Dương Thị Xuân Quý – Người mẹ gửi con lại phía sau

Dương Thị Xuân Quý bước vào chiến tranh không phải từ một trận địa. Chị đến với chiến trường từ những trang viết. Là một nhà văn, chị từng viết về cuộc sống, con người và những điều bình dị của đời thường. Nhưng khi đất nước bước vào những năm tháng khốc liệt, chị không muốn chỉ đứng ở xa để kể lại chiến tranh qua những câu chuyện của người khác.

Năm 1968, Dương Thị Xuân Quý vào chiến trường Quảng Nam. Khi ấy chị 27 tuổi, đã có chồng và một cô con gái nhỏ. Đằng sau quyết định lên đường là một cuộc chia tay không dễ dàng. Chị biết mình đang đi đến một nơi mà bom đạn có thể xuất hiện bất cứ lúc nào, nhưng vẫn lựa chọn cầm bút đi cùng những người đang chiến đấu.

Ở chiến trường, chị sống và làm việc giữa những người dân, những chiến sĩ và những vùng quê chịu ảnh hưởng trực tiếp của chiến tranh. Những gì chị chứng kiến không còn là câu chuyện được nghe kể. Đó là những con người thật, những ngôi làng thật và những mất mát hiện hữu ngay trước mắt. Chính trải nghiệm ấy trở thành chất liệu cho những trang viết của chị.

Ngày 8/3/1969, Dương Thị Xuân Quý hy sinh tại Quảng Nam. Chị ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, để lại phía sau một gia đình, những trang viết còn dang dở và một đứa con chưa đủ lớn để hiểu vì sao mẹ mình không trở về. Trong những năm sau đó, cuộc đời và tác phẩm của chị được nhắc lại như một trường hợp đặc biệt của văn học Việt Nam thời chiến.

Có lẽ điều khiến câu chuyện của Dương Thị Xuân Quý day dứt nằm ở chỗ chị không chỉ là một người viết về chiến tranh. Chị còn là một người mẹ. Giữa hai lựa chọn rất đời thường — ở lại bên gia đình hay đi đến nơi đất nước đang cần — chị đã chọn lên đường. Và những trang viết chị để lại khiến người đọc hôm nay hiểu rằng, phía sau hình ảnh “nhà văn chiến trường” vẫn là một người phụ nữ có một mái nhà để nhớ, một đứa con để thương và một cuộc đời riêng đã gửi lại phía sau.