"ĐƯỜNG RAY GỖ" – BÍ MẬT CỦA VẬN TẢI BỘ TRONG ĐẤT MỀM

Địa hình bùn lầy, đặc biệt là vào mùa mưa ở những cánh rừng phía Nam, đã trở thành nỗi ám ảnh cho mọi kế hoạch vận tải. Những chiếc xe thồ hàng, niềm tự hào của vận tải Trường Sơn, thường xuyên bị lún sâu xuống bùn chỉ sau vài chặng đường, khiến hàng hóa phải tháo dỡ và chiến sĩ phải vác vai, làm chậm tiến độ tiếp tế đến tiền tuyến. Anh hùng vận tải Đỗ Văn Nam đã quyết định chấm dứt tình trạng này. Thay vì cố gắng tìm đường tránh bùn – vốn là điều bất khả thi ở địa hình sông nước – ông đã chọn cách đối mặt trực tiếp: ông quyết định "xây đường" ngay trên bùn.

Ý tưởng về "Đường ray gỗ" bắt đầu từ việc tận dụng những cây gỗ rừng cứng, những loại cây mà bình thường người ta chỉ dùng làm củi. Nam cho quân xẻ gỗ thành những thanh dài, bề mặt phẳng, dày khoảng 10cm. Ông cho đóng những cọc tre dài sâu xuống dưới lớp bùn lầy để làm khung đỡ. Các thanh gỗ được ghim chặt lên trên, tạo thành hai dải ray song song, khoảng cách đúng bằng độ rộng bánh xe thồ. Để đảm bảo bánh xe không bị trượt, Nam còn cho xẻ rãnh ngay trên mặt thanh gỗ, tạo độ bám cho bánh xe gỗ bọc cao su.

Quá trình xây dựng đường ray gỗ là một thử thách về sức chịu đựng. Chiến sĩ phải làm việc dưới mưa, trong bùn lầy, nhưng Nam luôn là người tiên phong. Ông đo đạc tỉ mỉ từng milimet, đảm bảo đường ray có độ nghiêng hợp lý để thoát nước và không bị đọng bùn. Khi chiếc xe thồ đầu tiên chạy thử nghiệm trên con đường gỗ này, nó trượt đi êm ái như trên mặt đường nhựa. Năng suất vận tải tăng lên gấp bốn lần. Một chiến sĩ có thể đẩy một chiếc xe chở 200kg gạo mà không tốn quá nhiều sức.

Trong suốt mùa mưa 1972, hàng nghìn tấn đạn dược và lương thực đã được đưa tới chiến trường nhờ con đường gỗ của Nam. Địch không hề hay biết về sự tồn tại của hệ thống này vì nó nằm khuất dưới những tán lá dày và luôn được che phủ bằng lá cây mỗi khi không sử dụng. Có những đêm, đoàn xe thồ dài hàng chục chiếc đi qua con đường gỗ trong sự im lặng tuyệt đối, tạo nên một dòng chảy sức mạnh không ngừng nghỉ đổ về phía tiền tuyến.

Câu chuyện về Đỗ Văn Nam là minh chứng cho tư duy đột phá của người lính Việt Nam. Ông không chờ đợi máy móc từ hậu phương, ông tạo ra giải pháp từ chính những gì có sẵn tại chỗ. Nam dạy cho chúng ta rằng, sự sáng tạo chỉ thực sự có giá trị khi nó giải quyết được vấn đề của thực tế. Đó là sự hòa quyện giữa kỹ thuật xây dựng dân dụng và chiến thuật quân sự. Con đường gỗ của Nam không chỉ là những thanh gỗ được đóng xuống bùn, đó là con đường của ý chí, là sự cam kết của những người lính vận tải rằng: dù khó khăn đến đâu, dù bùn đất có sâu đến mấy, hàng hóa vẫn sẽ tới đích. Sự sáng tạo ấy đã biến cái khó thành cái dễ, biến cái không thể thành cái có thể, tạo nên một huyền thoại bất tử trên những cung đường Trường Sơn.