Dương Thị Xuân Quý – Người nữ nhà văn đi vào chiến trường bằng cả trái tim
Dương Thị Xuân Quý (1941–1969) là nhà văn, nhà báo, liệt sĩ, sinh tại Hà Nội, quê gốc ở Hưng Yên. Từ năm 1961, chị công tác tại Báo Phụ nữ Việt Nam, đồng thời sáng tác văn học. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, chị không muốn chỉ viết về chiến trường từ phía hậu phương mà quyết định tự mình đi đến nơi bom đạn, sống cùng nhân dân và người lính để ghi lại chân thực nhất những gì đang diễn ra.
Năm 1965, Xuân Quý viết đơn tình nguyện vào chiến trường miền Nam. Đến tháng 4/1968, chị gửi cô con gái mới 16 tháng tuổi cho gia đình chăm sóc rồi vượt Trường Sơn vào chiến trường. Chị được phân công làm phóng viên Tạp chí Văn nghệ Giải phóng Trung Trung Bộ, hoạt động tại chiến trường Quảng Đà.
Đây là quyết định không dễ dàng đối với một người mẹ trẻ. Nhưng với Xuân Quý, viết về chiến tranh phải đi cùng với việc sống giữa chiến tranh. Chị gùi gạo, đào hầm, chịu đựng những trận càn, những cơn sốt rét rừng và nhiều ngày thiếu thốn. Trong những trang “Nhật ký chiến trường”, người đọc bắt gặp một người phụ nữ vừa nhớ con, nhớ gia đình, vừa khao khát được đến những vùng gian khổ nhất để hiểu và ghi lại cuộc sống của đồng bào, chiến sĩ.
Từ những chuyến đi ấy, chị để lại nhiều tác phẩm, trong đó nổi bật là “Hoa rừng”, cùng các truyện, ký và những trang nhật ký giàu sức sống. Điều quý giá trong sáng tác của Xuân Quý là cái nhìn của một người trực tiếp trải qua chiến trường: có bom đạn và mất mát, nhưng cũng có tình đồng đội, tình yêu quê hương và niềm tin vào ngày đất nước hòa bình.
Ngày 8/3/1969, trong một trận càn của quân Nam Triều Tiên tại thôn Thi Thại, xã Xuyên Tân, huyện Duy Xuyên, Quảng Nam, Dương Thị Xuân Quý hy sinh khi mới 28 tuổi.
Hơn nửa thế kỷ sau, câu chuyện về chị vẫn khiến người đọc xúc động. Dương Thị Xuân Quý đã chọn cầm bút ở nơi nguy hiểm nhất, chọn xa đứa con nhỏ để đến với đồng bào và chiến sĩ, và cuối cùng gửi lại tuổi xuân nơi đất Quảng. Chị để lại một bài học đẹp về người nghệ sĩ – chiến sĩ: viết không chỉ để kể lại lịch sử, mà còn để sống, chứng kiến và góp phần làm nên lịch sử bằng chính cuộc đời mình.
