"Em muốn làm con mắt cho anh” (1)

Đại tá, Anh hùng LLVT nhân dân, họa sĩ, nhà điêu khắc Lê Duy Ứng sinh năm 1947, quê ở xã Hiền Ninh (Quảng Bình), bị thương hỏng cả hai mắt trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử trước cửa ngõ Sài Gòn khi đang làm nhiệm vụ trên tháp xe tăng. Anh đã ngất đi, tỉnh lại lấy máu ở mắt mình vẽ nên chân dung Bác Hồ và ghi tựa đề “Ánh sáng niềm tin/ Con nguyện dâng Người tuổi thanh xuân”. Trường hợp bị thương của anh nhiều người biết đến, nhưng có lẽ chuyện hậu phương của người anh hùng thương binh hỏng mắt này còn nhiều người chưa biết. Tôi là bạn chiến đấu với Lê Duy Ứng trong những năm tháng chiến tranh ác liệt của mùa hè đỏ lửa năm 1972 ở Quảng Trị; sau chiến tranh, tôi đã gặp anh nhiều lần nên được anh kể cho nghe về người vợ hiền từ, thủy chung của mình.

Năm 1973, sau khi Hiệp định Pa-ri ký kết, ta và ngụy trao trả tù binh tại sông Thạch Hãn (Quảng Trị). Trong đoàn công tác của Ban trao trả của ta từ Hà Nội vào có cô nhân viên tên là Trần Thị Lê sinh năm 1953, nhà ở phố Trương Định. Lần đầu tiên gặp Lê Duy Ứng tại thị trấn Đông Hà, hai người quen nhau và Lê đã bị ngòi bút ký họa của Ứng chinh phục…

Năm 1974, trong lần được ra Hà Nội học tập bồi dưỡng về nghiệp vụ, Lê Duy Ứng đã tìm đến nhà Lê. Một điều bất ngờ là bố Lê lại là người Long Đại, xã Hiền Ninh cùng quê với Ứng, còn mẹ Lê là người gốc Nam Định. Điều đó càng làm cho hai người gắn bó tình cảm với nhau hơn. Bố mẹ Lê sinh được 6 người con (2 trai, 4 gái), có 2 người con đi bộ đội. Lê lại là con đầu cáng đáng mọi việc trong nhà.

Năm 1975, sau khi bị thương hỏng cả hai mắt, cả một thời kỳ dài điều trị ở bệnh viện trong Nam đến khi ra Bắc điều trị ở Viện Quân y 108 (nay là Bệnh viện Trung ương Quân đội 108), Ứng không muốn báo cho Lê biết. Anh im lặng trong khi Lê thì từng ngày, từng giờ ngóng tin anh. Một hôm, có người bạn của Ứng cho biết Ứng bị thương hỏng cả hai mắt, đang điều trị ở Viện Quân y 108, Lê không tin đó là sự thật nhưng rồi Lê quyết định chạy ngay đến viện. Lúc này hai mắt đang bị băng, anh ngồi nặn tượng ngoài hiên thì Lê đến. Lê nhận ra anh ngay và cố gắng đến đối diện với anh, bây giờ Lê mới biết mắt anh bị hỏng thật rồi. Con tim cô đau thắt lại, nước mắt cứ tuôn trào. Cô cúi xuống cầm tay anh mà những giọt nước mắt cứ chảy dài trên má, rơi lã chã nóng hổi xuống tay anh. Biết được Lê đến thăm, anh thật sự xúc động, bối rối, còn Lê thì đau khổ, sững sờ. Qua câu chuyện, Ứng tìm cách từ chối tình yêu của Lê, vì anh tự ti mình không còn xứng đáng với Lê nữa, không muốn làm khổ Lê nữa. Nhưng Lê vẫn quyết tâm đến với anh, cô nói: “Anh đừng từ chối em. Nếu anh từ chối, anh vẫn có vợ, em vẫn có chồng. Nhưng người vợ anh lấy, anh sẽ không biết mặt. Nếu sinh con ra, người ngoài nói con giống vợ anh, anh không thể hình dung ra được, còn nếu lấy em, sinh con ra, họ nói con giống em, anh sẽ hình dung được mặt con”. Ứng nói: Nếu lấy người mù, hai vợ chồng dắt nhau đi giữa phố, mọi ánh mắt sẽ dồn vào. Lê nói: “Những điều đó em đã lường được hết cả rồi. Em đã yêu ai thì yêu đến chết. Anh là người đã vì dân, vì nước, lấy anh, em muốn làm con mắt cho anh”. Vậy là anh đã rõ quyết tâm của Lê, sau đó Lê về báo cáo gia đình, bố mẹ Lê khuyên cô xác định khó khăn gian khổ khi yêu Ứng để vượt qua.

Rồi niềm vui đã đến, cuối năm 1976, đám cưới của hai người được tổ chức ở Hà Nội, nhiều người khi biết tin này đã không tin điều đó là sự thật. Sau ngày cưới, Lê dồn hết tình cảm của mình cho chồng. Ngoài việc động viên, an ủi anh, Lê còn là người vợ, người chị, người mẹ, người em, người bác sĩ chăm sóc anh, giúp anh từ việc nhỏ đến việc lớn. Lê muốn san sẻ cùng anh, chia ánh sáng cho anh, không để anh bị thiệt thòi. Hằng ngày, chị vẫn dành thời gian đi với bọn trẻ tìm đất sét về cho anh nặn tượng; trước khi đi ngủ, chị thường đọc sách cho anh nghe… Nhờ tình cảm của Lê mà Ứng như được tiếp thêm sức mạnh, anh vẫn tiếp tục vẽ và nặn tượng, những bức vẽ, những pho tượng anh làm ra ngày càng có hồn hơn, đẹp hơn.

Vào một ngày cuối năm 1982, Giáo sư, bác sĩ Nguyễn Trọng Nhân đã chữa mắt cho anh, trả lại ánh sáng cuộc đời cho mắt anh tuy chỉ được 5/10. Niềm vui lại vỡ òa với đôi vợ chồng trẻ. Có ánh sáng, anh lại lao vào sáng tác vẽ tranh, làm tượng về đề tài chiến tranh cách mạng với tất cả niềm đam mê đầy nghị lực và quyết tâm… Cho mãi đến sau này, khi hai con đã trưởng thành, tuy mắt anh bị mù trở lại nhưng tình cảm của hai người vẫn trong sáng, thủy chung. Chuyện tình của họ như câu chuyện cổ tích giữa đời thường.

Đến nay, “gia tài khổng lồ” của anh đã có hơn 3000 bức tranh (trong đó có khoảng 1000 bức vẽ về Bác Hồ), gần 200 tác phẩm điêu khắc. Anh đã có 44 cuộc triển lãm về tranh tượng cả ba miền đất nước và ở nước ngoài, đã giành được 9 giải thưởng trong nước và quốc tế. Triển lãm tranh tượng của anh gây ấn tượng tốt đẹp, làm xúc động hàng triệu người trong và ngoài nước. Trong “chiến công” đó có cả máu, mồ hôi và nước mắt của anh, đặc biệt có tình yêu, tình cảm của người vợ hiền từ và chung thủy của anh.