DƯƠNG MẠC THẠCH: NGƯỜI CHÍNH TRỊ VIÊN ĐẦU TIÊN VÀ NHỮNG NGÀY “NAM TIẾN”

Những con đường rừng nối Cao Bằng với Bắc Kạn trong những năm trước Cách mạng Tháng Tám từng in dấu chân của rất nhiều cán bộ cách mạng. Một trong số đó là Dương Mạc Thạch, bí danh Xích Thắng.

Sinh năm 1915 tại Gia Bằng, Nguyên Bình, Cao Bằng, ông là người am hiểu địa bàn, có uy tín với đồng bào các dân tộc và được tổ chức giao nhiệm vụ bám trụ ở vùng Nguyên Bình và khu vực giáp ranh Bắc Kạn trong những năm phong trào cách mạng còn đang xây dựng. Sau Hội nghị Trung ương lần thứ 8 năm 1941, ông cùng các cán bộ cách mạng kiên trì vận động đồng bào Tày, Nùng, Mông, Dao tham gia các Hội Cứu quốc, xây dựng tổ chức Việt Minh và lực lượng tự vệ.

Trong quá trình “Nam tiến”, Dương Mạc Thạch nhiều lần đi vào địa bàn Bắc Kạn. Năm 1944, ông cùng Đồng Văn Bằng đi công tác ở Quan Làng, Ngân Sơn và bị địch phục kích. Hai người phải lao qua vòng vây giữa làn đạn; Dương Mạc Thạch thoát được, còn Đồng Văn Bằng hy sinh.

Những ngày đầu năm 1945, khi lực lượng Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân phát triển, Dương Mạc Thạch trực tiếp chỉ huy một đại đội hoạt động dọc đường 3B, vừa tuyên truyền vũ trang vừa chiến đấu với quân Nhật tại Nà Phặc, Hà Hiệu, Đèo Giàng và hỗ trợ du kích phá kho thóc ở Bạch Thông, Na Rì.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách, trong đó có Bí thư kiêm Chủ tịch Ủy ban hành chính kháng chiến Bắc Kạn, Trưởng phòng Quốc dân miền núi của Liên khu 1, Tỉnh ủy viên ở Yên Bái, rồi Phó Bí thư Tỉnh ủy Hà Giang. Ông nghỉ hưu năm 1978 và qua đời năm 1979.

Dương Mạc Thạch không sinh ra ở Bắc Kạn, nhưng một phần quan trọng của tuổi trẻ cách mạng của ông đã gắn với những bản làng, con đường và những cuộc chiến đấu trên đất Bắc Kạn; vì vậy, trong câu chuyện về mạch nguồn cách mạng của vùng Việt Bắc, tên ông luôn có một vị trí đặc biệt.