Đường mòn Hồ Chí Minh

Do địch phá hoại Hiệp định Geneve, rắp tâm đặt miền Nam trong tình trạng chiến tranh và âm mưu "Bắc tiến", nhân dân ta chỉ còn một con đường duy nhất là đấu tranh, dùng bạo lực cách mạng, đạp tan ách thống trị tàn bạo của kẻ thù.

Ðáp ứng nguyện vọng thiết tha của nhân dân miền Nam, Trung ương Ðảng, Tổng Quân ủy và Bộ Quốc phòng quyết định tổ chức tuyến giao liên, vận tải quân sự Trường Sơn với nhiệm vụ vận chuyển hàng quân sự chi viện cho miền Nam, tổ chức đưa đón bộ đội, cán bộ, chuyển công văn tài liệu từ miền Bắc và Nam và từ miền Nam ra Bắc.

Ngày 5-5-1959, Tổng Quân ủy giao cho thượng tá Võ Bẩm, nguyên Cục phó Cục Nông trường, tổ chức cơ quan nghiên cứu công tác chi viện miền Nam, đặt phiên hiệu là Ðoàn 559.

Ngày 19-5-1959, Tổng Quân ủy giao cho Ðoàn 559 nhiệm vụ vận chuyển gấp một số hàng quân sự, bí mật vượt qua giới tuyến vào chi viện theo yêu cầu khẩn cấp của lực lượng vũ trang Khu 5 gồm 7.000 khẩu súng bộ binh và tổ chức bảo đảm cho 500 cán bộ quân sự từ cấp trung tá trở xuống có trang bị vũ khí vào bổ sung cho các chiến trường.

Ngày 26-5-1959, tổng số 497 người được tuyển lựa tập trung tại một địa điểm gần nông trường Vân Lĩnh. Kho vũ khí đặt tại Kim Lũ (ngoại thành Hà Nội) được đóng gói theo cách đặc biệt đưa lên xe đặc biệt của Tổng cục Hậu cần chở vào kho bí mật đặt tại cánh rừng già phía Tây Nam tỉnh Quảng Bình, giáp khu vực Vĩnh Linh.

Ðầu tháng 6-1959 tổ chức ngay đội khảo sát mở tuyến với yêu cầu tuyệt mật. Ðoàn khảo sát nghiên cứu kỹ con đường, do Lữ đoàn 270 Quân khu 4 mở để khai thác gỗ, kết hợp cơ động chiến đấu bảo vệ vùng giới tuyến tạm thời. Cuối cùng, đoàn đã quyết định sử dụng con đường này để từ Vĩnh Linh vào Khe Hó (Làng Ho) rồi từ đây tìm lối vượt tuyến vào Nam.

Khe Hó nằm giữa một thung lũng hẹp dưới chân dãy Ðộng Nóc, Ðộng Châu và Vít Thù Lù, kề thượng nguồn Rào Thanh phía Tây Nam của Vĩnh Linh. Dân cư ở đây chủ yếu là người Vân Kiều, Pa Cô ở trong khu phi quân sự kề cạnh địch.

Ðược huyện ủy Hướng Hóa (Quảng Bình) giúp đỡ, Ðoàn trưởng Võ Bẩm xoi được đoạn đường Bắc sông Bến Hải và Ðoàn phó Nguyễn Thanh xoi tiếp đoạn đường phía Nam hoàn thành đúng thời gian quy định.

Tuyến hành lang bắt đầu từ Khe Hó qua các điểm Ðộng Nóc, Bô Hô Sừ, Ðộng Voi Mẹp, động Ka Lư, rồi vượt đường 9 qua làng Riêu, làng Rao đến Tà Hiệp, Pa Linh là trạm cuối kế cận trạm tiếp nhận đầu tiên của Khu ủy 5.

Cũng vào đầu tháng 6-1959, Tiểu đoàn Vận tải 301 có 440 người được tổ chức xong do đại úy Chu Ðăng Chữ làm tiểu đoàn trưởng, đồng chí Nguyễn Danh (Chính) nguyên cán bộ chính trị, tỉnh Quảng Ngãi giữ chức chính trị viên. Tiểu đoàn hành quân vào trạm trú trong doanh trại Sư đoàn 325 đóng ở Tây Nam thị xã Ðồng Hới (Quảng Bình).

Tuyến hành lang chia thành chín trạm có nhiệm vụ gửi hàng tiếp chuyển đưa tới đích và dẫn cán bộ vào chiến trường. Từ trạm 1 đến trạm 3 mỗi trạm có 60 người lần lượt phụ trách các cung: Khe Hó - Làng Mít - Làng Cát - Bắc Chăng Hin dưới chân Ðộng Voi Mẹp.

Từ trạm 4 đến trạm 9 mỗi trạm 30 người lần lượt phụ trách các cung: Trăng Hin - Nam Ðộng Voi Mẹp - Làng Cát Sứ (Bắc đường số 9 - Ba Lòng (Nam đường 9) - A Sóc - A Lo - Pa Lin. Trạm 9 có nhiệm vụ nhận hàng từ Bắc chuyển vào, giao cho Khu 5 ở Bắc A Túc.

Ngày 13-8-1959, chuyến vũ khí đầu tiên được lệnh chuyển vào tuyến hành lang và bộ phận cán bộ quân sự đầu tiên cũng bắt đầu hành quân vượt giới tuyến theo hành lang của Ðoàn 559.

Ngày 20-8-1959, chuyến hàng đầu tiên đã tới Tà Riệp. Ðến tháng 8, Ðoàn 559 đưa vào cho Khu 5 được 497 cán bộ quân sự an toàn và một khối lượng vũ khí gồm 600 súng trung liên kèm 10 vạn viên đạn, 694 súng ngắn các loại kèm 5 vạn viên đạn, 107 súng cabin kèm 2 vạn viên đạn, 21 súng tiểu liên giảm thanh, 180 kg thuốc nổ đủ hỏa cụ... tất cả được giữ nguyên vẹn bao gói đúng quy cách đặc biệt và an toàn, tuyệt đối bí mật.

Một thời gian sau địch phát hiện được, gọi tuyến hành lang này là "Ðường mòn Hồ Chí Minh" rồi các báo chí phương Tây cũng dùng tên gọi này nên cả thế giới đều biết.