ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN — CON ĐƯỜNG CỦA HUYỀN THOẠI

Ông Nguyễn Văn Thành, sinh năm 1948 tại xã Thiệu Hưng, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa, nhập ngũ năm 1968 khi vừa tròn 20 tuổi. Ông phục vụ trong Tiểu đoàn 27, Binh đoàn Trường Sơn — đơn vị chuyên vận tải vũ khí và lương thực theo tuyến đường Hồ Chí Minh suốt từ năm 1968 đến 1974. Bây giờ, ông đã ngoài bảy mươi tuổi, tóc bạc như mây, nhưng giọng kể vẫn sang sảng, rõ ràng — như thể ký ức về những năm tháng ấy chưa bao giờ mờ đi dù chỉ một chút.

Tôi hỏi ông rằng điều gì còn đọng lại nhiều nhất sau hơn năm mươi năm. Ông không trả lời ngay. Ông nhìn ra cửa sổ một lúc, rồi quay lại, chậm rãi:

"Năm 1968, khi mới vào đơn vị, tôi được phân vào tổ vận tải đêm. Đường Trường Sơn lúc đó không phải đường nhựa như bây giờ. Toàn đất đỏ, dốc thẳng đứng, mùa mưa trơn như đổ mỡ. Ban ngày ẩn, ban đêm đi — vì ban ngày máy bay Mỹ tuần tra suốt. Nhiều đêm chúng tôi không dám bật đèn xe, chỉ dùng đèn gầm xanh lờ mờ mà lần từng mét một. Có đêm đi cả chục cây số mà không nói với nhau một câu, vì sợ tiếng động lọt ra ngoài."

Năm 1971, tuyến đường Trường Sơn trở thành mục tiêu dội bom dày đặc nhất. Không quân Mỹ thả hàng nghìn tấn bom mỗi tuần nhằm cắt đứt huyết mạch chi viện cho chiến trường miền Nam. Đơn vị ông Thành liên tục tổn thất. Đêm nào cũng có người không trở về. Nhưng đoàn xe vẫn phải tiếp tục lăn bánh — vì dừng lại đồng nghĩa với thất bại.

Trong những đêm mưa bom ấy, ông nhớ nhất người bạn đồng đội tên Hùng — quê Nam Định, mới 18 tuổi, vào đơn vị sau ông chưa đầy ba tháng. Hùng hay cười, hay hát, và là người duy nhất trong tổ dám hát vào những đêm yên tĩnh hiếm hoi giữa rừng sâu:

"Cuối năm 1971, có một đêm chúng tôi dừng ở trạm giao liên số 47, tránh bom. Ngồi trong hầm, ngoài kia bom nổ liên hồi. Hùng run bần bật — cậu ấy mới vào, chưa quen. Tôi kéo cậu ấy vào lòng như kéo đứa em. Cậu hỏi: 'Anh ơi, mình có về được không?' Tôi không biết trả lời thế nào. Tôi chỉ nói: 'Đường còn dài, mình cứ đi.' Cậu Hùng đó hi sinh ở Quảng Trị năm 1972, khi chưa kịp nhìn thấy ngày giải phóng."

Năm 1974, sau sáu năm phục vụ trên tuyến Trường Sơn, ông Thành được phục viên về quê với vết thương ở vai trái — kỷ niệm của một trận phục kích năm 1973. Ông lập gia đình, làm ruộng, sống đời thường lặng lẽ. Nhưng mỗi năm đến dịp 30/4, ông lại kể cho con cháu nghe về những đêm vượt Trường Sơn, về những người bạn đã không trở về — để không ai bị lãng quên.

Đường Trường Sơn hôm nay đã trở thành tuyến đường du lịch, có cột mốc lịch sử, có bảo tàng. Nhưng giá trị thật sự của nó không nằm trong những tấm bản đồ hay bia kỷ niệm — mà nằm trong ký ức của những người như ông Nguyễn Văn Thành: những con người bình thường đã chọn bước đi trong bóng tối, không vì vinh quang, chỉ vì đất nước cần họ.