Dương Thị Xuân Quý - Mùa rừng Quảng Nam

Dương Thị Xuân Quý sinh năm 1941, lớn lên giữa Hà Nội và sớm chọn con đường cầm bút. Trong những năm chiến tranh, chị vừa là nhà văn, vừa là nhà báo, rồi vào chiến trường miền Trung để sống cùng thực tế mà mình viết ra. Những ngày ở rừng, đời sống của chị không có sự yên tĩnh của một bàn viết. Thay vào đó là quãng đi bộ dài, những chặng chuyển chỗ trú liên tục, các buổi ghi chép vội trong điều kiện ánh sáng ít ỏi, và cuốn sổ tay phải giữ khô qua nhiều đợt mưa rừng. Công việc hằng ngày đôi khi chỉ là nhớ một chi tiết của làng, của người, của con đường vừa đi qua để tối đến có thể ghi lại trước khi trí nhớ bị thời gian làm nhòe.

Tháng 3 năm 1969, Dương Thị Xuân Quý hy sinh tại chiến trường Quảng Nam. Mốc ấy được nhắc như một sự mất mát của văn chương thời chiến, nhưng trong câu chuyện đời thường, đó còn là cái ngưng rất nhanh của một người phụ nữ trẻ vừa đi qua một quãng sống đầy dịch chuyển. Có lẽ không phải lúc nào chị cũng viết được những dòng dài; nhiều khi chỉ là vài câu ngắn về một bữa ăn vội, một cơn sốt nhẹ, một đêm mưa dội qua mái lá, hay một tin mới từ cơ sở. Chính những thứ nhỏ ấy làm nên mặt đất của chiến tranh, nơi sự lớn lao không tự rơi xuống mà nằm trong việc giữ cho từng ngày không đứt.

Sau này, khi người ta nhắc đến Dương Thị Xuân Quý, thường là nhắc đến một nhà văn – liệt sĩ. Nhưng đứng gần hơn với cuộc đời chị, họ sẽ gặp một người con gái vẫn nhớ phố Hàng Bông, nhớ mùi giấy, nhớ những câu chuyện gia đình, rồi đem tất cả vào rừng miền Trung bằng cách lặng lẽ nhất. Mùa rừng ấy đã khép lại, nhưng nếu nhìn lại cuộc đời chị, vẫn còn nghe như có tiếng bút cọ nhẹ trên trang giấy ẩm, và ngoài kia, mưa cứ rơi đều trên những tán cây không kịp gọi tên.