Dương Thị Xuân Quý – Người cầm bút giữa thời hoa lửa

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, có những người cầm bút đã chọn đứng giữa chiến trường để ghi lại sự thật và vẻ đẹp của con người Việt Nam. Dương Thị Xuân Quý (1941–1969) là một trong những nữ nhà văn, phóng viên tiêu biểu của thế hệ ấy. Sinh ra tại Hà Nội trong một gia đình có truyền thống văn hóa và yêu nước, chị làm phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam từ năm 1961 đến 1968, đồng thời theo học chương trình Ngữ văn của Đại học Sư phạm Hà Nội. Năm 1965, chị tình nguyện xin vào chiến trường miền Nam.

Tháng 4/1968, khi con gái nhỏ Bùi Dương Hương Ly mới hơn một tuổi, Xuân Quý gửi con lại cho mẹ chăm sóc để lên đường vào chiến trường. Tháng 7/1968, sau hành trình vượt bom đạn, chị đến Khu 5 và nhận nhiệm vụ phóng viên Tạp chí Văn nghệ Giải phóng Trung Trung Bộ. Ở nơi chiến tranh ác liệt, chị không đứng ngoài quan sát. Xuân Quý đi vào những vùng sâu, vùng địch kiểm soát, sống cùng bộ đội và nhân dân, chịu đựng thiếu thốn, sốt rét, bom B52 và những cuộc càn quét để viết về cuộc chiến đấu của họ.

Chỉ trong thời gian ngắn ở chiến trường, chị đã để lại nhiều trang viết có giá trị như Hoa rừng, Tiếng hát trong hang đá, Niềm vui thầm lặng và Gương mặt thách thức. Những tác phẩm ấy không chỉ phản ánh hiện thực chiến tranh mà còn khắc họa vẻ đẹp, lòng dũng cảm và sức sống của con người nơi tuyến lửa. Đằng sau mỗi trang viết là sự dấn thân của một người phụ nữ trẻ, một người mẹ luôn nhớ con nhưng vẫn quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.

Đầu năm 1969, Xuân Quý xuống vùng đồng bằng Duy Xuyên, Quảng Nam – một địa bàn chiến sự vô cùng ác liệt. Chị vẫn miệt mài đi cơ sở, tìm hiểu thực tế và viết về phong trào chiến đấu của quân dân địa phương. Ngày 8/3/1969, đúng ngày Quốc tế Phụ nữ, trong một trận càn của quân Nam Hàn tại thôn Thi Thại, xã Xuyên Tân (nay là xã Duy Thành), huyện Duy Xuyên, chị đã hy sinh khi mới 28 tuổi.

Dương Thị Xuân Quý ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, để lại người chồng và cô con gái nhỏ, cùng những trang viết dang dở. Năm 2007, chị được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật.

Câu chuyện về Xuân Quý là câu chuyện đẹp về một nữ nhà văn, một người mẹ và một người chiến sĩ cầm bút. Chị đã dùng ngòi bút để ghi lại thời đại mình sống, và dùng chính tuổi thanh xuân để góp phần làm nên lịch sử. Những trang viết còn lại hôm nay nhắc chúng ta rằng: giữa chiến tranh, văn chương cũng có thể là một cách chiến đấu – lưu giữ sự thật, con người và khát vọng hòa bình cho các thế hệ mai sau.