Dương Thị Cẩm Vân

Dương Thị Cẩm Vân sinh năm 1947 trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Tuổi thơ của chị gắn với vùng đất Quách Văn Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau – nơi người dân sớm một lòng đi theo cách mạng và kiên cường chống lại sự đàn áp của kẻ thù. Được nuôi dưỡng trong truyền thống ấy, cô bé Cẩm Vân sớm hình thành lòng yêu quê hương, ý thức trách nhiệm và khát vọng được góp sức vào cuộc đấu tranh chung của dân tộc.

Năm 1960, khi mới mười ba tuổi, Dương Thị Cẩm Vân tham gia Đội Thiếu niên Tiền phong và được giao nhiệm vụ làm giao liên ở ấp. Công việc tưởng như đơn giản nhưng luôn tiềm ẩn hiểm nguy. Chị phải vượt qua những tuyến đường bị kiểm soát, bí mật chuyển thư từ, tài liệu và tin tức đến các cơ sở cách mạng.

Dẫu tuổi còn nhỏ, Cẩm Vân luôn tỏ ra nhanh nhẹn, cẩn trọng và gan dạ. Những nhiệm vụ được giao, chị đều cố gắng hoàn thành chu đáo. Sự bình tĩnh và tinh thần trách nhiệm của người giao liên nhỏ tuổi dần tạo được niềm tin trong tập thể, mở đầu cho cuộc đời hoạt động cách mạng tuy ngắn ngủi nhưng vô cùng vẻ vang.

Năm mười sáu tuổi, dù chỉ mới học hết lớp Năm và chưa từng được đào tạo qua trường sư phạm, Dương Thị Cẩm Vân vẫn được địa phương giao nhiệm vụ đứng lớp. Trong hoàn cảnh chiến tranh, trường lớp thiếu thốn, trẻ em có nguy cơ thất học, chị đã không ngần ngại nhận lấy trách nhiệm của một người giáo viên.

Bằng sự tận tụy và tinh thần tự học, chị vừa giảng dạy, vừa tự tìm tòi, đúc rút kinh nghiệm. Chỉ sau một năm, Cẩm Vân đã tiến bộ rõ rệt, trở thành một giáo viên được đồng nghiệp và người dân tin yêu. Cũng trong khoảng thời gian này, chị được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Lao động Hồ Chí Minh.

Ở Dương Thị Cẩm Vân, hình ảnh người giáo viên trẻ và người chiến sĩ cách mạng hòa quyện tự nhiên. Chị đứng trên bục giảng, gieo những con chữ đầu tiên cho trẻ em quê nhà; đồng thời âm thầm tham gia các hoạt động của địa phương, góp sức bảo vệ xóm làng và cơ sở cách mạng.

Cuối năm 1963, trước tình trạng quân địch liên tục càn quét, bắn phá và sát hại người dân vô tội, địa phương tổ chức một cuộc đấu tranh chính trị trực diện nhằm phản đối sự đàn áp, đòi thực hiện các quyền dân sinh, dân chủ. Dương Thị Cẩm Vân tình nguyện tham gia lực lượng xung kích và được phân công vào bộ phận nòng cốt, đi đầu đoàn biểu tình.

Khi đoàn người đến Tắc Vân, quận Quản Long, quân địch tổ chức bao vây và đàn áp. Cẩm Vân bị bắt, đánh đập và tra tấn. Tuy nhiên, trước tinh thần đấu tranh quyết liệt của đoàn biểu tình cùng sức ép của quần chúng địa phương, đối phương buộc phải trả tự do cho những người bị bắt.

Trở về sau những đòn tra tấn, Dương Thị Cẩm Vân không hề nao núng. Những gì tận mắt chứng kiến càng khiến chị thấu hiểu sâu sắc nỗi đau của đồng bào và bản chất tàn bạo của chiến tranh. Được gia đình động viên, chị nhiều lần bày tỏ nguyện vọng được rời bục giảng để trực tiếp cầm súng chiến đấu.

Sau một thời gian kiên trì đề đạt, ngày 1-12-1964, ước nguyện của chị được chấp thuận. Khi ấy, cô giáo Dương Thị Cẩm Vân vừa tròn mười bảy tuổi, chính thức được bổ sung vào lực lượng du kích xã Quách Văn Phẩm. Chị được trang bị một khẩu súng trường và bắt đầu bước vào quá trình huấn luyện, chiến đấu.

Với tinh thần ham học hỏi, chị miệt mài luyện tập cả ngày lẫn đêm, nhanh chóng sử dụng thành thạo vũ khí. Từ một nữ giao liên rồi một cô giáo trẻ, Dương Thị Cẩm Vân dần trưởng thành thành một nữ du kích có bản lĩnh, có khả năng quan sát và kỹ năng chiến đấu vững vàng.

Cũng trong thời gian này, lực lượng cách mạng triển khai chiến dịch bao vây Chi khu Đầm Dơi. Đây là một cứ điểm quân sự quan trọng, được xây dựng kiên cố với hệ thống công sự, hầm ngầm và các tiền đồn bảo vệ. Từ vị trí này, quân địch thường xuyên tổ chức càn quét, đánh phá vùng căn cứ cách mạng của Đầm Dơi và những địa phương lân cận.

Để cô lập chi khu, lực lượng cách mạng tổ chức nhiều mũi đào chiến hào, từng bước tiến sát vào hệ thống phòng thủ của đối phương. Dương Thị Cẩm Vân được phân công hoạt động tại mũi phía Bắc, trên tuyến từ ngã ba Cây Dương đến tiền đồn số 3.

Trong những ngày đầu, chị đảm nhiệm nhiều công việc khác nhau: vận chuyển lương thực, tiếp nhận hàng tiếp tế từ hậu phương, hỗ trợ dân công và trực tiếp đào chiến hào. Ở những đoạn địa hình trống trải, dễ bị phát hiện và đánh phá, chị thường xung phong đi trước. Dù công việc nặng nhọc và nguy hiểm, chị luôn cố gắng hoàn thành nhanh nhất để bảo đảm tiến độ chung.

Cuộc bao vây kéo dài nhiều tháng, trong đó có đợt cao điểm một trăm ngày đêm vô cùng ác liệt. Khi hệ thống chiến hào của lực lượng cách mạng tiến đến gần chi khu, quân địch liên tục sử dụng pháo binh, máy bay và bộ binh phản kích. Có những ngày, lực lượng du kích phải nhiều lần đánh bật đối phương để giữ từng đoạn hào, từng vị trí chiến đấu.