“Dương Quang Đông – Một đời đi trước mở đường cho cách mạng”

Điều khiến tôi suy nghĩ rất nhiều là: vì sao một người “không chức cao quyền trọng” lại được trao tặng những phần thưởng cao quý nhất của đất nước? Câu trả lời có lẽ nằm ở chính những việc ông đã làm – những việc mang tính nền tảng, sống còn cho cả phong trào cách mạng.

Từ những năm đầu thế kỷ XX, khi phong trào yêu nước còn trong trứng nước, Dương Quang Đông đã sớm dấn thân. Ông gắn bó với phong trào công nhân tại Ba Son, tham gia Công hội Đỏ dưới sự lãnh đạo của Tôn Đức Thắng. Ở đó, tôi nhìn thấy một lớp thanh niên Nam Bộ đầy nhiệt huyết, sẵn sàng đặt cược tương lai của mình cho lý tưởng giải phóng dân tộc.

Có lẽ ít ai hình dung được rằng, giữa những năm tháng bị truy nã, bị bắt giam, ông vẫn kiên trì xây dựng tổ chức. Từ Trà Vinh đến Sài Gòn – Chợ Lớn, từ Cầu Ngang đến các tỉnh lân cận, dấu chân ông gắn với sự hình thành và củng cố các cơ sở Đảng. Bị bắt, bị tù đày, rồi lại vượt ngục, trở về tiếp tục hoạt động – một vòng lặp đầy hiểm nguy nhưng chưa bao giờ khiến ông chùn bước.

Đọc đến đoạn vượt ngục Tà Lài năm 1941, tôi thật sự cảm nhận được sự quả cảm phi thường. Trong hoàn cảnh khắc nghiệt của rừng sâu, giữa sự truy đuổi của kẻ thù, ông cùng các đồng chí, trong đó có Trần Văn Giàu, đã tổ chức thoát khỏi nơi giam cầm. Không chỉ để cứu bản thân, mà để giữ lấy mạch sống của phong trào.

Điều làm tôi kính phục hơn cả là tinh thần đặt lợi ích chung lên trên danh vị cá nhân. Khi được bầu làm Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ, ông chỉ nhận “tạm thời”, chờ người mà ông tin là xứng đáng hơn quay lại đảm nhiệm. Trong bối cảnh phong trào bị khủng bố, thiếu người lãnh đạo, sự khiêm nhường ấy không phải là sự né tránh, mà là biểu hiện của bản lĩnh và tầm nhìn.

Rồi đến hành trình sang Thái Lan, Malaysia mua vũ khí cho chiến trường Nam Bộ – tôi nghĩ đây chính là một trong những chương đặc biệt nhất của cuộc đời ông. Dưới cái tên Nai Chran, ông điều hành cả một mạng lưới giao thương bí mật, vận chuyển hàng trăm tấn vũ khí về nước. Trong hoàn cảnh Nam Bộ bị phong tỏa, thiếu thốn đủ bề, những chuyến hàng ấy chẳng khác nào mạch máu tiếp sức cho cuộc kháng chiến.

Tôi hình dung một người cách mạng phải khoác lên mình lớp áo thương nhân, tính toán từng lô hàng, từng tuyến vận chuyển, vừa tránh sự theo dõi của mật thám Pháp, vừa xây dựng mối quan hệ quốc tế. Đó không chỉ là dũng khí, mà còn là sự linh hoạt, trí tuệ và tầm nhìn chiến lược.

Sau năm 1954, khi đất nước tạm thời chia cắt, ông lại tiếp tục ở lại miền Nam hoạt động bí mật. Bị bắt, bị giam, rồi vượt ngục trở lại. Tôi tự hỏi: điều gì đã giúp một con người có thể chịu đựng ngần ấy gian lao suốt hàng chục năm? Có lẽ đó chính là niềm tin sắt đá vào tương lai của dân tộc.

Đặc biệt, khi đọc về việc ông góp phần hình thành con đường Hồ Chí Minh trên biển, tôi càng hiểu rõ hơn vai trò của một “người kiến trúc sư thầm lặng”. Từ việc khảo sát bến bãi, tổ chức vận chuyển, bảo vệ những đoàn tàu không số, đến việc bảo đảm cán bộ cấp cao vào chiến trường an toàn – tất cả đều đòi hỏi sự chính xác, bí mật và bản lĩnh tuyệt đối.

Có lẽ vì thế mà ông được trao danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, dù không phải một quân nhân theo nghĩa thông thường. Ông không trực tiếp chỉ huy những trận đánh lớn, nhưng chính những con đường ông mở đã tạo điều kiện cho các trận đánh ấy diễn ra và đi đến thắng lợi.

Tôi cũng rất xúc động trước chi tiết cuối đời ông trao lại những kỷ vật quý giá – khẩu carbine được tặng và chiếc đồng hồ kỷ niệm – cho Bảo tàng Hồ Chí Minh. Một đời cống hiến, đến khi rời cõi tạm cũng không giữ lại cho riêng mình điều gì ngoài ký ức.

Có lẽ điều lớn lao nhất mà Dương Quang Đông để lại không chỉ là những tuyến giao liên hay những chuyến tàu không số, mà là một tấm gương về tinh thần trách nhiệm. Ông cho tôi hiểu rằng: lịch sử không chỉ được làm nên bởi những cái tên đứng ở vị trí cao nhất, mà còn bởi những con người âm thầm làm việc, bền bỉ, kiên trì và không bao giờ đòi hỏi sự tán dương.

Đọc về ông, tôi thấy mình học được một bài học giản dị mà sâu sắc: sống có ích cho đất nước, cho cộng đồng mới là điều đáng giá nhất. Và có lẽ, chính vì thế mà dù không giữ những chức vụ cao nhất, ông vẫn được lịch sử và nhân dân đặt vào vị trí trang trọng trong ký ức dân tộc.

Nguồn : cand.com.vn