Dương Tam Kha: Vị vua ngắn ngủi và câu chuyện đặc xá thời Ngô

Dương Tam Kha (thế kỷ X), còn gọi là Dương Bình Vương, quê ở vùng Chân Định (nay thuộc huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa), là con trai của Tiết độ sứ Dương Đình Nghệ và là em vợ của Ngô Vương Ngô Quyền. Ông là một nhân vật lịch sử gắn liền với giai đoạn biến động trầm trọng của triều đại nhà Ngô sau cái chết của vị vua sáng lập.

Vốn là người dạn dày trận mạc, Dương Tam Kha từng làm tướng dưới quyền cha mình và sau đó là Ngô Quyền, góp công không nhỏ vào chiến thắng lịch sử trên sông Bạch Đằng năm 938, đập tan quân xâm lược Nam Hán. Năm 944, trước khi lâm bệnh qua đời, Ngô Quyền đã tin tưởng ủy thác ông phụ chính, giúp đỡ con trưởng là Ngô Xương Ngập nối nghiệp. Tuy nhiên, đứng trước cám dỗ quyền lực, Dương Tam Kha đã cướp ngôi của cháu, tự xưng là Dương Bình Vương. Sự kiện này đã đẩy Ngô Xương Ngập vào thế phải bỏ trốn về Nam Sách (Hải Dương) để nương nhờ gia tộc Phạm Lệnh Công nhằm bảo toàn tính mạng.

Dù cướp ngôi dòng họ Ngô, Dương Tam Kha lại nhận người con thứ của Ngô Quyền là Ngô Xương Văn làm con nuôi và hết mực yêu thương. Đến năm 950, khi Dương Tam Kha sai Ngô Xương Văn đi đàn áp cuộc nổi dậy ở Thái Bình, Xương Văn đã thuyết phục các tướng lĩnh quay về đánh úp Cổ Loa, bắt sống Dương Tam Kha và lấy lại vương quyền. Nhớ đến ơn nuôi dưỡng và tình thân thuộc, Ngô Xương Văn không lỡ xuống tay giệt trừ mà quyết định giáng Dương Tam Kha xuống làm Chương Dương công, cấp đất dưỡng lão tại vùng Chương Dương (nay thuộc Thường Tín, Hà Nội).

Dương Tam Kha qua đời tại đất phong Chương Dương. Dù sử sách phong kiến thường nhìn nhận ông là kẻ tiếm quyền làm gián đoạn nhà Ngô, nhưng cuộc đời ông vẫn ghi dấu những đóng góp chống ngoại xâm ban đầu cùng một kết cục nhân đạo hiếm thấy trong các cuộc tranh giành vương quyền lịch sử Việt Nam.