàn tất.

Một kế hoạch nghi binh được thực hiện bằng pháo binh: hỏa lực được sử dụng trên nhiều điểm để đối phương khó đoán được hướng tiến công chính.

Rồi đúng 5 giờ sáng, lệnh nổ súng được phát ra.

Trận A6B bắt đầu.

Pháo binh khai hỏa.

Bộ binh tiến lên.

Những người lính vượt qua địa hình núi đá để tiếp cận các vị trí phòng ngự.

Lựu đạn.

B40.

B41.

Tiếng nổ dội vào vách núi.

Theo hồi ức của Nguyễn Đức Huy, khoảng 30 phút sau, bộ đội ta đã chiếm được cao điểm A6B.

Một trận đánh mà trước đó đã được chuẩn bị trong nhiều ngày đã kết thúc phần quyết định nhanh hơn dự kiến.

Nhưng vẫn còn một nơi chưa chịu khuất phục.

Đường hầm số 7.

Ở đó, lực lượng phòng thủ chống trả quyết liệt.

Bộ đội ta phải tiếp tục chiến đấu để làm chủ vị trí này.

Và chính cuộc giao tranh trong đường hầm ấy khiến trận A6B có một câu chuyện rất khác.

Không còn là cuộc chiến trên một sườn núi rộng.

Mà là cuộc đối đầu trong lòng núi đá.

Chú thích: Công sự, hang và địa hình núi đá trên Mặt trận Vị Xuyên; hình ảnh minh họa không phải ảnh xác định riêng đường hầm số 7 vì các nguồn công khai tôi tìm được không có ảnh gốc được xác nhận của đường hầm này.
Nguồn ảnh: Tư liệu báo chí và tư liệu chiến trường Vị Xuyên.

Phần 4: Trận đánh trong lòng núi

Đường hầm số 7 trở thành vị trí chống trả quyết liệt nhất trong trận A6B.

Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy kể lại rằng khi các vị trí khác đã bị đánh chiếm, đường hầm số 7 vẫn chống trả quyết liệt.

Bộ đội ta tiếp tục tiến công và cuối cùng tiêu diệt toàn bộ lực lượng đối phương trong đường hầm. Ông đánh giá đây là một trận thắng lợi hoàn toàn, với thương vong phía ta rất ít.

Nhưng cần dừng lại ở đây một chút.

Bởi chúng ta không có đủ tư liệu công khai để biết chính xác bên trong đường hầm số 7 lúc ấy có bao nhiêu người, cấu trúc đường hầm ra sao, ai là người đầu tiên tiến vào hay từng chiến sĩ đã chiến đấu như thế nào.

Vì vậy, câu chuyện này không nên được kể bằng những chi tiết tưởng tượng.

Không nên dựng cảnh một người lính cụ thể bò qua đường hầm.

Không nên tự đặt lời thoại.

Không nên mô tả những giây phút cuối cùng của những người bên trong nếu không có nhân chứng xác nhận.

Điều chúng ta biết chắc từ lời kể của người chỉ huy trực tiếp tham gia trận đánh là:

Đường hầm số 7 chống trả quyết liệt.

Và bộ đội ta đã làm chủ được nó.

Chỉ từng ấy thôi cũng đủ cho thấy sự khốc liệt của trận chiến.

Bởi một đường hầm trong núi đá không phải là một vị trí dễ dàng bị đánh chiếm.

Nó là nơi người phòng thủ có lợi thế che chắn.

Và với người tiến công, mỗi mét đá phía trước đều có thể che giấu một nguy hiểm.

Chú thích: Địa hình hang đá và công sự trên chiến trường Vị Xuyên – bối cảnh địa chất và quân sự của những trận đánh trong lòng núi; chưa có ảnh công khai được xác nhận là chính đường hầm số 7.
Nguồn ảnh: Tư liệu báo chí và tư liệu khảo sát chiến trường Vị Xuyên.

Phần 5: Một trận thắng để lấy lại niềm tin

A6B không chỉ là một trận đánh giành một vị trí.

Đối với những người chỉ huy, nó còn có ý nghĩa lớn hơn.

Sau tổn thất nặng nề của ngày 12/7/1984, bộ đội cần một thắng lợi để chứng minh rằng một cách đánh phù hợp với địa hình và tình hình mới có thể giúp đánh được và giữ được vị trí.

Theo Nguyễn Đức Huy, trận A6B có ý nghĩa làm xoay chuyển cục diện thế trận. Sau trận này, tinh thần bộ đội được củng cố.

Nhưng trận đánh chưa kết thúc ở sáng 30/5.

Sau khi chiếm A6B, quân ta phải tiếp tục tổ chức phòng ngự.

Các nguồn tổng thuật về chiến trường ghi nhận từ 31/5 đến 16/6/1985, đối phương liên tục pháo kích và tổ chức 21 cuộc phản kích nhằm giành lại A6B, nhưng đều bị quân ta đánh chặn.

Điều ấy mới cho thấy hết giá trị của trận đánh.

Chiếm được một mỏm núi chỉ là bước đầu.

Giữ được nó trước những đợt phản kích liên tiếp mới là thử thách thực sự.

Những người lính ở lại A6B tiếp tục chiến đấu.

Họ không còn đánh để chiếm.

Họ đánh để giữ.

Và phía sau những người đang giữ A6B là cả một chiến trường Vị Xuyên đang tìm cách thay đổi thế trận sau những ngày tháng tổn thất nặng nề.

Chú thích: Khu vực A6B và các hoạt động tưởng niệm, hồi tưởng về trận đánh tháng 5–6/1985.
Nguồn ảnh: Tư liệu báo chí về Mặt trận Vị Xuyên và hồi ức của các cựu chiến binh.

Lời kết: Có những trận đánh diễn ra ngay trong lòng núi

Khi nhắc đến Vị Xuyên, người ta thường nhớ đến những điểm cao.

1509.
772.
685.
400.

Nhưng có những trận đánh không thể chỉ nhìn trên bản đồ.

Bởi một phần của cuộc chiến diễn ra trong lòng núi.

Đường hầm số 7 là một trong những câu chuyện như vậy.

Ngày 30/5/1985, những người lính Việt Nam tiến công A6B.

Khoảng cách chỉ khoảng 200 mét.

Nhưng đó là 200 mét giữa hai hệ thống phòng ngự trong địa hình núi đá.

Họ đã chuẩn bị nhiều ngày.

Đã huấn luyện cách bám đá, đánh vào hang.

Đã sử dụng pháo binh nghi binh.

Đã chờ đến 5 giờ sáng.

Và rồi họ tiến lên.

Sau khoảng 30 phút, A6B được chiếm.

Nhưng đường hầm số 7 vẫn chống trả.

Cuộc chiến tiếp tục diễn ra trong lòng núi.

Cuối cùng, bộ đội ta làm chủ được vị trí ấy.

Đó là những điều chúng ta có thể xác nhận.

Còn phía sau những dòng lịch sử ngắn ngủi ấy là những người lính.

Những người đã phải học cách chiến đấu trong một địa hình mà đá núi vừa là nơi che chở, vừa là nơi có thể trở thành mồ chôn họ.

Có những người trở về.

Có những người ở lại mãi với Vị Xuyên.

Và có những trận đánh mà sau hơn bốn mươi năm, chúng ta vẫn chưa thể kể hết bởi tư liệu về từng người lính, từng đường hầm, từng phút chiến đấu đã bị chiến tranh và thời gian cuốn đi.

Chính vì thế, kể về Vị Xuyên càng cần sự thận trọng.

Không thêm một câu thoại nếu không có nhân chứng.

Không dựng một người lính vô danh thành nhân vật có thật.

Không biến một chi tiết chưa được kiểm chứng thành sự thật lịch sử.

Bởi những người đã chiến đấu ở đó xứng đáng được chúng ta kể lại câu chuyện của họ một cách chân thực nhất.

Đường hầm số 7 hôm nay có thể chỉ còn là một cái tên trong ký ức.

Nhưng ngày 30/5/1985, nó từng là một nơi mà những người lính phải chiến đấu bằng tất cả lòng can đảm của mình.

Và sau trận đánh ấy, A6B trở thành một điểm tựa được giữ vững trước 21 đợt phản kích.

Đó không chỉ là một thắng lợi quân sự.

Đó còn là câu chuyện về ý chí đứng dậy sau những mất mát của Vị Xuyên.

Để hôm nay, khi nhìn về những ngọn núi biên cương trong bình yên, chúng ta hiểu rằng dưới những mỏm đá tưởng như im lặng ấy từng có những con người đã chiến đấu, hy sinh và gửi lại tuổi trẻ của mình.

Xin được biết ơn những người lính Vị Xuyên – những người đã đi vào lòng núi, để giữ lại bình yên trên mặt đất này.

Chú thích: Không gian tưởng niệm các liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên và những người lính trở lại chiến trường xưa.
Nguồn ảnh: Tư liệu báo chí và hình ảnh hoạt động tri ân tại Hà Giang.