Dương Thị Ngọc
Bà Dương Thị Ngọc Hoan (thường gọi là Thái phi Dương Thị Ngọc Hoan) là một cung tần của chúa Trịnh Sâm và là thân mẫu của chúa Trịnh Khải (Trịnh Tông) trong lịch sử Việt Nam. [1, 2]
Tiểu sử và Xuất thân
Quê quán: Làng Long Phúc, huyện Thạch Khê (nay là Thạch Hà), tỉnh Hà Tĩnh.
Thân thế: Bà xuất thân bình thường, không có sắc đẹp nổi bật hay gia thế hiển hách, được đưa vào phủ chúa làm cung tần dưới thời chúa Trịnh Doanh và Trịnh Sâm.
Con cái: Bà sinh hạ cho chúa Trịnh Sâm người con trưởng là Trịnh Khải vào năm Quý Mùi (1763). [1, 2, 3, 4]
Câu chuyện "Giấc mộng đầu rồng" và cuộc chiến phủ chúa
Điềm báo sinh con: Theo ghi chép trong tác phẩm Hoàng Lê nhất thống chí, sau khi vào cung, bà sống khá cô quạnh. Một đêm bà nằm mơ thấy vị thần đưa cho bức tranh vẽ đầu rồng. Khi đem hỏi Khê trung hầu, được khẳng định đây là điềm sinh con trai quý tử. Quả nhiên sau đó bà sinh ra Trịnh Khải. [1, 2]
Cuộc đối đầu quyền lực: Do không được chúa Trịnh Sâm sủng ái bằng Tuyên phi Đặng Thị Huệ (Bà chúa chè) – người sau này sinh ra Trịnh Cán – địa vị của bà trong phủ chúa từng bị lép vế. Sau khi chúa Trịnh Sâm mất (1782), các biến cố chính trị xảy ra, quân lính Tam phủ nổi dậy lật đổ Trịnh Cán để đưa Trịnh Khải lên ngôi chúa. [1, 2]
Hậu vận: Khi con trai nắm quyền, bà được phong làm Thái phi. Bà từng tìm cách bắt giữ và trả thù đối thủ cũ là Đặng Thị Huệ. Mộ phần của bà hiện được lưu giữ và thờ tại khu vực Yên Nghĩa (Hà Đông, Hà Nội).
