DƯƠNG VĂN CHIẾN - MANG TUỔI TRẺ VÀO TĂNG THIẾT GIÁP

Năm 1985, tôi bước vào quân ngũ khi khoảng hai mươi mốt tuổi. Tôi là Dương Văn Chiến, sinh năm 1964, quê Thiệu Hóa. Quãng đời quân ngũ của tôi kéo dài đến năm 1989, gắn với Trung đoàn 208 Tăng Thiết giáp. Đó là những năm đất nước đã thống nhất được một thập niên, cuộc kháng chiến chống Mỹ đã lùi vào quá khứ nhưng những khó khăn của thời hậu chiến vẫn còn rất rõ trong đời sống. Nền kinh tế còn nhiều thiếu thốn, công cuộc xây dựng đất nước đứng trước không ít thử thách, trong khi nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc vẫn luôn đòi hỏi quân đội phải duy trì sự vững vàng. Giữa hoàn cảnh ấy, một thanh niên Thiệu Hóa như tôi bước vào hàng ngũ với tâm thế của tuổi trẻ: muốn được thử sức, muốn rèn mình và muốn dành những năm tháng sung sức cho một trách nhiệm lớn hơn những dự định riêng.

Tuổi hai mươi mốt là lúc người ta đã bắt đầu hiểu mình muốn gì nhưng vẫn còn nguyên nguồn năng lượng để bước vào những điều mới mẻ. Tôi cũng có những ước mong bình thường về công việc và cuộc sống sau này, nhưng việc nhập ngũ mở ra một hướng đi hoàn toàn khác. Từ những điều quen thuộc của quê nhà, tôi bước vào một môi trường có kỷ luật, nơi mỗi người không thể chỉ sống theo sở thích cá nhân. Người lính phải học cách tự chủ, biết đặt mình vào một tổ chức và hiểu rằng sự nghiêm túc của bản thân luôn có quan hệ với những người đang đứng bên cạnh. Chính ý nghĩ ấy khiến ngày lên đường không chỉ là cuộc chia xa, mà còn là dấu mốc tôi bắt đầu tự chịu trách nhiệm nhiều hơn với chính cuộc đời mình.

Thiệu Hóa ở phía sau, nhưng quê hương không vì thế mà xa đi. Trong tâm tưởng của một người vừa rời nơi mình đã lớn lên, những gì quen thuộc bỗng trở nên đáng quý hơn. Tôi có nhớ, có bâng khuâng, nhưng trên hết vẫn là cảm giác muốn bước tới. Tuổi trẻ thời ấy không có quá nhiều điều kiện để cân nhắc dài lâu; khi đã đến lúc làm nghĩa vụ, chúng tôi thường đi bằng một tâm thế khá dứt khoát. Tôi chưa biết bốn năm trong quân ngũ sẽ đem lại những gì, chỉ biết phía trước là một chặng mình phải sống nghiêm túc. Có lẽ chính sự rõ ràng ấy tạo nên khí thế của tuổi trẻ: không phải vì không biết khó khăn, mà vì hiểu có những việc càng khó càng cần người dám bắt đầu.

Trung đoàn 208 và sự rèn giũa của một môi trường đặc biệt

Quãng phục vụ của tôi gắn với Trung đoàn 208 Tăng Thiết giáp. Bước vào một lực lượng có tính tổ chức và yêu cầu kỹ thuật cao, tôi càng cảm nhận rõ giá trị của sự chính xác, kỷ luật và khả năng phối hợp. Trong một tập thể như vậy, mỗi người đều là một mắt xích; không ai có thể tùy tiện làm theo ý riêng mà không nghĩ đến ảnh hưởng đối với những người khác. Từ một thanh niên vốn quen với nhịp sống ở quê, tôi phải học cách điều chỉnh nhiều thói quen, biết làm việc theo yêu cầu chung, biết tự kiểm soát sự nóng vội và hiểu rằng sự đáng tin cậy được tạo nên từ cách sống hằng ngày chứ không phải từ những lời nói mạnh mẽ.

Tuổi trẻ thường thích tốc độ, nhưng quân ngũ dạy tôi rằng có những lúc điều quan trọng không phải nhanh mà là chắc. Môi trường Tăng Thiết giáp càng làm tôi cảm nhận rõ rằng sức mạnh của một tập thể không chỉ đến từ phương tiện hay tổ chức, mà còn từ con người biết phối hợp và tôn trọng lẫn nhau. Tôi bắt đầu hiểu sự cẩn trọng không làm con người chậm lại; nhiều khi chính sự cẩn trọng giúp mình đi xa hơn. Một thanh niên hai mươi mốt tuổi có thể đầy nhiệt tình, nhưng muốn trở thành người đồng đội đáng tin thì còn cần sự ổn định, biết làm chủ cảm xúc và biết giữ thái độ nghiêm túc kể cả khi công việc đã trở nên quen thuộc.

Những năm ấy vì thế là một quá trình tôi tự rèn mình từng chút một. Sự thay đổi không đến trong một ngày. Nó nằm ở việc hôm nay bình tĩnh hơn hôm qua, biết nghe nhiều hơn trước, biết nhận ra khi nào cái tôi của mình đang quá lớn. Tôi dần hiểu quân đội không chỉ rèn sức chịu đựng mà còn rèn cách con người sống giữa người khác. Một người có thể mạnh mẽ nhưng nếu không biết phối hợp thì sức mạnh ấy vẫn còn thiếu. Một người có thể rất nhanh nhạy nhưng nếu thiếu cẩn trọng thì chưa chắc đã tạo được niềm tin. Chính những điều như thế đã khiến sự sôi nổi của tuổi hai mươi mốt trong tôi dần có thêm độ chắc, để mỗi năm quân ngũ trôi qua đều trở thành một bước trưởng thành.

Đồng đội – những người làm nên sức mạnh của những năm tuổi trẻ

Trong ký ức của tôi, đồng đội luôn là phần gần gũi nhất của những năm quân ngũ. Chúng tôi đến từ nhiều miền quê, mỗi người mang theo một tính cách, một cách nói và một hoàn cảnh riêng. Ban đầu, sự khác nhau khiến ai cũng có chút dè dặt, nhưng thời gian nhanh chóng làm những khoảng cách ấy nhỏ lại. Sống chung trong một đơn vị, người ta dần nhận ra phía sau vẻ ngoài của mỗi người đều là những điều rất giống nhau: ai cũng có nơi để nhớ, có gia đình để thương, có tương lai để nghĩ đến và có những phút không phải lúc nào cũng muốn nói ra. Chính sự đồng cảm ấy tạo nên một nền gắn bó tự nhiên.

Tình đồng đội không nhất thiết phải được kể bằng những sự kiện đặc biệt. Nó có khi chỉ là việc biết người bên cạnh đang mệt để nói ít đi một câu, biết nhường nhau một điều nhỏ, biết giữ sự chân thành sau một bất đồng. Trong môi trường quân đội, con người khó có thể chỉ dựa vào bản thân mà đi hết một chặng dài. Mỗi người đều cần cảm giác phía bên cạnh có những người đang cùng cố gắng. Với tôi, chính điều ấy làm những ngày xa quê trở nên vững hơn. Khi một người chùng xuống, sự kiên trì của người khác có thể kéo anh ta lên; khi một người vội vàng, sự điềm tĩnh của người bên cạnh có thể giúp anh ta nhìn lại.

Càng sống lâu trong tập thể, tôi càng hiểu sức mạnh không chỉ đến từ việc mỗi người mạnh thế nào, mà còn từ cách những con người khác nhau có thể đứng cạnh nhau mà không làm mất đi sự tin cậy. Quân ngũ đã cho tôi biết quý những con người không giống mình, bởi chính họ buộc mình phải học cách lắng nghe và điều chỉnh. Nhiều năm sau, khi nhớ về đồng đội, tôi vẫn thấy rõ những gương mặt trẻ của một thời. Trong ký ức, họ không già đi như thời gian ngoài đời; họ vẫn là những chàng trai đang ở độ sung sức, còn đầy nhiệt huyết và cùng nhau bước qua những năm tháng mà sau này không ai có thể sống lại lần thứ hai.

Bốn năm giữa thời hậu chiến và bước ngoặt Đổi Mới

Từ 1985 đến 1989, đất nước đi qua một giai đoạn nhiều thay đổi. Năm 1985, Việt Nam vẫn đang đối diện với không ít khó khăn của thời hậu chiến. Đời sống nhân dân còn thiếu thốn, nền kinh tế đứng trước nhiều vấn đề cần tháo gỡ, trong khi nhiệm vụ quốc phòng vẫn luôn được duy trì nghiêm túc. Đến năm 1986, công cuộc Đổi Mới được khởi xướng, mở ra một hướng phát triển mới. Khi ấy, tôi vẫn đang trong quân ngũ. Người lính trẻ không thể ngay lập tức nhìn thấy hết ý nghĩa của những chuyển biến lớn ấy, nhưng có thể cảm nhận rằng đất nước đang bắt đầu bước sang một chặng khác, nơi sự thay đổi và thích nghi sẽ trở thành yêu cầu ngày càng rõ ràng.

Tôi cũng thay đổi trong chính những năm đó. Nếu năm 1985 tôi bước vào hàng ngũ bằng nhiều hào hứng, thì qua từng năm, sự hào hứng ấy dần được thay bằng một nội lực ổn định hơn. Tôi hiểu rằng không phải ngày nào cũng có điều mới mẻ, không phải lúc nào con người cũng cảm thấy sung sức như buổi đầu. Chính những thời điểm bình thường mới cho thấy một người có đủ bền hay không. Quân ngũ dạy tôi không để một ngày khó làm hỏng cả chặng đường, không vì một lúc mệt mỏi mà quên đi lý do mình đã bắt đầu. Những bài học ấy nghe rất giản dị, nhưng về sau càng sống càng thấy chúng có giá trị.

Đến năm 1989, tôi xuất ngũ khi khoảng hai mươi lăm tuổi. Bốn năm trước, tôi là một thanh niên Thiệu Hóa mang trong lòng nhiều dự định còn chưa định hình; khi trở về, tôi vẫn còn trẻ nhưng đã có thêm một quãng đời đủ để hiểu mình phải sống thế nào trước những thay đổi. Đất nước lúc ấy đang tiếp tục những năm đầu Đổi Mới, phía trước còn nhiều khó khăn nhưng cũng mở ra những cơ hội khác trước. Tôi cũng bước sang đời thường bằng một tâm thế mới. Những năm ở Trung đoàn 208 không cho tôi một con đường sẵn, nhưng cho tôi khả năng đứng vững hơn khi phải tự tìm đường: biết cân nhắc, biết phối hợp với người khác và không quá dễ dao động trước những điều chưa thuận.

Một thời áo lính còn theo bước người đi

Nhiều năm nhìn lại, tôi thấy bốn năm quân ngũ không phải chỉ là một khoảng thời gian nằm giữa hai mốc 1985–1989. Điều đáng nhớ hơn là trong bốn năm ấy, một thanh niên hai mươi mốt tuổi đã học được cách biến sự hăng hái thành sự vững vàng. Tôi từng đứng trong Trung đoàn 208 Tăng Thiết giáp, từng sống giữa những người đồng đội cùng tuổi và từng bước qua một thời đất nước đang tìm hướng đổi mới. Quãng đời ấy không cần có thêm những chi tiết lớn lao mới trở nên đáng quý. Chỉ riêng việc mình đã dành một phần thanh xuân cho quân ngũ, sống nghiêm túc và trưởng thành từ đó đã là một giá trị đủ sâu.

Người trẻ hôm nay có thể không phải đối diện với những khó khăn giống thế hệ trước, nhưng họ vẫn đứng trước một câu hỏi không bao giờ cũ: sẽ dùng sức trẻ của mình vào đâu. Một thời đại càng mở ra nhiều lựa chọn, con người càng cần có bản lĩnh để không để những năm sung sức nhất trôi qua trong sự phân tán. Có thể không khoác quân phục, không sống trong quân ngũ, nhưng nếu biết làm nghề bằng sự tử tế, biết chịu trách nhiệm với việc mình chọn và biết đặt khả năng của bản thân vào những điều hữu ích cho cộng đồng, thì tinh thần của tuổi trẻ vẫn có cùng một giá trị.

Những năm tháng ấy đã dạy tôi rằng sức mạnh thật sự không phải lúc nào cũng nằm ở vẻ ngoài cứng rắn. Có khi nó nằm ở khả năng cùng người khác tạo thành một khối bền chắc, biết giữ vị trí của mình mà vẫn nhìn về hướng chung. Cuộc sống sau quân ngũ cũng vậy. Mỗi người có thể đi một con đường khác, nhưng nếu còn giữ được sự hăng hái trước việc có ích, sự chắc chắn trước thử thách và tinh thần không bỏ rơi người đồng hành, thì tuổi trẻ năm xưa vẫn tiếp tục đi cùng mình. Đó là điều tôi muốn gửi lại cho con cháu: hãy sống sao để một ngày nhìn lại, có thể tự hào rằng những năm sung sức nhất đã được đặt vào một điều xứng đáng.