ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN – CON ĐƯỜNG CỦA TUỔI TRẺ
Nguyễn Thu Thủy
ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN – CON ĐƯỜNG CỦA TUỔI TRẺ
Nhắc đến Trường Sơn là nhắc đến một trong những biểu tượng lớn của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Đó không chỉ là một tuyến đường vận tải quân sự mà còn là nơi hàng vạn người trẻ đã gửi lại tuổi thanh xuân của mình. Trên những cung đường xuyên qua núi rừng Trường Sơn, những người lính lái xe ngày đêm đưa vũ khí, lương thực, thuốc men và bộ đội vào chiến trường; những thanh niên xung phong mở đường, san lấp hố bom, phá bom nổ chậm, bảo đảm giao thông. Có những cô gái tuổi đôi mươi đứng giữa những cung đường bị máy bay đánh phá, chỉ để những chuyến xe phía sau có thể tiếp tục đi.
Trong hoàn cảnh ấy, mỗi chuyến xe đều là một cuộc hành trình sinh tử. Một đoạn đường vừa được san lấp có thể lại bị bom đánh phá. Một chiếc xe có thể mất kính, hỏng máy, thủng lốp nhưng người lính vẫn phải tìm cách đưa xe và hàng hóa đến nơi cần đến. Chính hiện thực ấy đã trở thành chất liệu để Phạm Tiến Duật viết Bài thơ về tiểu đội xe không kính năm 1969, trong thời gian ông hoạt động trên tuyến đường Trường Sơn.
“Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi.”
Hai câu thơ ngắn nhưng cho thấy rất rõ sự khốc liệt của chiến tranh. Chiếc xe mất kính không phải vì cũ kỹ hay hư hỏng thông thường, mà vì bom đạn. Thế nhưng người lính không than vãn. Họ vẫn “ung dung” ngồi trong buồng lái, vẫn nhìn thẳng về phía trước.
“Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.”
Đó không chỉ là tư thế của người lái xe mà còn là tư thế tinh thần của cả một thế hệ. Bom đạn có thể làm vỡ kính xe, phá hỏng con đường, nhưng không thể làm họ từ bỏ nhiệm vụ.
Và phía sau những chiếc xe ấy là cả một lực lượng thanh niên xung phong, công binh, dân công, y tá và những người làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông. Sau mỗi trận bom, họ lại san lấp hố bom, sửa đường, phá bom nổ chậm để những chuyến xe tiếp tục lăn bánh. Có những người đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Vì vậy, khi đọc Bài thơ về tiểu đội xe không kính, ta không chỉ nhìn thấy những người lính lái xe mà còn có thể hình dung cả một Trường Sơn với biết bao con người đang cùng nhau giữ cho mạch đường không bị đứt.
Trong gian khổ, tình đồng đội trở thành điểm tựa. “Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi” – chiếc kính đã vỡ, nhưng chính khoảng trống ấy lại khiến những người lính gần nhau hơn. Họ gặp nhau giữa những cung đường đầy bom đạn, cùng chia sẻ những bữa cơm, cùng dựng “Bếp Hoàng Cầm”, cùng coi nhau như người thân:
“Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy.”
Đó là một tình cảm rất đẹp của tuổi trẻ thời chiến. Họ có thể không cùng quê, không cùng hoàn cảnh, nhưng chiến tranh đã khiến họ trở thành một gia đình.
Và cuối cùng, tất cả những chuyến xe đều hướng về phía trước:
“Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.”
“Trái tim” ấy là lòng yêu nước, là ý chí, là niềm tin vào ngày đất nước thống nhất. Chiếc xe có thể không còn nguyên vẹn, con đường có thể đầy bom hố, nhưng chỉ cần người lính còn ý chí thì bánh xe vẫn tiếp tục lăn.
Trường Sơn vì thế không chỉ là một tuyến đường trong lịch sử. Đó là con đường được làm nên bởi tuổi trẻ, mồ hôi, máu và sự hy sinh của biết bao con người. Đọc lại bài thơ hôm nay, ta cảm nhận được vẻ ngang tàng, trẻ trung trong tiếng thơ Phạm Tiến Duật, nhưng phía sau sự vui tươi ấy là một hiện thực chiến tranh vô cùng khốc liệt: những chiếc xe bị bom làm vỡ kính, những con đường bị cày nát, những người lính phải đối mặt với cái chết và những đồng đội đã không thể đi cùng họ đến cuối con đường.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Trường Sơn hôm nay đã trở thành những con đường bình yên. Nhưng những câu thơ “Chỉ cần trong xe có một trái tim” vẫn còn sức lay động, bởi nó nhắc chúng ta về một thế hệ đã đem những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ đặt lên những cung đường lửa. Họ đi qua chiến tranh để đất nước có ngày hòa bình. Và chính vì vậy, Trường Sơn không chỉ là một con đường trong lịch sử – đó còn là con đường của tuổi trẻ Việt Nam, của lòng dũng cảm, tình đồng đội và khát vọng độc lập, thống nhất.
