DUY TÂN - CÂU CHUYỆN VỀ MỘT VỊ VUA BẤT KHUẤT

2.Lúc mới 12 tuổi, sau mấy năm học với thầy “giáo đạo” Eberhardt, vua Duy Tân đã nói được tiếng Pháp trôi chảy đến mức có thể đối đáp trực tiếp và ứng xử nhanh nhẹn với các viên Khâm sứ, Toàn quyền. Toàn quyền Albert Sarraut, trong một lần vào Hoàng cung bệ kiến nhà vua để về nước nghỉ phép, có hỏi rằng:- Nhân dịp tôi về thăm nhà, đức Kim Thượng cần dùng thứ gì, tôi sẽ xin mua để biếu ngài.- Trẫm cần sách để đọc. Trẫm muốn đọc về Napoleon Bonaparte, người anh hùng cách mạng.- Đức Kim Thượng hãy đọc cho hết sách ở Huế đã, đọc gì đến sách ở bên Tây!Tuy nhiên, sau đó, để làm vui lòng nhà vua, Albert Sarraut vẫn mua quà biếu cho ông một bộ sách viết về nhân vật lịch sử ấy. Tư tưởng của nhà vua từ đó chịu ảnh hưởng rất nhiều ở bộ sách này.3.Đến khoảng năm 1915, vua Duy Tân chuẩn bị việc cai trị, liền yêu cầu Phụ đạo nói rõ về các điều khoản trong hiệp ước Patenôtre (1884) và quy ước năm 1885. Nhà vua rất quan tâm đến ý nghĩa hai chữ bảo hộ (protéger) trong hiệp ước. Khi hiểu rõ hai chữ bảo hộ rồi nhà vua kêu lên: “Phải chăng người Pháp đã vi phạm hiệp ước 1884? Thay vì bảo hộ nước Nam, họ lại xem nước Nam như một thuộc địa để họ cai trị”. Hôm sau, nhà vua cho vời Thượng thư bộ Lễ Huỳnh Côn vào điện Du Cửu bảo Huỳnh Côn phải thương nghị với tòa Khâm sứ thực thi cho đúng tinh thần bảo hộ trong hiệp ước 1884. Ông Huỳnh Côn không dám nhận nhiệm vụ, vua Duy Tân rất bất bình. Chuyện đó đến tai các đại thần, các đại thần khuyên can vua không nên có những hành vi làm phật lòng người Pháp. Nhà vua tỏ ra chê trách các đại thần sợ Tây. Từ đó, ông không còn tin tưởng vào các đại thần chung quanh mình nữa.Nhưng ý muốn cứu nước của nhà vua lại được nhân dân địa phương biết đến rất nhanh. Lúc ấy có ông Khóa Bảo - một người hoạt động yêu nước ở Quảng Trị - đã tìm mọi cách để được đến gặp nhà vua. Gặp nhau, vua tôi đều rất mừng. Ông Khóa liền kể hết những chuyện tai nghe mắt thấy về tội ác của giặc Pháp bóc lột dân ta và nỗi lầm than khổ ải của dân mình, nhà vua nghe chuyện và đã khóc. Nhờ Ông Khóa Bảo mà đảng bí mật của Thái Phiên và Trần Cao Vân biết được vua Duy Tân đang muốn hoạt động cứu nước. Hai ông đã rất công phu, giả người đi câu để hẹn gặp nhà vua và bàn với nhà vua kế hoạch cứu nước. Như trong một lá thư mà Trần Cao Vân nhờ người tài xế tên là Phạm Hữu Khánh trao bí mật cho vua Duy Tân, có mấy đoạn viết: - Kìa nước Mỹ dòng giống rợ đen, năm mươi năm còn có thể tự cường, huống dân ta con cháu nhà vua, hai mươi lăm triệu nỡ đành hèn yếu!- Đức vua cha của ngài vì tội gì mà bị đày, lăng tẩm vua Tự Đức vì cớ gì mà bị bới?Những lời lẽ cụ thể và chính xác ấy đã càng làm cho nhà vua xúc cảm hơn trong tình cảnh nước mất nhà tan. Nó có tác dụng thực tế như đổ dầu vào lửa. Và ngọn lửa đã bùng lên soi sáng cả bầu trời Việt Nam vào đêm mồng 2 rạng ngày mồng 3 tháng 5 năm 1916, khi nhà vua giả dạng người thường trốn ra khỏi Hoàng thành để kết hợp với lực lượng đã chuẩn bị ở bên ngoài. Nhưng vô cùng đáng tiếc, ngọn lửa ấy bị dập tắt ngay vì một tên phản bội!4.Lúc giặc vây bắt nhà vua tại một căn nhà gần núi Thiên Thai, nhà vua vẫn bình tĩnh, sẵn sàng nhận mọi sự đối xử tàn bạo của kẻ thù. Bọn giặc thấy một vật gì cồm cộm bên hông giắt trong áo nhà vua, chúng loay hoay muốn soát. Nhà vua hiểu ý, chỉ cái vật ấy và nói với tên Khâm sứ và tên chánh mật thám người Pháp rằng:- Mấy ông tưởng cái này là súng lục hả? Không phải đâu. Tôi mà có súng thật thì tôi bắn mấy ông chớt hết rồi, đây là cục lương khô thôi!Bọn giặc bị hạ nhục nhưng chúng cũng được yên tâm. Tên Khâm sứ đưa vua Duy Tân về giam trong đồn Mang Cá của chúng. Trên đường đi, chúng hỏi nhà vua:- Nhà vua có ân hận gì về cuộc phiêu lưu vừa rồi không?Vua Duy Tân đáp một cách thản nhiên:- Có chứ!Tên Khâm sứ mừng rỡ hỏi tiếp như hỏi một cậu học trò:- Ân hận như thế nào?Vua Duy Tân đáp không một chút ngại ngùng:- Vì ta chưa đánh được người Pháp mà đã bị bắt!5.Không khuất phục được ý chí của vua Duy Tân, chúng bắt đem nhà vua về giam. Giặc Pháp làm áp lực, bắt triều đình và gia đình vào nhà giam thuyết phục nhà vua hãy bỏ ý chí cứu nước, rồi chúng sẽ đưa nhà vua trở lại ngai vàng. Vua Duy Tân nói rõ ý muốn của mình:- Ta sẵn sàng trở lại ngai vàng, nhưng muốn ta trở lại, nước Pháp phải thi hành những điều khoản tự chủ của Đại Nam trong hòa ước 1884, nước Pháp bảo trợ cho nước Đại Nam, chứ không phải bảo hộ. Còn nữa, phải coi ta là một ông vua trưởng thành, trên ta không có hội đồng Phụ chánh. Pháp không được nhân danh ta làm những điều thuộc quyền của ta!Điều kiện của vua Duy Tân đưa ra là quá cao đối với bọn thực dân, vì thế chúng đã quyết định đày vua đến một nơi xa xứ là đảo Réunion tận bên trời châu Phi. Đến lúc vua sắp lên đường, bọn Pháp lại cho người đến ban một ân huệ cuối cùng. Tên tay sai Pháp thưa:- Thưa ngài, chúng tôi biết trong nội khố, ngài còn một số tiền lớn, ngài lại có một tủ sách tiếng Pháp rất nhiều. Ngài có cần lấy một ít tiền cầm tay và số sách để đọc dọc đường không?Vua Duy Tân ung dung đáp:- Ta làm gì có tiền, Tiền trong nội khố là tiền của dân đấy. Ta là người tù của Pháp, Pháp không nuôi được một người tù sao mà cần phải cầm tiền theo? Còn nếu người Pháp biết điều, muốn để cho tù nhân đọc sách, thì ngươi hãy lấy cho ta bộ sách cách mạng Pháp 1783 của Michelet và phải lấy cho đủ bộ!Tên tay sai đi gặp vua Duy Tân về trình bày lại với Pháp, bọn Pháp ngao ngán thở dài:- Không thể nào thỏa hiệp được với con người này nữa!Sau đó, nhà vua vào Nam xuống tàu đi đày cùng một chuyến với vua cha Thành Thái sang đảo Réunion, chấm dứt tinh thần chống Pháp còn le lói trong các đời vua Nguyễn...