Dương Thị Xuân Quý – nhà văn, nhà báo nơi chiến trường
Chu Thị Minh Phương
Dương Thị Xuân Quý sinh ngày 19 tháng 4 năm 1941 tại Hà Nội, quê gốc ở Văn Giang, Hưng Yên. Chị là một nhà văn, nhà báo tiêu biểu đã trực tiếp vào chiến trường trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Trước khi vào miền Nam, Dương Thị Xuân Quý công tác tại Báo Phụ nữ Việt Nam. Là một nhà báo, chị có điều kiện theo dõi tình hình chiến trường và những cuộc đấu tranh của quân dân miền Nam. Từ đó, chị mong muốn được trực tiếp đến chiến trường để viết về cuộc sống và chiến đấu của nhân dân.
Năm 1968, Dương Thị Xuân Quý gửi con nhỏ cho gia đình chăm sóc để vào chiến trường Khu 5. Chị hành quân qua Trường Sơn trong điều kiện hết sức gian khổ và đến Trung Trung Bộ vào giữa năm 1968.
Tại chiến trường, chị vừa làm công tác văn nghệ, vừa đi thực tế ở những vùng chiến đấu. Chị không đứng ngoài cuộc chiến mà trực tiếp sống cùng nhân dân và chiến sĩ. Những điều chứng kiến tại chiến trường trở thành chất liệu cho các tác phẩm của chị.
Trong thời gian ở Khu 5, Dương Thị Xuân Quý đã viết nhiều tác phẩm. Chị hoàn thành truyện ngắn “Hoa rừng” vào tháng 7 năm 1968 và tiếp tục thực hiện nhiều bài viết, bút ký về cuộc sống chiến đấu.
Ngày 8 tháng 3 năm 1969, Dương Thị Xuân Quý hy sinh tại thôn Thi Thại, xã Xuyên Tân, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam. Chị khi ấy mới 28 tuổi.
Sự hy sinh của Dương Thị Xuân Quý là một mất mát lớn đối với nền văn học Việt Nam. Chị không chỉ là một nhà văn mà còn là một người mẹ trẻ đã lựa chọn rời xa gia đình để đến chiến trường.
Sau chiến tranh, các tác phẩm và nhật ký chiến trường của chị được sưu tầm, xuất bản. Năm 2007, chị được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật. Năm 2006, hài cốt của chị được tìm thấy sau hơn 37 năm kể từ ngày hy sinh. (Quốc phòng Việt Nam)
Dương Thị Xuân Quý là một trong những nhà văn, nhà báo đã cống hiến cả tài năng và tuổi trẻ cho đất nước. Câu chuyện của chị cho thấy chiến tranh không chỉ có những người lính cầm súng mà còn có những người cầm bút trực tiếp đến chiến trường và hy sinh tại đó.
Ngày nay, đọc lại những trang viết của Dương Thị Xuân Quý, chúng ta càng hiểu hơn về cuộc sống của con người trong chiến tranh. Chị để lại không chỉ những tác phẩm văn học mà còn một tấm gương về trách nhiệm của người nghệ sĩ trước vận mệnh dân tộc.
