Dương Minh Châu - người anh hùng của nhân dân Tây Ninh

Dương Minh Châu sinh ngày 09/3/1912 tại làng Ninh Thạnh, tổng Hoà Ninh, huyện Châu Thành (nay là phường Tân Ninh, tỉnh Tây Ninh). Ông là con thứ tám của thầy giáo Dương Minh Đặng - một trí thức yêu nước nổi tiếng ở Tây Ninh. Thuở nhỏ, Ông đã là một học sinh xuất sắc, khi học tại Trường Lyce’e Petrus Trương Vĩnh Ký (nay là trường THPT chuyên Lê Hồng Phong - Tp. Hồ Chí Minh). Ông luôn là học sinh xuất sắc và được ghi danh vào bảng vàng danh dự của nhà trường.

Năm 1926, trong lúc theo học trung học tại Sài Gòn, ông đã tham dự các cuộc bãi khóa, truy điệu nhà yêu nước Phan Chu Trinh. Sau cuộc bãi khóa này, ông bị đuổi học một thời gian.

Đầu năm 1930, ông ra Hà Nội học Trường Cao đẳng Luật Hà Nội.

Năm 1936, ông được giới sinh viên bầu làm Hội trưởng Tổng hội Sinh viên Đông Dương, chủ nhiệm tuần báo sinh viên tiếng Pháp để bênh vực cho quyền lợi học sinh, sinh viên và đi dạy tư. Cùng thời gian này, ông làm bạn với các nhà cách mạng như: Phạm Văn Bạch, Ung Văn Khiêm, Phan Anh, Trần Đắc Nghĩa…

Năm 1938, ông tốt nghiệp Cử nhân và là thủ khoa của khoa Luật trường Cao đẳng Luật Hà Nội. Nhà cầm quyền Pháp tìm mọi cách dụ dỗ ông gia nhập quốc tịch Pháp và hứa bổ nhiệm ông làm Phó Tham Biện ở một tỉnh miền Nam hoặc đưa sang Pháp học tiếp lấy bằng Tiến sĩ, nhưng ông từ chối, sang Campuchia làm Tham tán lục sư ở Toà án Nam Vang (Phnom-penh). Cũng năm 1938, ông lập gia đình với bà Cao Thị Tuyết, dòng dõi Cao Bá Quát. Ông còn tham gia viết báo tiếng Việt, tuyên truyền vận động kiều bào hướng về Tổ quốc.

Trong những năm 30 của thế kỷ XX, đất nước ta, nhân dân ta còn đang phải sống trong cảnh tăm tối, lầm than dưới ách đô hộ của thực dân Pháp. Vậy mà gia đình ông, bản thân ông đã biết chọn cho mình con đường học để hiếu biết, học để giác ngộ và học để biết lựa chọn cho mình con đường đúng đắn, con đường giải phóng dân tộc, giải phóng tổ quốc của Đảng, của nhân dân ta. Trong thời gian ấy, ông làm luật sư tại Tòa án Sài Gòn nhưng ngầm liên lạc với các tổ chức yêu nước. Ông tham gia phong trào Thanh niên Tiền phong tại Tây Ninh, dùng uy tín và kiến thức của mình để tuyên truyền tinh thần độc lập dân tộc trong tầng lớp trí thức và nhân dân.

Sau khi Pháp quay lại xâm lược nước ta lần thứ hai, Nam bộ kháng chiến. Sự kiện đó tác động đến tinh thần yêu nước của ông và một số trí thức Việt kiều. Ông đưa vợ con về Tây Ninh trước, sau đó, ông cùng một số bạn bè công chức về Đồng Tháp Mười đến Uỷ ban hành chánh Kháng chiến Nam Bộ xin về Tây Ninh phục vụ cách mạng. Tại Tây Ninh, ông là cầu nối quan trọng trong việc tạo nên mối liên kết trong các lực lượng kháng chiến, các tầng lớp nhân dân nhằm động viên mọi người đoàn kết chung lo việc cứu nước. Với uy tín của mình, ông cũng đã tuyên truyền, vận động kêu gọi được rất nhiều viên chức, trí thức của tỉnh nhà hướng về kháng chiến.

Đầu năm 1946, ông được kết nạp vào Đảng Cộng Sản.

Tháng 5/1946, Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh được thành lập và củng cố. Ông được cử làm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh Tây Ninh và Đại biểu Quốc hội khóa I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Trong thời gian này, ông vừa lãnh đạo chính quyền tỉnh, vừa cùng các lực lượng vũ trang xây dựng căn cứ địa tại vùng rừng núi phía Bắc Tây Ninh (sau này chính là căn cứ Dương Minh Châu).

Với mục tiêu đại đoàn kết, ông đã cùng với các đồng chí nguyễn Hữu Dụ (Trung đoàn Phó Trung đoàn 311, sau này là Bí thư tỉnh uỷ Tây Ninh), Trần Văn Mạnh (Quốc gia Tự vệ Cuộc), Trần Văn Đẩu (Trung đoàn Phó Trung đoàn 311) vào Qui Thiện gặp đại diện tôn giáo Cao Đài: Hộ pháp Phạm Công Tắc. Ông đã vạch trần âm mưu thâm độc của thực dân Pháp xâm lược “dùng giáo dân Cao Đài đánh Việt Minh”, “dùng người Việt giết người Việt” và kêu gọi những người lãnh đạo Cao Đài cùng hợp tác kháng Pháp, giành lại độc lập cho nước nhà.

Nhưng cuộc thương thảo không thành, ông cùng với đoàn về đến Căn cứ Bến Cây Chò, Châu Thành (nay là xã Ninh Điền, tỉnh Tây Ninh) thì thực dân Pháp bất ngờ mở một cuộc càn quét lớn vào căn cứ kháng chiến, ông đã trực tiếp cầm súng chiến đấu để bảo vệ các cơ quan đầu não của tỉnh. Ông đã anh dũng chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và hy sinh vào ngày 7/2/1947 khi ông mới 35 tuổi. Với cương vị Chủ tịch Ủy Ban Kháng Chiến tỉnh Tây Ninh, ông đã cống hiến hết mình cho sự nghiệp cách mạng và anh dũng hy sinh cho sự nghiệp ấy.

Sau khi ông mất, nhiều cuộc mít tinh, truy điệu được tổ chức để tỏ lòng tiếc thương người con trung kiên của quê hương Tây Ninh. Ngày 25/4/1949, Luật sư Dương Minh Châu đã được Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà truy tặng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Truy tặng ông Dương Minh Châu – Nam bộ. Được cử vào UBKC tỉnh Tây Ninh trong những lúc đặc biệt khó khăn, đã có công chấn chỉnh bộ máy hành chính tỉnh. Một nhân viên chỉ huy sáng suốt , khiên tốn , can đảm và có trách nhiệm, đã anh dũng hy sinh ngày 7/2/1947”.

Để tưởng nhớ đến ông, Tỉnh uỷ và Uỷ ban kháng chiến hành chính tỉnh Tây Ninh đã quyết định đặt tên cho huyện căn cứ mới thành lập vào năm 1951: Huyện Căn cứ Dương Minh Châu (nay là xã Dương Minh Châu), căn cứ mang tên người anh hùng – liệt sĩ Dương Minh Châu.

Khu di tích lịch sử căn cứ Dương Minh Châu (Nguồn: Báo Quân khu 7)

Căn cứ Dương Minh Châu thành lập trong kháng chiến chống pháp và được Trung ương cục Miền Nam dùng làm căn cứ cách mạng cho đến ngày giải phóng miền Nam ngày 30/4/1975.

Đến năm 1990 hài cốt của đồng chí được Đảng bộ, chính quyền và gia đình đưa về Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Tây Ninh.

Ngày 31/7/1998, ông Dương Minh Châu được Chủ tịch nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Năm 2004, Đảng bộ và nhân dân huyện Dương Minh Châu đã long trọng tổ chức Lễ khánh thành tượng đài Anh hùng liệt sĩ Dương Minh Châu, để cán bộ, đảng viên và nhân dân huyện nhà mãi mãi ghi nhớ công ơn của người anh hùng mà huyện được mang tên.

Năm 2007, Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh đã quyết định xây dựng Di tích Khu Lưu niệm Dương Minh Châu và công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh tại Căn cứ bến Cây Chò nay thuộc ấp Gò Nổi, xã Ninh Điền, huyện Châu Thành, tỉnh Tây Ninh (nay là ấp Gò Nổi, xã Ninh Điền, tỉnh Tây Ninh).

Khu lưu niệm đồng chí Dương Minh Châu bên trong khuôn viên UBND huyện (nay là xã Dương Minh Châu) (Nguồn: Sưu tầm)

Dù chỉ có khoảng 2 năm hoạt động cách mạng công khai (1945–1947), nhưng với trí tuệ và sự hy sinh của mình, ông đã để lại tầm ảnh hưởng lớn đến mức ngay sau khi ông mất, tên ông đã được dùng để đặt cho một vùng căn cứ kháng chiến và sau đó là một đơn vị hành chính cấp huyện (nay là xã) cho đến ngày nay.

Từ đây, tên tuổi của ông đã đi vào lịch sử là tấm gương chiến đấu và phẩm chất cách mạng sáng ngời của ông mãi mãi được khắc ghi và trở thành niềm tự hào của thế hệ trẻ mai sau.